Loài cá này, có tên khoa học Parakneria thysi, được quan sát tại thác Luvilombo trong các đợt nghiên cứu năm 2018 và 2020, theo trang IFLScience ngày 3-4.

Chỉ những con cá dài khoảng 3,7 - 4,8cm mới thực hiện hành trình đặc biệt này, thường diễn ra vào cuối mùa mưa. Dù hành vi của chúng đã được người dân địa phương biết đến từ khoảng 50 năm trước, đây là lần đầu tiên được khoa học ghi nhận và phân tích.

Không giống nhiều loài cá khác dùng miệng để bám và leo, Parakneria thysi sử dụng vây.

Các vây ngực và vây bụng của chúng có các mấu nhỏ, giúp bám chặt vào bề mặt đá trơn trượt. Nhờ đó, chúng có thể nhích từng chút một lên vách đá gần như thẳng đứng, chống lại dòng nước chảy xiết.

Hành trình leo 15 mét vách thác kéo dài trung bình 9 giờ 45 phút, song điều đáng chú ý là cá chỉ thực sự di chuyển khoảng 15 phút, phần lớn thời gian còn lại là nghỉ ngơi. Chúng dừng lại trên các gờ đá phẳng, với khoảng 9 lần nghỉ dài (khoảng một giờ) và nghỉ ngắn (khoảng 30 phút).

Trong lúc nghỉ, hàng chục đến hàng trăm con tụ tập lại trước khi tiếp tục leo lên.

Nhóm nghiên cứu cho rằng thời điểm di cư của loài cá này có liên quan đến mực nước và lượng mưa.

Điều kiện thuận lợi để cá leo thác là vào đầu tháng 4, khi mực nước đạt đỉnh. Cá cũng có xu hướng di chuyển vào cuối buổi chiều, khoảng 16h -18h, thay vì buổi sáng.

Mục đích của hành vi này vẫn chưa được xác định chắc chắn. Một số giả thuyết cho rằng chúng tìm kiếm nguồn thức ăn ít cạnh tranh hơn, hoặc cố gắng tránh các loài săn mồi như cá da trơn Schilbe intermedius.

Tuy nhiên, môi trường sống của loài cá này đang chịu áp lực từ con người.

Hoạt động đánh bắt, kể cả bằng lưới mịn, cùng với việc khai thác nước cho nông nghiệp có thể làm cạn khu vực hạ lưu và đe dọa quần thể cá.

Nhóm nghiên cứu kêu gọi tăng cường bảo vệ khu vực thác và hệ sinh thái liên quan.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Scientific Reports.

Clip hiếm: Đàn cá nhà táng hợp lực 'đỡ đẻ', nâng cá con lên mặt nước

Lần đầu tiên khoa học ghi lại cảnh cá nhà táng sinh con ngoài tự nhiên, cả đàn - kể cả khác huyết thống - cùng nâng đỡ cá con lên mặt nước.