Nghị định 46 hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm được lùi thời gian thực hiện, sau hơn 10 ngày được ban hành, theo nghị quyết của Chính phủ. Tuy nhiên, theo nhiều doanh nghiệp, việc tạm dừng thực hiện đến 15-4 chỉ là giải pháp tình thế. Để gỡ vướng tận gốc cho doanh nghiệp, cần sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, ban hành nghị định mới thay thế nghị định 46.

Chồng chéo và nhiều thủ tục thừa

Tại hội thảo Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ở Hà Nội ngày 6-2, bàn về những bất cập của nghị định 46 hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm, đại diện Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (AFT) cho biết nghị định mới đang mở rộng diện kiểm tra nhà nước một cách thiếu chọn lọc. 

Không chỉ thành phẩm nhập khẩu, mà cả nguyên liệu, phụ gia, bao bì phục vụ sản xuất nội bộ cũng bị đưa vào diện tiền kiểm, kèm yêu cầu công bố hợp quy.

AFT dẫn trường hợp một lô hàng nhập từ Ấn Độ đã có đầy đủ chứng nhận hữu cơ và lịch sử xuất khẩu ổn định vào Việt Nam, song vẫn phải xin thêm giấy chứng nhận an toàn thực phẩm do cơ quan nhà nước xuất khẩu cấp, đồng thời lấy mẫu kiểm nghiệm tại các phòng được chỉ định trong nước. 

Thực tế nhiều phòng kiểm nghiệm chưa có hướng dẫn cụ thể, còn chỉ tiêu kiểm tra theo yêu cầu Bộ Y tế phức tạp và khác biệt với chuẩn quốc tế.

Ông Huỳnh Quang Tuấn đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) cho biết mức độ kiểm tra nhà nước theo nghị định 46 tăng gấp nhiều lần: từ kiểm tra hồ sơ sang kiểm tra hồ sơ kèm lấy mẫu kiểm nghiệm, thậm chí kiểm cả nguyên liệu và bao bì; quy trình từ 2 cấp chuyển thành 3 cấp, trong khi số cơ sở kiểm nghiệm lại giảm. 

"Hệ quả là thời gian chờ thông quan tăng mạnh. Với rau củ quả, thực phẩm tươi sống, chỉ cần chậm 9 - 10 ngày là coi như mất trắng cả lô hàng", đại diện EuroCham cảnh báo.

EuroCham cũng chỉ ra nghịch lý phần lớn các vụ hàng giả, hàng kém chất lượng gần đây không xuất phát từ hàng nhập khẩu, nhưng chính nhóm này lại đang chịu tiền kiểm nặng nề nhất.

Không chỉ vậy, nghị quyết 66 về đăng ký bản công bố sản phẩm cũng bị phản ánh là làm phát sinh thêm thủ tục, loại bỏ phòng kiểm nghiệm quốc tế, hồ sơ phức tạp và chồng chéo, đặc biệt với sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải xin tới hai giấy phép lưu hành.

Tại nhiều địa phương, việc thực thi còn thiếu thống nhất, hồ sơ đang hiệu lực bị yêu cầu làm lại, quy định về thay đổi nhãn mác và quảng cáo áp dụng khác nhau, khiến doanh nghiệp bị gián đoạn kế hoạch sản xuất, tung sản phẩm và phát sinh chi phí lớn.

Bất cập cốt lõi chưa được xử lý

Theo ông Tống Xuân Chinh - Phó chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam, nghị quyết 09 lùi thực hiện nghị định 46 cũng chỉ giúp giải quyết tình huống, giúp thông quan hàng hóa giai đoạn trước Tết, để giải quyết căn cơ cần tiếp tục thực hiện theo nghị định 15 trước đây, đồng thời tiến hành sửa Luật An toàn thực phẩm, ban hành nghị định hướng dẫn luật để thay thế nghị định 46.

Ông Chinh cho rằng vấn đề mấu chốt trong quản lý thực phẩm nằm ở khâu kiểm nghiệm. Để xác định có đủ an toàn không phải lấy mẫu hàng hóa để kiểm nghiệm, điều này phụ thuộc 3 yếu tố: máy móc, con người thực thi và các phương pháp kiểm nghiệm. Trong bối cảnh thực hiện phân cấp, phân quyền cho cấp tỉnh hiện nay điều này rất khó thực thi hiệu quả.

Vì vậy, ông Chinh kiến nghị bổ sung phương pháp kiểm nghiệm mới nhanh gọn hơn và khi chưa xây dựng được hệ thống kiểm nghiệm riêng của Việt Nam thì nên chấp nhận kết quả kiệm nghiệm nước ngoài.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), cho hay các doanh nghiệp luôn đồng hành với Chính phủ trong tăng cường quản lý, bảo đảm an toàn thực phẩm nhưng những bất cập của nghị định 46 cần được sửa đổi cho phù hợp. Chính phủ mới tạm dừng thực hiện nghị định 46 đến ngày
15-4, sau đó nếu không sửa đổi thì nghị định tiếp tục có hiệu lực.

Còn theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó tổng thư ký, kiêm Trưởng Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại Việt Nam (VCCI), việc Chính phủ kịp thời ban hàn nghị quyết 09 cho thấy sự đồng hành của Chính phủ với các doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp kịp thời "thoát hiểm" trong bối cảnh chuỗi cung ứng đứng trước nguy cơ đứt gãy ngay cao điểm hàng hóa bán Tết.

Trước mắt doanh nghiệp giảm thiểu thiệt hại rất lớn về chi phí lưu kho, lưu bãi, đồng thời tránh nguy cơ thiếu nguyên liệu sản xuất ngay trong cao điểm Tết, ông Tuấn cho biết thêm. Tuy nhiên về lâu dài, đại diện một số hiệp hội, ngành hàng cho rằng mốc 15-4 đang đến gần, trong khi các bất cập cốt lõi của chính sách mới chưa được xử lý.

Quản lý an toàn thực phẩm theo Nghị định 46: Các kiến nghị từ cộng đồng doanh nghiệp

Tăng cường an toàn thực phẩm là cần thiết, song chuyên gia cảnh báo cần giải pháp hài hòa, tránh siết tiền kiểm gây ách tắc, thiệt hại cho doanh nghiệp tử tế.