Khi 'chuyện gia đình' được kể với người dưng

Đằng sau các hội nhóm "ghét cha mẹ" hàng chục ngàn thành viên trên mạng xã hội là câu hỏi lớn: Vì sao có trẻ chọn kể chuyện gia đình với người lạ trên mạng thay vì nói với cha mẹ?

Vì sao trẻ dễ nói với người lạ hơn cha mẹ?

Gần đây, dư luận xôn xao khi một cộng đồng trực tuyến mang tên "Con ghét bố mẹ" chạm mốc hơn 110.000 thành viên chỉ sau vài ngày. Đến sáng 30-9, số thành viên đã tăng lên hơn 186.000. Những dòng trạng thái uất giận, những câu chuyện riêng tư về mâu thuẫn gia đình được phơi bày công khai trước hàng ngàn người xa lạ.

Nhiều người lớn giật mình, vội vã dán nhãn đây là biểu hiện của sự "bất trị" hay "vô ơn". Tuy nhiên, dưới góc nhìn tâm lý học, sự thật đằng sau hành vi này phức tạp và đáng suy ngẫm hơn nhiều.

Có một thực tế cay đắng là nhiều đứa trẻ thà thổ lộ nỗi đau gia đình với một tài khoản ẩn danh trên mạng hơn là mở lời với cha mẹ - những người sống chung mái nhà.

Phân tích về nghịch lý này, thạc sĩ, bác sĩ Phạm Văn Giào - Viện trưởng Viện Ứng dụng Khoa học Tâm lý - Giáo dục - cho biết việc trẻ kể chuyện với người xa lạ không phải vì người đó quan trọng hơn cha mẹ, mà chính vì họ ít quan trọng hơn trong đời sống của trẻ.

"Với một người xa lạ, trẻ có thể kể rồi rời đi. Người ấy không giữ quyền lực trong gia đình, không xuất hiện trong bữa cơm ngày hôm sau và không mang theo lịch sử của hàng trăm lần va chạm trước đó. Chính khoảng cách này tạo ra cảm giác an toàn. Có những điều càng đau, càng riêng tư thì lại càng dễ nói với người ít liên quan, bởi trẻ không lo rằng lời nói hôm nay sẽ thay đổi cách mình bị đối xử ngày mai.

Ngược lại, trong nhiều gia đình, phản xạ đầu tiên của phụ huynh khi con vừa mở lời lại là tìm cách xử lý vấn đề: dạy bảo, sửa sai, so sánh hoặc gạt đi nỗi buồn của con vì cho rằng đó là chuyện vặt vãnh.

Nhiều lần như thế, trẻ học được một quy luật: nói thật luôn đi kèm với một cái giá phải trả. Cánh cửa giao tiếp khép lại không phải vì trẻ nổi loạn, mà là một chiến lược tự bảo vệ khi não bộ nhận diện sự im lặng mới là lựa chọn an toàn nhất", ông Giào chia sẻ.

Từ nơi trút bầu tâm sự đến vòng lặp tiêu cực

Theo chuyên gia, cần phân biệt rõ giữa "được nói" và "được lắng nghe". Việc gọi tên cảm xúc và đưa nó vào ngôn ngữ giúp não bộ điều hòa các trạng thái bồn chồn, căng thẳng. Ở tuổi vị thành niên, giai đoạn não bộ đang hoàn thiện các chức năng cảm xúc, một người lớn bình tĩnh hiện diện sẽ đóng vai trò như một "trạm dừng" giúp trẻ đồng điều hòa tâm lý.

Thế nhưng khi không tìm thấy sự hiện diện đó ở nhà, trẻ tìm đến các không gian mạng. Lợi thế của không gian mạng là cho phép trẻ kiểm soát khoảng cách, giữ sự ẩn danh để giải tỏa tâm lý.

Dù vậy, ông Giào cũng đưa ra cảnh báo về rủi ro từ các cộng đồng này qua hiện tượng này.

"Khi những người trẻ liên tục bàn đi bàn lại về mâu thuẫn và cảm xúc tiêu cực mà không chuyển sang giải pháp, cộng đồng có thể biến từ nơi giải tỏa thành nơi nuôi dưỡng sự cực đoan. 

Một trải nghiệm bốc đồng ban đầu có thể bị đẩy thành niềm tin bền vững rằng 'cha mẹ không bao giờ thương mình', khiến khả năng đối thoại ngoài đời thực hoàn toàn bị triệt tiêu", ông nói.

Để con còn muốn kể với cha mẹ

Sự bùng nổ thành viên của các hội nhóm "ghét cha mẹ", theo thạc sĩ, bác sĩ Phạm Văn Giào, bản chất là một tín hiệu phản hồi ngược: có những cuộc trò chuyện quan trọng đang không thể xảy ra ở đời thực. Nếu chỉ giải tán một hội nhóm, nhu cầu chia sẻ của trẻ vẫn tồn tại và sẽ tìm kiếm một lối thoát khác.

Để tạo ra một "kênh an toàn" đúng nghĩa cho con, ông gợi ý phụ huynh cần thay đổi từ những phản ứng nhỏ nhất.

Lắng nghe trước, xử lý sau: Tách biệt giữa cảm xúc và hành vi, phụ huynh có thể không chấp nhận hành vi sai của con, nhưng cần thừa nhận sự sợ hãi, tổn thương hay tức giận mà con đang trải qua.

Tôn trọng quyền tự chủ và riêng tư: Tránh biến mọi cuộc trò chuyện thành điều tra dồn dập. Những tâm sự nhỏ của con phải được giữ kín thay vì mang ra làm chủ đề bàn tán với người khác.

Học cách sửa chữa sau đổ vỡ: Không phụ huynh nào luôn bình tĩnh, việc người lớn sẵn sàng nhận sai khi phản ứng quá đà sẽ dạy cho trẻ bài học lớn về niềm tin và sự tôn trọng.

Mục đích của lắng nghe không phải là rút sạch mọi thông tin từ trẻ ngay lập tức, mà là đảm bảo mỗi lần trẻ cất lời, trải nghiệm đó đủ an toàn để lần sau con vẫn muốn quay lại. Khi có một kênh an toàn đúng nghĩa, ngay cả khi những sóng gió lớn xảy ra, trong tâm trí đứa trẻ vẫn luôn còn một con đường rõ ràng để quay về phía cha mẹ.

Khi hội nhóm mạng xã hội dẫn lối lệch lạc - Kỳ 2: Điều gì sau những hội nhóm 'ghét cha mẹ'?

Tưởng chỉ là trò đùa trên mạng nhưng các hội nhóm 'ghét cha mẹ' vẫn tồn tại. Từ chia sẻ bức xúc cá nhân đến tranh luận về mâu thuẫn gia đình và sử dụng ngôn từ thiếu chuẩn mực.