Trên những mái nhà tôn nóng hầm hập hay giữa các khu vườn rộng hàng chục hecta, ánh mặt trời đang dần được tận dụng thành nguồn năng lượng điện sinh hoạt, vận hành sản xuất và giảm áp lực chi phí điện tăng cao.

Ở nhiều vùng quê, nơi điện lưới còn chập chờn hoặc chưa thể kéo tới tận ruộng rẫy, điện năng lượng mặt trời là giải pháp phù hợp lâu dài để người dân yên tâm "xài phà phà".

Biến nắng thành điện giúp vườn cây xanh tốt

Giữa cái nắng chang chang mùa khô ở xã Phước Sơn (TP Đồng Nai), khu vườn anh Lý Văn Mạnh (42 tuổi) vẫn vận hành đều đặn hệ thống tưới tự động bằng nguồn điện mặt trời. Con đường vào vườn khá xa khu dân cư, xung quanh chỉ có tiếng máy bơm nước và tiếng côn trùng râm ran giữa trưa nóng.

Nơi anh sinh sống chưa có điện quốc gia, nên suốt nhiều năm qua mọi sinh hoạt gia đình đều phụ thuộc hệ thống điện mặt trời tự lắp đặt. Từ chiếc quạt máy, tivi, tủ lạnh đến các thiết bị sản xuất đều hoạt động nhờ những tấm pin dựng trên mái nhà.

Ban đầu anh Mạnh chỉ nghĩ đơn giản phải có điện để sinh hoạt giữa vùng heo hút, song sau một thời gian sử dụng thấy nguồn điện năng lượng mặt trời ổn định và tiết kiệm hơn nhiều so với dùng máy dầu, anh nghĩ chuyện mở rộng hệ thống cho sản xuất nông nghiệp.

Dẫn chúng tôi tham quan quanh một vòng khu vườn trồng 5ha sầu riêng xanh mát, dọc theo hệ thống ống tưới, anh Mạnh chia sẻ: "Dùng cái này tiết kiệm hơn nhiều. Hồi trước ngày nào tôi cũng tưới đẫm, riêng tiền dầu để chạy máy tưới cây đã mất 5 triệu đồng, chịu không thấu", anh giãi bày.

Không muốn mãi phụ thuộc vào dầu chạy máy, anh Mạnh quyết định đầu tư thêm gần 100 triệu đồng để lắp hệ thống điện mặt trời phục vụ riêng cho việc tưới nước và bón phân. Nguồn điện được hòa vào hệ thống điện ba pha để vận hành máy bơm công suất lớn hút nước từ ao rồi đẩy lên toàn bộ khu vườn.

Từ ngày anh sử dụng điện mặt trời, chi phí vận hành giảm đáng kể, nhất là trong thời điểm nắng nóng kéo dài, nhu cầu tưới tiêu tăng cao. Khu vườn trồng sầu riêng và tiêu, cà phê của anh vẫn đảm bảo đủ lượng nước tưới mỗi ngày.

Lái xe hơn 15km qua những cung đường đèo dốc, chúng tôi đến khu lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời của anh Nguyễn Văn Công (35 tuổi, ngụ xã Bù Đăng, TP Đồng Nai).

Giữa khu vườn sầu riêng rộng 25ha xanh mát, hệ thống năng lượng mặt trời được lắp đặt giữa vườn để cung cấp điện vận hành tưới tự động, giúp duy trì nguồn nước cho toàn bộ vườn cây.

Ít ai biết trước đây chi phí nhiên liệu từng là áp lực rất lớn với anh Công. "Nhiều bữa chỉ riêng tiền dầu để bơm nước tưới cho 25ha sầu riêng đã tốn hơn 10 triệu đồng rồi. Mà đó là tôi tưới cầm chừng thôi. Năm nay nắng hạn dữ quá, rồi giá dầu tăng, chi phí cứ đội lên từng ngày, nên tôi mới quyết định đầu tư điện năng lượng mặt trời, tính đường lâu dài để bớt tiền dầu", anh Công nói.

Không vội vàng xuống tiền, anh Công dành thời gian đến nhiều nơi đã triển khai điện mặt trời để tìm hiểu. Từ vài tấm pin được lắp đặt thử nghiệm ban đầu, hệ thống dần được mở rộng sau khi chứng minh hiệu quả tiết kiệm chi phí. Đến nay, nguồn điện mặt trời đã đáp ứng phần lớn nhu cầu vận hành các thiết bị trong khu vườn của anh.

Nhờ kết hợp điện mặt trời với hệ thống tưới tự động, công việc chăm sóc cây trồng cũng trở nên thuận tiện và ổn định hơn. Trước đây, anh phải chi khoảng 350.000 đồng mỗi ngày để thuê một nhân công tưới cây, còn giờ phần lớn công đoạn này đã được tự động hóa, giúp giảm đáng kể chi phí lao động và tiết kiệm thời gian quản lý.

Không còn thấp thỏm chờ hóa đơn điện

Không riêng những khu vườn ở vùng xa, điện mặt trời cũng đang dần xuất hiện ngày càng nhiều trên mái nhà các hộ dân. Với nhiều gia đình, đây là cách giảm bớt áp lực hóa đơn điện giữa thời tiết ngày càng oi bức.

