Theo thống kê, cứ 20 người trưởng thành trên thế giới thì có 1 người sử dụng cần sa (khoảng 228 triệu người) và con số này đang có xu hướng gia tăng. Trong khi đó, thuốc lá đang được tiêu thụ bởi gần 1,8 tỉ người (chiếm khoảng 30% dân số toàn cầu) và cướp đi sinh mạng của hơn 8 triệu người mỗi năm.

Để hiểu rõ hơn tác động thực sự của hai chất hướng thần này lên cấu trúc não, các nhà khoa học đã tiến hành một đánh giá hệ thống và phân tích gộp khổng lồ. Kết quả vừa được công bố trên tạp chí y khoa Addiction đã tổng hợp dữ liệu từ 103 nghiên cứu độc lập, liên quan đến hơn 72.000 người tham gia.

Tác động của cần sa và thuốc lá lên cấu trúc não

Nghiên cứu chỉ ra rằng những người sử dụng cần sa thường xuyên có xu hướng bị teo nhỏ ở hạch hạnh nhân (amygdala) - một cấu trúc hình quả hạnh nằm sâu trong não, đóng vai trò thiết yếu trong việc điều chỉnh cảm xúc và phản ứng "chiến đấu hay bỏ chạy" của cơ thể trước các mối đe dọa.

Trong khi đó, tác động của thuốc lá lên cấu trúc não dường như lan rộng hơn. Việc hút thuốc thường xuyên có liên quan đến sự suy giảm thể tích ở nhiều vùng, bao gồm hạch hạnh nhân, thùy đảo (insula - vùng đóng vai trò then chốt trong nhận thức bản thân và cảm xúc) và quả cầu nhạt (pallidum - khu vực quan trọng để duy trì vận động và động lực).

Đáng báo động hơn, các phân tích theo dõi qua nhiều năm tiết lộ rằng những người hút thuốc lá trải qua quá trình suy giảm tổng thể tích chất xám nhanh hơn hẳn so với những người không hút. 

Chất xám là một thước đo quan trọng đối với sức khỏe não bộ, gắn liền với cả năng lực nhận thức và sức khỏe tinh thần. Sự sụt giảm chất xám có thể để lại những hậu quả lâu dài đối với cách chúng ta suy nghĩ, cảm nhận và hoạt động thường ngày.

Bên cạnh đó, thông qua dữ liệu di truyền học, nhóm nghiên cứu cũng tìm thấy bằng chứng cho thấy việc hút càng nhiều điếu thuốc mỗi ngày thì hồi hải mã (hippocampus) - trung tâm xử lý trí nhớ và học tập của não bộ - càng bị thu hẹp.

Giúp thay đổi nhận thức người dùng

Mặc dù giới khoa học từ lâu đã biết cần sa và thuốc lá gây ra những tác động tiêu cực, nhưng việc xác định chính xác những thay đổi về mặt vật lý cấu trúc não bộ mang lại một bước tiến lớn.

Nghiên cứu này cung cấp cho các chuyên gia chăm sóc sức khỏe những bằng chứng trực quan và cụ thể. Thay vì chỉ đưa ra những lời cảnh báo chung chung về rủi ro sức khỏe, giờ đây các bác sĩ có thể giải thích rõ ràng và sinh động hơn với bệnh nhân - đặc biệt là thanh thiếu niên và các nhóm dễ bị tổn thương - về việc những chất này đang thực sự làm "teo nhỏ" bộ não của họ như thế nào, từ đó đưa ra quyết định từ bỏ để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Thiếu niên 15 tuổi tổn thương não vì ngộ độc thuốc lá điện tử chứa ma túy

Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) vừa tiếp nhận và điều trị cho một thiếu niên 15 tuổi bị ngộ độc thuốc lá điện tử có chứa ma túy.