Thực trạng này đặt ra câu hỏi: phải chăng do chế tài xử lý vi phạm môi trường hiện nay vẫn chưa đủ mạnh nên nhiều doanh nghiệp sẵn sàng phớt lờ?

Loạt cơ sở ven biển vi phạm

Mới đây đoàn kiểm tra do Phòng Cảnh sát kinh tế Công an Đà Nẵng phối hợp Chi cục Bảo vệ môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng) kiểm tra khách sạn 5 sao The Pearl Hội An, thuộc Công ty cổ phần Tri Việt Hội An. 

Qua đó phát hiện cơ sở này vi phạm quy định pháp luật về bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm, bao gồm: không có giấy phép môi trường theo quy định thuộc thẩm quyền cấp phép của UBND cấp tỉnh (hành vi này bị phạt 320 triệu đồng); không thu gom, lưu giữ chất thải nguy hại theo quy định (hành vi này bị xử phạt 30 triệu đồng); không gửi báo cáo công tác bảo vệ môi trường tới các cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định (hành vi này bị phạt tiền 15 triệu đồng)...

Bên cạnh phạt tiền, cơ quan chức năng còn xử phạt bổ sung: đình chỉ hoạt động của nguồn phát sinh chất thải mà không có giấy phép môi trường trong thời hạn 4 tháng 15 ngày, và chủ sở hữu phải thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường.

Trước đó, một resort trên bán đảo Sơn Trà cũng bị phát hiện có nhiều vi phạm môi trường và an toàn thực phẩm. Trong đó hành vi không có giấy phép môi trường theo quy định thuộc thẩm quyền cấp phép của UBND cấp tỉnh bị phạt 320 triệu đồng; hành vi không thu gom, lưu giữ chất thải nguy hại bị phạt 30 triệu đồng...

Cùng thời điểm, cơ quan chức năng kiểm tra khách sạn ven biển Chicland Danang Beach Hotel và phát hiện hàng loạt vi phạm về môi trường và an toàn thực phẩm, với tổng mức phạt lên tới 564 triệu đồng. Cách khách sạn này không xa là Temple Resort Danang cũng bị phát hiện nhiều vi phạm...

Điểm chung đáng lo ngại là các cơ sở vi phạm nói trên đều tọa lạc tại khu vực ven biển Đà Nẵng.

Phạt chưa đủ răn đe

Đề cập vấn đề trên, luật sư Phan Đức Huỳnh (Đoàn luật sư Đà Nẵng) cho biết đối với các hành vi vi phạm quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, tùy thuộc vào tính chất, mức độ và hậu quả, pháp luật quy định các chế tài xử lý tương ứng. Các chế tài này được quy định cụ thể tại Luật Bảo vệ môi trường và nghị định số 45 của Chính phủ.

Cụ thể tại điều 4, nghị định số 45:

Cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường bị áp dụng một trong các hình thức xử phạt chính: cảnh cáo; phạt tiền tối đa đối với một hành vi vi phạm là 1 tỉ đồng đối với cá nhân và 2 tỉ đồng với tổ chức.

Ngoài ra có hình thức xử phạt bổ sung, bao gồm:

Tước quyền sử dụng có thời hạn đối với giấy phép môi trường, giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường, đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật vi phạm hành chính, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính; tịch thu sản phẩm có giá trị sau khi tiêu hủy và xử lý; đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép môi trường có thời hạn đối với cơ sở hoạt động cung ứng sản phẩm, dịch vụ công được Nhà nước giao nhiệm vụ, đặt hàng/đấu thầu.

Đồng thời cá nhân và tổ chức vi phạm còn có thể bị áp dụng một hoặc nhiều biện pháp khắc phục hậu quả như buộc phải khôi phục lại tình trạng hoặc trạng thái môi trường ban đầu hoặc phục hồi môi trường; buộc phá dỡ công trình, thiết bị được xây lắp trái quy định để xả chất thải không qua xử lý ra môi trường...; buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường; buộc thực hiện biện pháp giảm thiểu tiếng ồn đạt quy chuẩn kỹ thuật...

Ngoài ra còn có thể bị xử lý hình sự.

Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã dành riêng chương 19 để quy định về các tội phạm môi trường như tội gây ô nhiễm môi trường; tội vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại; vi phạm quy định về phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cố môi trường...

Theo luật sư Huỳnh, có thể nói khung pháp luật về bảo vệ môi trường không thiếu. Tuy nhiên có những trường hợp mức phạt hành chính chưa đủ sức răn đe, mức phạt so với lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp thu được từ hành vi vi phạm là rất nhẹ, khiến không ít cơ sở chấp nhận nộp phạt thay vì đầu tư biện pháp bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó các biện pháp xử lý nghiêm khắc như đình chỉ hoạt động, thu hồi giấy phép hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự chưa được áp dụng thường xuyên, triệt để. Công tác kiểm tra, giám sát ở một số nơi còn mang tính hình thức, thiếu chặt chẽ, dẫn đến các sai phạm vẫn tồn tại.

Luật sư Huỳnh cũng chỉ ra một nghịch lý là nhiều cơ sở, doanh nghiệp trong lĩnh vực du lịch, dịch vụ ven biển đang "sống nhờ" môi trường tự nhiên nhưng lại trực tiếp hoặc gián tiếp làm tổn hại chính môi trường đó.

Theo ông, để chấm dứt tình trạng này cần kết hợp đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó cần tăng mạnh tính răn đe của chế tài như nâng mức phạt tiền đối với hành vi gây ô nhiễm, hủy hoại môi trường, đặc biệt ở các khu vực nhạy cảm như biển, rừng, khu bảo tồn. Áp dụng nghiêm các biện pháp bổ sung, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự, khi đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Siết chặt khâu hậu kiểm, giám sát, gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường với điều kiện được phép kinh doanh.

Vì sao khách sạn 5 sao gần Hội An bị phạt hàng trăm triệu đồng về vi phạm môi trường?

Việc một khu lưu trú lớn đạt chuẩn 5 sao nằm trên bờ biển khu vực Hội An vừa bị xử phạt số tiền gần 400 triệu đồng, trong đó có lỗi "không có giấy phép môi trường" đang gây nhiều chú ý trong cộng đồng du lịch. Đại diện khu lưu trú nói gì?