Lãi suất có đang tăng nóng?

Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ, lãi suất huy động kỳ hạn 6-12 tháng đang phổ biến quanh 9%/năm. Lãi suất cho vay cũng tăng theo, ở mức 12-13%/năm. Với một số khoản vay bất động sản sau thời gian ưu đãi, lãi suất lên đến 15%/năm.

Mặt bằng lãi suất đang thể hiện điều gì? Có phải lãi suất đang tăng nóng và xu hướng đến đầu năm 2027 sẽ ra sao?

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Quang Huy - CEO khoa tài chính - ngân hàng (Trường đại học Nguyễn Trãi) - cho rằng diễn biến lãi suất cần được nhìn trong mối quan hệ giữa cung - cầu vốn, chi phí huy động, sức khỏe hệ thống ngân hàng và sự phát triển của thị trường vốn.

Theo ông, khi nhu cầu tín dụng tăng, các ngân hàng phải vừa đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế, vừa bảo đảm thanh khoản, cơ cấu nguồn vốn và các tỉ lệ an toàn. Điều này có thể tạo áp lực lên chi phí huy động và mặt bằng lãi suất.

Lãi suất đang chịu áp lực, nhưng chưa tăng nóng

* Lãi suất đang ở mức cao, có phải là dấu hiệu tăng nóng không, thưa ông?

- Lãi suất đang chịu áp lực nhưng chưa nên nhìn theo hướng quá cực đoan.

Diễn biến thời gian gần đây phản ánh khá rõ quá trình tái cân bằng cung - cầu vốn. Khi nhu cầu tín dụng của nền kinh tế phục hồi và tăng lên, trong khi các ngân hàng đồng thời phải bảo đảm thanh khoản, cơ cấu nguồn vốn và các tỉ lệ an toàn, chi phí huy động có thể chịu áp lực.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa một số mức lãi suất cao ở những sản phẩm hoặc kỳ hạn nhất định với mặt bằng chung của toàn hệ thống.

Vì vậy, theo tôi, phù hợp hơn khi nói lãi suất đang chịu áp lực tăng và có sự phân hóa, thay vì xem đây là một đợt tăng nóng đồng loạt.

Để đánh giá đúng xu hướng, cần theo dõi đồng thời lãi suất huy động, lãi suất cho vay, thanh khoản hệ thống, tăng trưởng tín dụng, tỉ giá và lạm phát.

* Vậy đâu là những nguyên nhân chính khiến chi phí vốn tăng?

- Có thể nhìn từ ba phía.

Thứ nhất, nhu cầu vốn tăng khi hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư phục hồi.

Thứ hai, các ngân hàng cần củng cố nguồn vốn huy động để đáp ứng nhu cầu tín dụng, đồng thời bảo đảm cơ cấu nguồn vốn phù hợp. Trong môi trường cạnh tranh, việc thu hút tiền gửi có thể làm chi phí vốn tăng.

Thứ ba, khi giá vốn đầu vào tăng, ngân hàng phải cân đối giữa việc hỗ trợ khách hàng với yêu cầu bảo đảm hiệu quả và an toàn hoạt động.

Muốn hạ lãi suất, phải giảm chi phí tạo vốn

* Từ nay đến những tháng đầu năm 2027, ông dự báo xu hướng lãi suất sẽ ra sao?

- Lãi suất từ nay đến đầu năm 2027 sẽ phụ thuộc vào nhiều biến số. Tôi cho rằng khó kỳ vọng lãi suất giảm nhanh theo một đường thẳng.

Xu hướng nhiều khả năng sẽ ổn định và phân hóa, phụ thuộc vào tăng trưởng tín dụng, huy động vốn, thanh khoản, tỉ giá và diễn biến lạm phát.

Nếu các cân đối vĩ mô thuận lợi, áp lực lãi suất có thể giảm dần. Ngược lại, nếu nhu cầu vốn tăng nhanh hơn khả năng huy động, áp lực lên mặt bằng lãi suất vẫn có thể duy trì.

Do đó, muốn giảm lãi suất bền vững, cần tạo thêm các nguồn vốn có chi phí hợp lý.

* Cụ thể, cần làm gì để tạo thêm dư địa giảm chi phí vốn, thưa ông?

- Theo tôi, đây là bài toán cần được nhìn ở tầm dài hạn.

Thứ nhất, các ngân hàng cần tiếp tục phát triển nguồn tiền gửi không kỳ hạn (CASA). Không chỉ cạnh tranh bằng lãi suất, ngân hàng có thể phát triển hệ sinh thái thanh toán, ngân hàng số, quản trị dòng tiền doanh nghiệp, tài khoản thanh toán và các sản phẩm tài chính tích hợp.

Khi nguồn vốn chi phí thấp tăng lên, ngân hàng sẽ có thêm dư địa để giảm chi phí cho vay.

Thứ hai, các ngân hàng cần tiếp tục tiết giảm chi phí hoạt động. Chuyển đổi số, tự động hóa, tinh gọn quy trình và nâng cao hiệu quả quản trị có thể tạo thêm dư địa để ngân hàng chia sẻ một phần lợi ích từ việc giảm chi phí với khách hàng.

Thứ ba, cần phát huy vai trò của thị trường chứng khoán trong việc tăng vốn điều lệ cho ngân hàng. Nền tảng vốn chủ sở hữu tốt hơn giúp ngân hàng tăng năng lực tài chính, giảm bớt sự phụ thuộc vào việc gia tăng huy động vốn bằng mọi giá.

Ở tầm nền kinh tế, cần phát triển thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu và cổ phiếu. Khi doanh nghiệp có thêm các kênh huy động vốn trung và dài hạn, áp lực vốn sẽ không dồn quá lớn lên hệ thống ngân hàng.

Do đó, bài toán lãi suất không nên chỉ đặt ở câu hỏi "làm thế nào để hạ lãi suất?", mà cần đặt rộng hơn: "Làm thế nào để giảm chi phí tạo lập vốn của cả nền kinh tế?".

Khi nguồn vốn được đa dạng hóa, ngân hàng có thêm nguồn vốn chi phí thấp, hiệu quả hoạt động được cải thiện và thị trường vốn phát triển cân bằng hơn, mặt bằng lãi suất sẽ có điều kiện hình thành theo hướng hợp lý, ổn định, hỗ trợ tăng trưởng dài hạn nhưng vẫn bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính.

Lãi suất tăng mãi, nhiều người vay phải rao bán nhà, đất vì ‘ngộp bank’

Lãi suất tăng không ngừng đang trở thành cơn "ác mộng" với người vay tiền ngân hàng để đầu tư bất động sản. Liên tục các tin rao cắt lỗ, giảm giá sâu để mong thoát hàng lấy tiền tất toán khoản vay nhưng rất khó ra hàng.