Chị Ngô Tú Nguyên (39 tuổi, ngụ xã Châu Thành, tỉnh An Giang) là một trong những hộ dân đầu tiên tại địa phương đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà. Là chủ một spa làm đẹp, chị thường xuyên phải sử dụng các thiết bị làm mát để phục vụ hoạt động kinh doanh.

Vào mùa nắng nóng, các thiết bị điện gần như phải hoạt động liên tục. Mỗi lần nhận hóa đơn tiền điện, chị Nguyên lại không khỏi "choáng váng" khi chi phí tăng mạnh, có thời điểm lên tới 8 triệu đồng mỗi tháng.

"Những ngày nắng nóng kéo dài, tôi vừa lo tiền điện tăng cao, vừa thấp thỏm vì sợ mất điện", chị Nguyên nhớ lại. Nhận thấy địa phương có số giờ nắng cao quanh năm, đồng thời muốn chủ động hơn về nguồn điện phục vụ sinh hoạt, năm 2020 chị quyết định đầu tư khoảng 600 triệu đồng để lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái công suất 60kW.

Từ khi đưa vào vận hành, nguồn điện do hệ thống tạo ra đáp ứng phần lớn nhu cầu sử dụng của gia đình - từ máy lạnh, tivi, tủ lạnh đến các thiết bị điện khác. Nhờ đó, chi phí điện sinh hoạt giảm đáng kể so với trước đây. "Có điện mặt trời thì tiền điện giảm nhiều. Trước kia lúc nào tôi cũng phải cân nhắc chuyện sử dụng máy lạnh, còn bây giờ thoải mái hơn nhiều", chị Nguyên hào hứng.

Ngoài phục vụ nhu cầu sinh hoạt, phần điện dư còn được bán lên lưới điện quốc gia, tạo thêm nguồn thu nhập cho gia đình. Theo chị Nguyên, vào những tháng nắng cao điểm, hệ thống có thể sản xuất khoảng 7.000kWh điện, trung bình đạt 6.500kWh mỗi tháng.

Theo chị Nguyên, lợi ích lớn nhất mà hệ thống điện mặt trời mang lại là tiết kiệm chi phí điện và có thêm nguồn thu từ điện dư, giúp gia đình chị chủ động hơn trong việc sử dụng năng lượng. "Điện làm ra không dùng hết thì bán lại cho Nhà nước. Mỗi tháng cũng có thêm một khoản thu nhập để trang trải chi phí sinh hoạt", chị nói.

Đặc biệt vào những thời điểm nhu cầu tiêu thụ điện tăng cao do nắng nóng kéo dài, việc tự sản xuất một phần điện năng phục vụ sinh hoạt cũng phù hợp với xu hướng sử dụng năng lượng sạch, góp phần giảm phụ thuộc vào nguồn điện truyền thống.

Với những lợi ích thiết thực như vậy, chị Nguyên đánh giá đây là khoản đầu tư hiệu quả và đáng để các hộ gia đình có điều kiện cân nhắc.

Ngoài các hộ gia đình, điện năng lượng mặt trời còn được nhiều doanh nghiệp lựa chọn để giảm áp lực chi phí vận hành. Tại xã Bình An (tỉnh An Giang), Công ty TNHH thủy sản Minh Khuê, chuyên chế biến thủy sản đông lạnh xuất khẩu, gần như toàn bộ hoạt động sản xuất phụ thuộc vào điện năng, đặc biệt là hệ thống cấp đông và kho lạnh phải vận hành liên tục 24/24h.

Ông Trần Công Tuấn, Phó giám đốc công ty, cho biết với công suất khoảng 3.000 tấn thành phẩm mỗi năm, trung bình mỗi tháng doanh nghiệp của ông phải chi khoảng 500 triệu đồng tiền điện. Trong đó, hệ thống điện mặt trời áp mái hiện đóng góp khoảng một phần tư lượng điện sử dụng cho nhà máy.

Doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời công suất khoảng 500kWp nhằm tận dụng nguồn bức xạ lớn vào ban ngày, đặc biệt trong mùa khô và những tháng nắng nóng cao điểm. Theo ông Tuấn, mô hình này ngoài giúp tiết kiệm chi phí còn góp phần giảm áp lực cho lưới điện quốc gia trong thời điểm nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh.

Tại công ty ông Tuấn, điện mặt trời còn trở thành nguồn dự phòng giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động ổn định. Trong những đợt cúp điện để sửa chữa hoặc bảo trì, nguồn điện này hỗ trợ giảm tải cho máy phát, hạn chế nguy cơ gián đoạn sản xuất và bảo quản hàng đông lạnh.

Nắng nóng 2026: Vì sao hóa đơn tiền điện dễ tăng mạnh?

Nắng nóng kéo dài đang làm gia tăng nỗi lo hóa đơn tiền điện của nhiều gia đình. Tại miền Trung , nhiều giải pháp từ trực tiếp đến gián tiếp đang được ngành điện lẫn người sử dụng quan tâm, chia sẻ.