Từ năm 2026, chính sách khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí cho người dân ít nhất mỗi năm một lần được kỳ vọng sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu phòng bệnh từ sớm, từ xa, giảm áp lực cho hệ thống khám chữa bệnh và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Trong nhiều năm qua, khám sức khỏe định kỳ được xác định là giải pháp nền tảng để phòng bệnh, phát hiện sớm và giảm chi phí điều trị. Tuy nhiên trên thực tế, hoạt động này vẫn còn phân mảnh, phụ thuộc nhiều vào điều kiện kinh tế, nghề nghiệp và độ bao phủ của bảo hiểm y tế (BHYT).

Gánh nặng bệnh tật lớn

Không giống như dịch bệnh truyền nhiễm, các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch... đang trở thành gánh nặng ngày càng lớn đối với sức khỏe người dân.

Tại Hà Nội, giai đoạn 2021- 2025 TP đã triển khai đồng bộ các kế hoạch quốc gia về phòng, chống bệnh không lây nhiễm. Tuy đã đạt nhiều thành tựu đáng kể nhưng gánh nặng bệnh không lây nhiễm vẫn còn rất lớn.

Tỉ lệ thừa cân, béo phì, đặc biệt ở nhóm vị thành niên tiếp tục gia tăng, kéo theo nguy cơ mắc các bệnh mạn tính sớm hơn.

Cùng với đó, số người mắc đái tháo đường và tiền đái tháo đường ngày càng tăng, trong khi tỉ lệ phát hiện sớm còn thấp. Ngành y tế đánh giá kiến thức và thực hành dự phòng của người dân vẫn còn hạn chế, nhiều trường hợp chỉ đi khám khi bệnh đã có biến chứng.

Cùng bức tranh này, tại TP.HCM gánh nặng bệnh tật ngày càng tăng, đặc biệt là các bệnh không lây nhiễm. Từ năm 2025, người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên) tại TP đã được thăm khám sức khỏe miễn phí nhằm "đánh chặn" bệnh tật từ xa.

Theo báo cáo của Sở Y tế TP.HCM, qua khám sức khỏe tổng quát cho gần 208.000 người cao tuổi có 63,6% (tương đương 131.902 người) được phát hiện mắc tăng huyết áp; 26,2% mắc hoặc nghi ngờ đái tháo đường.

Đáng chú ý, thông qua hoạt động sàng lọc, TP.HCM đã phát hiện mới 31.238 trường hợp tăng huyết áp (chiếm 15%) và 18.600 trường hợp nghi ngờ đái tháo đường (8,9%). Đây đều là những người trước đó chưa từng được chẩn đoán, tạo cơ sở quan trọng để đưa vào chương trình quản lý, theo dõi và điều trị lâu dài.

Bị rối loạn giấc ngủ nặng kèm theo bệnh thoái hóa khớp, bà Thiên Thủy (62 tuổi, ngụ TP.HCM) cho biết phải tái khám định kỳ tại bệnh viện. Theo bà Thủy, trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, không phải ai cũng có đủ kinh tế để tự chi trả cho việc khám sức khỏe định kỳ.

Theo báo cáo của Bộ Y tế, giai đoạn 2021-2024 tỉ lệ người lao động được khám sức khỏe định kỳ tăng thêm khoảng 10-15%; khoảng 70% người cao tuổi được khám sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm.

Công tác y tế trường học, chăm sóc sức khỏe học sinh dần đi vào nề nếp, số ca tai nạn thương tích giảm, môi trường lao động an toàn hơn.

Ở tuyến cơ sở, năng lực quản lý và điều trị các bệnh không lây nhiễm cũng được nâng lên rõ rệt với tỉ lệ trạm y tế xã tham gia quản lý, điều trị tăng từ 67,1% năm 2012 lên 85,7% năm 2022.

Tuy vậy, thực tế cho thấy khám sức khỏe định kỳ hiện vẫn tập trung chủ yếu ở nhóm người lao động có hợp đồng, cán bộ, học sinh - sinh viên. Một bộ phận lớn người dân như lao động tự do, nông dân, ngư dân, nội trợ... ít có cơ hội tiếp cận khám định kỳ, đặc biệt là khám sàng lọc phát hiện sớm bệnh mạn tính, ung thư.

Chuyển sang phòng bệnh từ sớm, từ xa

Trước thực trạng bệnh không lây nhiễm tăng cao, người bệnh chỉ đến bệnh viện khi bệnh chuyển nặng, ngành y tế đã chuyển từ "chữa bệnh" sang phòng bệnh mạnh mẽ.

Tại Hà Nội, ông Nguyễn Trọng Diện - Giám đốc Sở Y tế Hà Nội - cho biết TP đang thí điểm mô hình trạm y tế số, gắn hoạt động khám chữa bệnh ban đầu với quản lý sức khỏe người dân thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử, kết nối dữ liệu với hệ thống y tế các tuyến.

Đây được xem là nền tảng quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe ban đầu, đặc biệt trong quản lý các bệnh mạn tính, bệnh không lây nhiễm ngay tại cộng đồng.

Theo ông Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, việc khám sức khỏe định kỳ, tầm soát bệnh sớm và chăm sóc y tế chủ động là chìa khóa để giảm tải bệnh viện và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Với siêu đô thị hơn 13 triệu dân, việc khám sức khỏe miễn phí ít nhất một lần mỗi năm là một thách thức lớn.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành y tế TP.HCM đã xây dựng chiến lược cụ thể. Đến nay chương trình đã triển khai cho người cao tuổi, học sinh và sắp tới sẽ mở rộng đến người lao động, phụ nữ mang thai...

Song song đó, ngành y tế phối hợp với các địa phương và Trung tâm chuyển đổi số để thu thập dữ liệu, số hóa hồ sơ sức khỏe cá nhân thông qua ứng dụng "Công dân số TP.HCM".

Việc xây dựng bản đồ số sức khỏe nhân dân được xem là bước đi trọng yếu trong quá trình chuyển đổi số y tế, hướng đến mục tiêu mọi dữ liệu khám sức khỏe đều được cập nhật vào hồ sơ điện tử, hình thành hệ thống quản lý sức khỏe thống nhất toàn TP.

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh chủ trương khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc cho người dân tối thiểu mỗi năm một lần là chủ trương có cơ sở khoa học và mang ý nghĩa nhân văn.

Nếu được triển khai hiệu quả, chính sách này sẽ giúp chăm sóc sức khỏe người dân từ sớm, từ xa, xuyên suốt vòng đời, đồng thời góp phần giảm tải cho các cơ sở khám chữa bệnh.

Theo ông Thuấn, thời gian qua Bộ Y tế đã khẩn trương xây dựng các nội dung liên quan, ban hành hướng dẫn chuyên môn; các nội dung liên quan đến tổ chức thực hiện, nguồn lực, tài chính và chuyển đổi số.

Góp ý văn kiện Đại hội Đảng XIV: Khám sức khỏe định kỳ toàn dân và đầu tư lớn cho y tế cơ sở

Tuổi Trẻ trân trọng giới thiệu ý kiến của đại biểu Trần Khánh Thu (Hưng Yên) gửi đến Đại hội XIV của Đảng những điều người dân kỳ vọng về thay đổi lớn trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe toàn dân Việt Nam.