Làng nghề truyền thống kể chuyện văn hóa, tạo giá trị cho sản phẩm OCOP

Với các làng nghề, bảo tồn không chỉ là giữ lại kỹ thuật sản xuất hay những sản phẩm truyền thống, mà còn là duy trì được sinh kế cho người làm nghề.

Giá trị sản phẩm không chỉ nằm ở công năng

Hơn 160 năm tồn tại và phát triển, Lò lu Đại Hưng (Bình Dương cũ), nay thuộc phường Chánh Hiệp, TP.HCM, vẫn lưu giữ nghề làm gốm truyền thống của cư dân Nam Bộ.

Từ những khối đất sét mộc mạc, qua các công đoạn chọn, xử lý đất, tạo hình, phơi và nung, người thợ làm ra những chiếc lu, chiếc khạp, ống khói và nhiều vật dụng phục vụ đời sống. Mỗi sản phẩm là kết quả của quá trình lao động đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và bí quyết được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Ông Bùi Văn Giang, chủ Lò lu Đại Hưng, được các nghệ nhân thân mật gọi là chú Tám, cho biết nghề gốm không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần ký ức và niềm tự hào của nhiều thế hệ gia đình, người dân địa phương.

Với ông, điều đáng quý nhất là những kinh nghiệm, kỹ thuật làm nghề của cha ông vẫn còn được lưu giữ, tiếp nối. 

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu thị trường và phương thức sản xuất thay đổi, việc duy trì nghề truyền thống cũng đặt ra không ít thách thức. "Làm sao để sản phẩm làng nghề tiếp tục có chỗ đứng, người làm nghề có thu nhập ổn định và thế hệ trẻ còn muốn gắn bó với nghề là bài toán không dễ giải", ông trăn trở.

Không riêng Lò lu Đại Hưng, đây cũng là vấn đề chung của nhiều làng nghề truyền thống: làm sao vừa giữ được kỹ thuật, bản sắc riêng, vừa đổi mới sản phẩm để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Theo PGS.TS Đặng Vũ Bích Hạnh, giảng viên cao cấp Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP.HCM, giá trị của sản phẩm làng nghề không chỉ nằm ở công năng, chất lượng hay giá thành, mà còn được tạo nên từ tri thức bản địa, kỹ thuật thủ công, lịch sử hình thành và những giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

"Có thể xem mỗi sản phẩm làng nghề như một kết tinh của tri thức và văn hóa địa phương. Đằng sau một sản phẩm gốm là kinh nghiệm lựa chọn nguyên liệu, kỹ thuật chế tác, sự am hiểu về môi trường tự nhiên và cả tập quán sinh hoạt của cộng đồng. Những yếu tố đó tạo nên bản sắc mà sản phẩm công nghiệp đại trà khó có thể thay thế", bà Hạnh nhận định.

Đổi mới để làng nghề có đầu ra

Theo PGS.TS Đặng Vũ Bích Hạnh, phát triển sản phẩm OCOP không nên chỉ dừng ở việc nâng cao chất lượng, hoàn thiện mẫu mã hay mở rộng thị trường. Điều quan trọng là nhận diện và chuyển tải được những giá trị đặc trưng của địa phương vào sản phẩm. 

Khi người tiêu dùng hiểu về nguồn gốc, câu chuyện làng nghề và người nghệ nhân, sản phẩm sẽ có thêm giá trị khác biệt bên cạnh công năng sử dụng.

Việc kết nối làng nghề với du lịch trải nghiệm, giáo dục văn hóa và hoạt động thương mại cũng giúp sản phẩm tiếp cận khách hàng, lan tỏa câu chuyện về vùng đất và con người địa phương.

Ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, cho rằng các hoạt động trải nghiệm là cách đưa nghề truyền thống đến gần hơn với cộng đồng, góp phần nâng cao nhận thức về giá trị làng nghề và văn hóa địa phương.

Ông Đăng cho hay chi cục cũng sẽ tiếp tục tham mưu Sở mở rộng hoạt động trải nghiệm ngành nghề nông thôn, kết nối thêm các làng nghề, cơ sở OCOP và nghệ nhân.

Câu chuyện làng nghề gắn với OCOP cũng sẽ được giới thiệu tại Festival OCOP Việt Nam 2026, diễn ra từ ngày 3 đến 6-12 tại phố đi bộ Nguyễn Huệ, TP.HCM. Đây là lần đầu tiên sự kiện tổ chức tại khu vực phía Nam, tạo cơ hội để sản phẩm OCOP các vùng miền tiếp cận người dân, du khách và thị trường đô thị lớn.

Tại cuộc họp chiều 5-11 về tiến độ chuẩn bị Festival OCOP 2026, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh đề nghị các sở, ngành, đơn vị liên quan bám sát nhiệm vụ được phân công, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia và các địa phương để đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị.

Các nội dung về chương trình, kịch bản, thiết kế không gian, cơ sở vật chất và điều kiện phục vụ cần được rà soát, bảo đảm thống nhất, đồng bộ và đúng kế hoạch.

Phó Chủ tịch UBND Thành phố cũng yêu cầu các đơn vị chú trọng an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy, y tế, an toàn thực phẩm và vệ sinh môi trường; chủ động phương án xử lý tình huống phát sinh. Công tác truyền thông cần triển khai sớm, tập trung vào quy mô, ý nghĩa và các hoạt động của Festival.

TP.HCM thúc đẩy tiến độ tổ chức Festival OCOP Việt Nam 2026

Chiều 5-11, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh chủ trì cuộc họp rà soát tiến độ chuẩn bị Festival OCOP Việt Nam 2026, dự kiến diễn ra từ ngày 3 đến 6-12 tại đường đi bộ Nguyễn Huệ.