Lý do đề xuất mở rộng xử lý hình sự hành vi chuẩn bị phạm tội

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến giải trình, tiếp thu, chỉnh lý với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Rà soát danh mục các tội danh, dấu hiệu pháp lý

Theo báo cáo của Chính phủ, về mở rộng trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội, đa số đại biểu tán thành với yêu cầu tăng cường phòng ngừa từ sớm, từ xa, nhưng đề nghị phải hết sức thận trọng khi xử lý hình sự hành vi ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội.

Chính phủ nêu rõ trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra đối với những tội phạm có tính chất, mức độ nguy hiểm cao và khi đã có những biểu hiện khách quan đủ rõ thể hiện ý chí phạm tội và hành vi chuẩn bị trực tiếp hướng tới việc thực hiện tội phạm.

Tiếp thu ý kiến của Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát danh mục các tội danh, dấu hiệu pháp lý và kỹ thuật thể hiện tại dự thảo (điều 14) để vừa đáp ứng yêu cầu phòng ngừa từ sớm, từ xa và phù hợp với tình hình thực tiễn hiện nay.

Về nội dung này, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc thu hẹp phạm vi chịu trách nhiệm hình sự với hành vi chuẩn bị phạm tội xuống còn 12 tội danh (giảm 1 tội so với dự thảo trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất).

Đồng thời đối với một số tội ghép, dự thảo chỉ quy định trách nhiệm hình sự với hành vi chuẩn bị sản xuất mà không mở rộng sang hành vi chuẩn bị buôn bán...

Cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, lựa chọn các tội danh được xử lý từ giai đoạn chuẩn bị phạm tội với các tội có đặc điểm là khoảng thời gian từ khi chuẩn bị phạm tội đến khi thực hiện hành vi phạm tội diễn biến nhanh, tức thì, có mức nguy hiểm, đe dọa cao tới an ninh quốc gia, tính mạng, sức khỏe, an toàn của con người…

Cùng với đó không nên mở rộng đối với các tội ít nghiêm trọng, các tội danh có cấu thành vật chất bởi vì việc xác định chuẩn bị phạm tội đối với tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng trong những trường hợp này là khó khả thi khi hành vi khách quan chưa được thực hiện.

Theo dự thảo bộ luật, chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện một tội phạm cụ thể được quy định trong bộ luật này.

Dự thảo quy định người chuẩn bị phạm tội là người chỉ đạo, tổ chức, tham gia hoặc tự mình thực hiện hành vi quy định nêu trên đối với 35 tội danh của bộ luật phải chịu trách nhiệm hình sự.

Pháp nhân thương mại là chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự

Về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, một số ý kiến đề nghị cần quy định chặt chẽ điều kiện chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân.

Đồng thời phân định rõ trách nhiệm của pháp nhân và cá nhân, cần rà soát, cân nhắc khi mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân với từng tội danh.

Bên cạnh đó có ý kiến đề nghị cân nhắc việc không coi pháp nhân thương mại là chủ thể của tội phạm, và chỉ xác định đây là chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

Trên cơ sở ý kiến đại biểu, Chính phủ cho hay cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát các quy định tại dự thảo nhằm thể hiện rõ hành vi làm phát sinh trách nhiệm hình sự của pháp nhân, phân định chặt chẽ giữa trách nhiệm của pháp nhân và trách nhiệm của cá nhân.

Mặt khác rà soát các tội danh mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân, đảm bảo xử lý những trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân, cơ cấu tổ chức và nguồn lực của pháp nhân để thực hiện tội phạm, qua đó bảo vệ môi trường đầu tư, kinh doanh bình đẳng, lành mạnh và các doanh nghiệp hoạt động chân chính.

Về vấn đề này, cơ quan chủ trì soạn thảo nhận thấy pháp nhân tuy là chủ thể pháp luật nhưng không có năng lực hành vi độc lập, không thể tự mình hình thành ý chí và trực tiếp thực hiện hành vi, mà phải thông qua hoạt động của các cá nhân giữ vai trò tổ chức, chỉ đạo, điều hành hoặc trực tiếp thực hiện công việc nhân danh pháp nhân.

Cùng với đó dự thảo sửa đổi, bổ sung các quy định về pháp nhân thương mại phạm tội để thống nhất về mặt quan điểm và nhận thức không coi pháp nhân thương mại là chủ thể của tội phạm, mà chỉ là chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

Việc này nhằm giải quyết các bất cập của quy định hiện hành trong việc xác định hành vi của pháp nhân thương mại, lỗi của pháp nhân thương mại, phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại...

Theo đó cá nhân là chủ thể trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội; pháp nhân thương mại là chủ thể chịu trách nhiệm hình sự khi hành vi phạm tội của cá nhân được quy kết cho pháp nhân theo những điều kiện do Bộ luật Hình sự quy định.

Cách tiếp cận mới này bảo đảm thống nhất với hệ thống quy định trong Bộ luật Hình sự hiện hành, vốn đang tiếp cận theo hướng cá thể hóa hình phạt đến cá nhân.

Sau khi được Chính phủ, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tán thành, đơn vị thường trực đã sửa đổi lại toàn bộ các quy định dự thảo về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại cho phù hợp.

Đơn vị thường trực sẽ tiếp tục phối hợp các cơ quan liên quan để chỉnh lý quy định Bộ luật Tố tụng hình sự phù hợp với quy định Bộ luật Hình sự.

Chính phủ nêu lý do đề xuất bỏ tử hình với tội mua bán trái phép chất ma túy, hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Tại báo cáo giải trình, tiếp thu, Chính phủ đã nêu lý do đề xuất bỏ tử hình với 6 tội danh, trong đó có 2 tội mua bán trái phép chất ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi.