Lập cộng đồng giữ mạch sống xanh cho dòng sông Cu Đê Đà Nẵng

THANH NGUYÊN

Nằm ở phía tây bắc TP Đà Nẵng, sông Cu Đê bắt nguồn từ dãy Trường Sơn, men theo núi rừng rồi đổ ra vịnh Nam Ô. Không chỉ là dòng sông du lịch, sông Cu Đê còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng về nguồn nước, hệ sinh thái và sinh kế của người dân.

Sông Cu Đê: "Mạch sống xanh" phía tây bắc Đà Nẵng

Sông Cu Đê được hợp lưu bởi hai nhánh sông Bắc và sông Nam tại khu vực Hòa Bắc (nay là phường Hải Vân), rồi đổ ra vịnh Nam Ô. Từ những khe suối quanh năm mây phủ, dòng nước trong vắt tích tụ, len lỏi qua rừng già, mang theo phù sa và sự sống.

Dòng sông không chỉ tưới mát ruộng đồng, nuôi dưỡng bao thế hệ cư dân đôi bờ mà còn là "kiến trúc sư" chính kiến tạo lên vẻ đẹp hoang sơ nơi núi rừng Hòa Bắc.

Từng là vùng quê hẻo lánh, ít người biết đến, những năm gần đây, thượng nguồn sông Cu Đê trở thành điểm đến hấp dẫn. Những con đường trải nhựa uốn quanh triền đồi dẫn du khách tìm về các thôn Tà Lang, Giàn Bí - nơi những nếp nhà người Cơ Tu nép mình bên dòng sông hiền hòa. Những ngày hè, những đoàn khách du lịch chọn rời phố thị, vượt hàng chục cây số để “trốn nóng”, hòa mình vào làn nước mát, tận hưởng không khí trong lành.

Dòng sông còn là không gian văn hóa đặc sắc với những lễ hội đua thuyền, sinh hoạt cộng đồng ven sông.

Đồng thời toàn bộ lưu vực sông đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất và điều hòa hệ sinh thái khu vực tây bắc TP Đà Nẵng.

Đặc biệt, trong chiến lược đảm bảo an ninh nguồn nước của thành phố, khu vực hồ sông Bắc ở thượng nguồn Cu Đê được xem là “kho báu dự trữ nước” của Đà Nẵng. Việc phát triển nguồn nước từ Cu Đê sẽ góp phần giảm sự phụ thuộc lớn vào nguồn nước sông Vu Gia.

Tuy nhiên cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, lưu vực sông Cu Đê đang chịu ảnh hưởng của các hoạt động canh tác nông nghiệp sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chăn nuôi nhỏ lẻ chưa có hệ thống xử lý chất thải, hay việc đốt thực bì, khai thác rừng trồng… gây ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước.

Đặc biệt, tình trạng canh tác trên đất dốc làm gia tăng xói mòn, rửa trôi đất, khiến lớp phủ rừng bị suy giảm. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng điều tiết dòng chảy mà còn làm tăng lượng bùn, chất ô nhiễm đổ xuống sông, tác động đến hệ sinh thái thủy sinh và cả vùng hạ lưu.

Cộng đồng bảo vệ "sức khỏe dòng sông"

Để bảo vệ "sức khỏe" dòng sông Cu Đê, dự án thúc đẩy hiệu quả sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ môi trường và quản lý bền vững tài nguyên nước tại thành phố Đà Nẵng, do Trung tâm Nghiên cứu môi trường và cộng đồng (CECR) phối hợp triển khai từ năm 2024 - 2027, đã lập ra nhiều tổ giám sát dọc theo con sông.

Tại tổ dân phố Giàn Bí (thượng nguồn sông Cu Đê), các thành viên của tổ giám sát đã định kỳ hằng tuần tổ chức giám sát đoạn sông từ Vũng Bọt đến khu vực trung tâm du lịch cộng đồng Tà Lang - Giàn Bí. Các đội sẽ kiểm tra màu nước sông, độ đục, thủy sinh, các nguồn xả thải và các hoạt động, hành vi xâm hại nguồn nước sông Cu Đê đoạn qua địa bàn.

Không chỉ kiểm tra, còn trực tiếp tuyên truyền, nhắc nhở du khách hạn chế xả rác, bảo vệ môi trường khi tắm suối, dã ngoại.

Ông Nguyễn Văn Trung, trưởng ban công tác mặt trận tổ dân phố Tà Lang (phường Hải Vân), cho biết người dân nơi đây sử dụng trực tiếp nguồn nước từ khe suối cho sinh hoạt hằng ngày nên ý thức bảo vệ rất cao.

Bà Nguyễn Ngọc Lý, Chủ tịch hội đồng quản lý Trung tâm Nghiên cứu môi trường và cộng đồng (CECR), cho biết dự án nhằm thúc đẩy cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường, quản lý bền vững tài nguyên nước tại Đà Nẵng.

Sau thời gian triển khai tại 7 thôn, tổ dân phố dọc các lưu vực sông Yên, Túy Loan, Cu Đê, mô hình bước đầu cho thấy người dân đóng vai trò chủ thể trong bảo vệ nguồn nước. Thông qua tập huấn, hỗ trợ thiết bị và hướng dẫn cập nhật dữ liệu, dự án đã nâng cao năng lực cộng đồng trong giám sát “sức khỏe” các dòng sông.

Ngoài ra người dân đã nâng cao ý thức bảo vệ môi trường từ những thói quen sinh hoạt hằng ngày. Từ các lớp tập huấn, nhiều hộ gia đình đã biết phân loại rác tại nguồn. Rác hữu cơ được xử lý tại chỗ để làm phân bón, trong khi rác thải nhựa được thu gom đúng quy định. Nhiều hộ dân tận dụng vỏ cam, bưởi, khế để chế tạo nước rửa chén sinh học, giảm thiểu việc sử dụng hóa chất.