Sáng 20-5, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Học viện Cán bộ TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học cấp bộ với chủ đề "Giải pháp nâng cao hiệu quả xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hóa 4.0 đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045".

Độc lập, tự chủ là khả năng tự quyết định chiến lược... 

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Văn Y - Giám đốc Học viện Cán bộ TP.HCM - cho rằng xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế là định hướng xuyên suốt trong tiến trình đổi mới và phát triển đất nước. 

Theo ông, độc lập, tự chủ kinh tế hiện không còn được hiểu theo hướng khép kín hay tự cung tự cấp, mà là khả năng tự quyết chiến lược, chủ động thích ứng và bảo vệ lợi ích cốt lõi trước các biến động bên ngoài.

Toàn cầu hóa 4.0 với AI, dữ liệu lớn và kinh tế số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã trở thành mắt xích quan trọng trong nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. 

Tuy nhiên, để tăng sức chống chịu và tính tự chủ của nền kinh tế, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực nội sinh, đặc biệt ở năng suất lao động, trình độ công nghệ và liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI.

Nêu ý kiến tại hội thảo, ThS Trương Thị Thu Hương, Học viện Chính trị khu vực II, cho rằng Việt Nam cần chủ động đa dạng hóa thị trường và đối tác chiến lược nhằm giảm sự phụ thuộc vào các thực thể kinh tế đơn lẻ.

Theo bà, cần xem thương hiệu quốc gia là một nguồn lực cạnh tranh quan trọng gắn với chất lượng hàng hóa, doanh nghiệp và năng lực công nghệ. Khi thương hiệu đủ mạnh, doanh nghiệp trong nước mới có thể vượt qua các rào cản kỹ thuật để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đồng quan điểm, TS Hoàng Văn Tú, Học viện Cán bộ TP.HCM, cho rằng cần ưu tiên nguồn lực cho phát triển hạ tầng số, công nghệ lõi, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn. Ông cũng đề xuất xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo theo hướng tăng liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng năng lực đổi mới sáng tạo.

Chuyên gia hiến kế nâng nội lực doanh nghiệp Việt

PGS.TS Nguyễn Hoàng Phương, Phó trưởng khoa Kinh tế, xã hội và môi trường, Học viện Chính trị khu vực II, cho rằng trong bối cảnh chuỗi giá trị toàn cầu tái cấu trúc, Việt Nam cần tập trung nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế để giảm dần sự phụ thuộc vào khu vực FDI.

Theo ông, trọng tâm chính sách cần chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang nâng cao năng lực cạnh tranh thực chất cho doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp có khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là phát triển công nghiệp hỗ trợ theo hướng tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI. Nhà nước cần đóng vai trò kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật để từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu và nâng tỉ lệ nội địa hóa.

Cùng với đó, cần nâng khả năng hấp thụ và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp trong nước thông qua đào tạo, thúc đẩy liên kết với viện nghiên cứu, trường đại học và đẩy mạnh chuyển đổi số. 

Chính sách phát triển nguồn nhân lực cần gắn với nhu cầu doanh nghiệp và yêu cầu của chuỗi giá trị toàn cầu, tập trung vào kỹ năng công nghệ, kỹ năng số và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, chiến lược thu hút FDI cần chuyển theo hướng ưu tiên các dự án công nghệ cao, có liên kết với doanh nghiệp trong nước và khả năng chuyển giao công nghệ thay vì chỉ chú trọng số lượng dự án hay quy mô vốn đầu tư.

Theo ông Phương, dù khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 40-45% GDP và tạo ra khoảng 85% việc làm, phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa nên năng lực tài chính, công nghệ và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu còn hạn chế. Chỉ khoảng 30% doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tiếp cận vốn tín dụng chính thức. 

Trong khi đó, khu vực FDI vẫn chiếm hơn 73% tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2023 nhưng mức độ liên kết với doanh nghiệp nội còn thấp, với tỉ lệ nội địa hóa ngành điện tử chỉ khoảng 5-10%, còn cơ khí chế tạo khoảng 15-20%.

Kinh tế đêm: Cần 'nhạc trưởng' cho sân khấu tỉ đô

Ở một đô thị hơn 10 triệu dân, nơi dòng người vẫn đổ ra đường sau giờ tan sở, nơi quán xá sáng đèn đến khuya, nơi khách quốc tế luôn muốn tìm thêm một trải nghiệm sau bữa tối, “đêm Sài Gòn” lẽ ra phải là một tài sản kinh tế đặc biệt.