Dưới thời HLV Kim Sang Sik, Khuất Văn Khang nổi tiếng là cầu thủ đa năng. Anh thi đấu từ vị trí tiền đạo cánh phải, tiền vệ cánh trái cho đến hậu vệ biên trái. 

Và khi đội nhà cần, Khuất Văn Khang chơi luôn cả trung vệ, điều thật sự rất lạ lùng với một cầu thủ vốn là tiền đạo cánh, và cao chưa đầy 1m70.

Khuất Văn Khang giống Milner, Bernardo...

Lời giải cho sự đa năng đó nằm ở trọng tâm cực thấp của Khuất Văn Khang, điều mà người hâm mộ nào cũng có thể dễ dàng nhận thấy qua hình ảnh thấp đậm của cầu thủ mang băng đội trưởng U23 Việt Nam.

Không chỉ mang đến độ khéo léo thường thấy, trọng tâm thấp còn là chìa khóa giải thích sự đa năng, ổn định và linh hoạt của những cầu thủ như Khuất Văn Khang.

Trung tâm trọng lực, hay trọng tâm cơ thể (center of gravity) là một thước đo đặc biệt có ảnh hưởng nhất định đến khả năng vận động của con người. Với giới cầu thủ, trọng tâm cơ thể lại càng định hình nên lối chơi của họ.

Huyền thoại Johan Cruyff, người đã đặt nền tảng cho hệ thống đào tạo của Barca ngày nay, từng xếp Messi và Maradona vào chung một nhóm cầu thủ, mang tên "trường phái trọng tâm thấp".

Trước tiên hãy định nghĩa trọng tâm cơ thể, đó là điểm mà tại đó trọng lượng cơ thể được phân bố đều theo mọi hướng. Trọng tâm cơ thể ảnh hưởng rất lớn đến khả năng giữ thăng bằng, tăng tốc và đổi hướng trong thể thao.

Cần phải phân biệt giữa "trọng tâm thấp" và "chiều cao thấp". Không phải mọi cầu thủ thấp bé đều có trọng tâm thấp, và ngược lại, có những cầu thủ cao đến 1m80 nhưng vẫn có trọng tâm thấp (như Yamal). 

Trường phái trọng tâm thấp thường chỉ nhắc đến các siêu sao tấn công như Messi hay Yamal. Nhưng sự thật là rất nhiều cầu thủ xuất thân ở mặt trận tấn công cũng chơi được nhiều vị trí hàng phòng ngự nhờ yếu tố trọng tâm thấp, nổi bật có thể kể ra như James Milner, Bernardo Silva...

Theo một báo cáo khoa học đăng trên tạp chí Iarjset, trọng tâm cơ thể là điểm mà toàn bộ khối lượng cơ thể được coi như hội tụ, và vị trí của điểm này ảnh hưởng trực tiếp đến thăng bằng, ổn định cùng khả năng kiểm soát chuyển động trong thể thao. 

Vì sao trọng tâm thấp mang lại lợi thế?

Khi trọng tâm cơ thể được đặt thấp - tức là gần mặt đất hơn thông qua dáng đứng gập gối và mở hông, cơ thể có thể tối ưu hóa toàn bộ hệ thống vận động để đối phó với biến động trong môi trường thi đấu. 

Điều này là tiền đề vật lý cho việc cải thiện hiệu suất kỹ thuật, giảm nguy cơ chấn thương và tạo lợi thế chiến thuật trong các tình huống cạnh tranh bóng. 

Trọng tâm thấp tăng thăng bằng tĩnh và động, nghĩa là cầu thủ có khả năng giữ thế đứng, kiểm soát cơ thể trong cả trạng thái đứng yên lẫn di chuyển liên tục. Trong tranh chấp, khả năng giữ thăng bằng đóng vai trò cực lớn.

Trong cơ học vận động, thăng bằng được duy trì khi đường chiếu của trọng tâm nằm trong vùng hỗ trợ của bàn chân - vùng mà các lực khớp và phản xạ thần kinh phối hợp để giữ vị trí ổn định. 

Khi trọng tâm đặt thấp, khu vực kiểm soát này rộng hơn và dễ duy trì hơn, giúp cầu thủ khó bị đẩy ngã hoặc mất thế khi tranh chấp, và dễ điều chỉnh tư thế khi nhận hoặc chuyền bóng. 

Hơn nữa, cơ chế ổn định vận động do trọng tâm thấp tạo ra không chỉ có giá trị trong các tình huống đứng yên mà còn ở những pha thay đổi hướng đột ngột. 

Các lý thuyết cơ bản của cơ học vận động cho thấy rằng khi trọng tâm gần mặt đất hơn, quãng đường mà cơ thể phải dịch chuyển để đổi hướng ngắn hơn, từ đó giảm thời gian phản ứng và tăng hiệu quả chuyển động. 

Nhờ đó, cầu thủ có trọng tâm thấp có thể bứt tốc, hãm đà, đổi hướng nhanh hơn, tranh chấp tốt hơn và ít bị mất cân bằng khi va chạm với đối phương.

Việc hạ thấp trọng tâm vào những thời điểm quyết định sẽ giúp giữ thăng bằng và phá bỏ quán tính (inertia) - một yếu tố quan trọng trong các kỹ thuật phức tạp. 

Trong thực tiễn thi đấu, những cầu thủ có trọng tâm thấp thường được các chuyên gia chiến thuật đánh giá cao vì độ linh hoạt khi sử dụng cơ thể của họ. 

Nhà phân tích chiến thuật quốc tế Jamie Goun, trong tổng quan về trọng tâm thấp và hiệu suất thể thao, kết luận: "Những cầu thủ có trọng tâm thấp là những cầu thủ cực kỳ đa năng, dễ sử dụng trong nhiều trường hợp. Nếu được đào tạo đúng cách, những cầu thủ trọng tâm thấp có thể chơi tròn vai ở mọi vị trí".

Mô tả đó không khác nào một bản tóm gọn về Khuất Văn Khang, người đội trưởng bền bỉ, mẫu mực và "dễ bảo" của U23 Việt Nam. Cứ mỗi khi HLV Kim Sang Sik thiếu nhân sự ở một vị trí, ông lại có thể nhìn về cầu thủ đa năng của mình.

Tất nhiên, trong nhiều trường hợp, chiều cao vẫn là yếu tố quan trọng hàng đầu để một trung vệ chống bóng bổng. 

Nhưng trong một số trường hợp quá đặc biệt, như hoàn cảnh chắp vá thiếu trước hụt sau của U23 Việt Nam ở trận tranh hạng 3, lợi thế trời sinh giúp Khuất Văn Khang điền đúng vào vị trí mà ông Kim Sang Sik không còn người. 

Bí quyết giúp Đình Bắc cao thêm 15cm ngay giữa đại dịch COVID-19

Dậy thì muộn - tình trạng từng khiến Nguyễn Đình Bắc suýt bị loại khỏi các lò đào tạo bóng đá trẻ, thật ra cũng là một tác nhân giúp siêu sao của U23 Việt Nam bùng nổ thể chất ở tuổi đôi mươi.