Quả vậy, trong lĩnh vực nghiên cứu xã hội học tội phạm, các nhà nghiên cứu từ lâu đã chứng minh mối liên hệ giữa nội dung, hình ảnh trên các phương tiện truyền thông, trong đó có nền tảng mạng xã hội đối với những hành vi lệch lạc, tội phạm trong thực tế.

Phần lớn các nghiên cứu đều đi đến kết luận về mối liên hệ thuận chiều giữa hành vi, nội dung lệch lạc và bạo lực trên phương tiện truyền thông xã hội với các hành vi lệch lạc, bạo lực trong thực tế đời sống.

Người ủng hộ các phương tiện truyền thông xã hội cho rằng điều này chỉ phản ảnh hiện thực của xã hội. Tức những hành vi lệch lạc, bạo lực đã có sẵn trong thực tế mà các phương tiện chỉ phản ánh hiện thực nên chúng vô tội.

Nhưng nhìn sâu hơn, hành vi lệch lạc, bạo lực trong thực tế đã tồn tại trước các phương tiện truyền thông xã hội, có thể chỉ xảy ra ở một nhóm, một khu vực nào đó. Và khi được các phương tiện truyền thông xã hội phản ánh một cách trần trụi, thiếu kiểm soát, chúng lại được phổ biến, đại chúng hóa các hành vi lệch lạc, bạo lực cho toàn xã hội và mọi người.

Khi đó những hành vi ấy trở thành "khuôn mẫu hành vi" được nội tâm hóa trong đầu cá nhân, nhất là trẻ em và sẽ là nguồn phát sinh những hành vi tương tự khi gặp tình huống trong đời thực.

Một nghiên cứu được công bố năm 2020 do Curiel (ĐH Oxford, Anh) và cộng sự được đăng trên tạp chí khoa học Palgrave Communications cho thấy cứ 1.000 tweets trên nền tảng Twitter (nay là X) thì có 15,41 tweets có liên quan đến tội phạm nói chung, 6,5 liên quan đến bạo lực và 4 liên quan đến việc giết người.

Các nhà nghiên cứu cũng tiến hành so sánh những nội dung liên quan đến tội phạm, bạo lực trên nền tảng X so với các hành vi lệch lạc, tội phạm cùng loại trong thực tế cho thấy khác biệt vô cùng lớn. Cụ thể tội phạm bạo lực chỉ chiếm 1,5% tổng số tội phạm trong thực tế nhưng trên X nội dung liên quan tội phạm này chiếm đến 42,2%, tội phạm giết người trong thực tế chỉ chiếm 0,1% nhưng trên X nội dung này chiếm đến 28,3%.

Như vậy sự phản ánh quá mức các hành vi lệch lạc, tội phạm trên các phương tiện truyền thông xã hội được coi là một trong những nguồn gốc dẫn đến các hành vi lệch lạc và tội phạm trong thực tế. Bởi việc truyền tải các nội dung bạo lực, lệch lạc sẽ dẫn đến sự bắt chước nơi người xem, nhất là giới trẻ. Và thường xuyên chứng kiến các hình ảnh bạo lực, lệch lạc trên các phương tiện truyền thông xã hội khiến người xem bị trơ cảm xúc, không còn e ngại hay sợ sệt khi chứng kiến những hành vi này.

Một trong những điều đáng lo nhất là phương tiện truyền thông xã hội chuyển giao kiến thức, kỹ năng lệch lạc và tội phạm cho người xem, nhất là trẻ em và thanh thiếu niên. Chúng ta dễ nhận ra điều này khi nhiều người đã học rồi làm theo các video clip thuộc loại xu hướng trên TikTok hay YouTube thời gian qua. Việc tự do thể hiện nội dung phản cảm, lệch lạc, tội phạm trên các phương tiện truyền thông xã hội khiến người xem nghĩ rằng đó là những hành vi hợp pháp vì được công chiếu cho mọi người xem.

Việc các nền tảng mạng xã hội tự do đăng tải nội dung phản cảm, lệch lạc và bạo lực mà không bị bất cứ chế tài nào là điều rất tai hại cho xã hội, nhất là với trẻ em. Nên việc nhanh chóng thiết lập cơ chế chế tài với điều này phải được thực hiện nhanh hơn, càng sớm càng tốt.

Không thể giao trẻ em cho mạng xã hội: Đừng để trẻ chống chọi bằng 'chiếc khiên giấy'

Dạy trẻ dùng mạng xã hội là cần thiết nhưng chưa đủ. Môi trường số được thiết kế giữ chân người dùng, việc bảo vệ trẻ đòi hỏi nhiều hơn thế.