Chương trình đào tạo đạo đức người lái xe còn sơ lược

Nội dung chương trình môn học Đạo đức người lái xe

Trong tất cả các môn học lái xe ô tô, chỉ duy nhất "Đạo đức người lái xe, văn hóa giao thông và phòng chống tác hại của rượu, bia khi tham gia giao thông, kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ" (gọi tắt là Đạo đức người lái xe) có nội dung về các hành vi lái xe hung hăng, bạo lực.

Tuy nhiên, môn này được quy định với yêu cầu chung chung về "văn hóa của người lái xe, có kiến thức về văn hóa giao thông" và nội dung chương trình rất sơ lược. Còn giáo trình do cơ sở đào tạo tự biên soạn, thẩm định và ban hành, cũng như những môn học còn lại.

Việc không quy định chương trình chi tiết, như ở môn Pháp luật giao thông đường bộ, chắc chắn dẫn đến sự thiếu thống nhất về nội dung dạy và học giữa các cơ sở đào tạo, dù trong cùng một địa phương.

Đồng thời sẽ thiếu vắng nhiều kiến thức cần thiết nhưng không trực tiếp liên quan đến câu hỏi sát hạch. Chẳng hạn như các thuật ngữ lái xe hung hăng, lái xe giận dữ, lái xe nguy hiểm hay nổi đóa trên đường vốn phổ biến trong tâm lý học giao thông.

Xem xét các giáo trình môn học trước đây, do cơ quan chức năng ban hành, cũng không có các khái niệm trên.

Các giáo trình môn học trước đây do cơ quan chức năng ban hành

Không những vậy, nội dung dạy học chủ yếu tập trung vào những điều nên làm như nhường nhịn, bình tĩnh hay giúp đỡ người khác, mà không có sự phân tích vì sao cũng như làm cách nào để thực hiện, đặc biệt là trong tình huống va chạm, tai nạn.

Tức là chỉ cung cấp "lời khuyên" chứ không có "công cụ" để thực hiện lời khuyên đó.

Đấu tranh hay bỏ chạy khi xảy ra va chạm?

Dưới góc độ tâm lý học, khi một tài xế bị va chạm, cơ thể sẽ lập tức rơi vào trạng thái "đấu tranh hay bỏ chạy". Lúc này, nhịp tim tăng cao và hạch hạnh nhân sẽ chiếm quyền kiểm soát lý trí, cơn giận dữ hoặc hoảng loạn bùng nổ.

Khi đó, lời khuyên hay châm ngôn đạo đức thường trở nên vô nghĩa.

Cái cần là năng lực kiểm soát bản thân, tránh mọi hành vi hay thái độ khiêu khích, xử lý tình huống bình tĩnh. Dĩ nhiên, những năng lực này không tự nhiên có, mà thường hình thành qua đào tạo một cách khoa học.

Ví dụ, để kiểm soát cơn giận, tài xế ít nhất cần được đào tạo về:

- Nguyên nhân gây ra sự hung hăng, tức giận trên đường và biểu hiện của nó.

- Kỹ năng ngăn ngừa xung đột và giao tiếp hiệu quả.

- Các kỹ thuật thư giãn tâm trí nhanh chóng.

Đáng tiếc là các nội dung trên hầu như vắng bóng trong các chương trình, giáo trình đào tạo lái xe từ trước đến nay, cả lý thuyết lẫn thực hành.

Riêng biệt với thực hành

Thông thường, một năng lực hình thành qua quá trình đào tạo là từ ba yếu tố kiến thức - kỹ năng - thái độ. Thiếu hụt một trong ba yếu tố hay thiếu sự kết nối giữa chúng, dù ở mức độ nào, cũng đều ảnh hưởng đến sự hình thành này.

Đây chính là điều đang xảy ra trong chương trình đào tạo lái xe, ít nhất là với môn Đạo đức người lái xe và môn Thực hành lái xe.

Hầu như không có quy định nào yêu cầu hay hướng dẫn về hành vi hay thái độ trong thực hành lái xe. Ngay cả tiêu chí đạt sát hạch thực hành lái xe cũng chỉ tập trung về hoàn thành đúng bài thi và đảm bảo an toàn.

Đạo đức người lái xe và văn hóa giao thông chỉ là lý thuyết, học và thi lý thuyết, riêng biệt với thực hành.

Giả sử một học viên lái xe thành thạo (kỹ năng tốt) nhưng thường xuyên bấm còi inh ỏi, chen lấn, nổi nóng lúc tắc đường (thái độ xấu) trong khi tập luyện, vẫn sẽ đạt sát hạch để được cấp giấy phép lái xe.

Việc đào tạo về thái độ lúc này hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực và tâm huyết của giáo viên, không phải là bắt buộc và cũng không được đánh giá, đo lường.

Lái xe an toàn và có trách nhiệm

Ngày nay, "an toàn và có trách nhiệm" là cụm từ được sử dụng trong đào tạo lái xe lẫn pháp luật giao thông đường bộ ở nhiều nước phát triển trên thế giới.

An toàn là chưa đủ, mà còn phải có trách nhiệm với những người tham gia giao thông khác, không đẩy họ vào nỗi bực tức, tình thế khó khăn hay va chạm, có trách nhiệm bảo vệ môi trường, bảo vệ các công trình đường bộ.

Muốn vậy phải hình thành được hành vi lái xe tốt qua quá trình đào tạo để lâu dần trở thành phản xạ tự nhiên, thành thói quen và lối sống.

Đạo đức người lái xe nên bắt đầu từ tập luyện hành vi chứ không chỉ là bài học trên lớp.

Hung hăng đánh người đi đường: Thành phố văn minh không có chỗ cho hành vi côn đồ

Thời gian qua liên tiếp xảy ra nhiều vụ đánh người sau va quẹt giao thông. Mới nhất cơ quan chức năng vừa bắt khẩn cấp tài xế ô tô đánh người trước cổng Bệnh viện Từ Dũ, TP.HCM.