Mỗi ngày, các đô thị lớn tại Việt Nam phát sinh hàng chục nghìn tấn rác thải sinh hoạt. Nhưng để một phần trong số đó quay trở lại dây chuyền sản xuất dưới dạng nguyên liệu, không chỉ cần sự thay đổi từ doanh nghiệp mà còn phải có một hệ thống thu gom, phân loại và tái chế đồng bộ.

Doanh nghiệp đề xuất cùng xây hệ sinh thái

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Văn Quyết - Giám đốc chuỗi cung ứng FrieslandCampina Việt Nam - cho biết doanh nghiệp đã chủ động thay đổi từ khâu thiết kế bao bì xanh, với 91% bao bì hiện được thiết kế có khả năng tái chế.

Theo ông Quyết, việc chủ động thay đổi bao bì và tham gia thúc đẩy hệ thống thu gom, tái chế thông qua Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện các yêu cầu về EPR mà còn chuẩn bị cho xu hướng kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải carbon và những yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Tuy nhiên để bao bì từ chỗ "có khả năng tái chế" trở thành vật liệu thực sự được thu gom và quay trở lại sản xuất, cần nhìn rộng hơn phạm vi của từng doanh nghiệp.

Bà Nguyễn Thị Hải Vân - Phó tổng giám đốc Suntory PepsiCo Việt Nam - cho rằng cần chuyển sang cách tiếp cận mang tính hệ sinh thái, thay vì chỉ đặt trách nhiệm lên doanh nghiệp.

Theo bà Vân, để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang mô hình bao bì tuần hoàn, cần xây dựng lộ trình đổi mới sáng tạo trong nước cùng mạng lưới đối tác chiến lược để hình thành hệ sinh thái hỗ trợ các giải pháp bao bì mới.

"Lộ trình này cần đặt trọng tâm về sự hợp tác của 3 nhà: Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Bên cạnh đào tạo, chia sẻ gánh nặng tài chính với doanh nghiệp, các doanh nghiệp đi đầu cũng cần có hỗ trợ kéo dài thời gian ký hợp đồng để doanh nghiệp tái chế mạnh dạn đầu tư vào công nghệ và vật liệu bền vững", bà Vân chia sẻ

Trong khi đó ông Binu Jacob - Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam - cho biết các quy định về EPR đang thúc đẩy doanh nghiệp nghiêm túc hơn với việc thu gom, tái chế.

Dù vậy theo ông Jacob, vẫn chưa có giải pháp hoàn chỉnh cho những loại bao bì khó thu gom và tái chế, chẳng hạn nhựa đa lớp hoặc hộp đồ uống đã qua sử dụng (UBC).

"Ở điểm này, chúng tôi hy vọng các hỗ trợ thông qua phát triển hạ tầng, đặc biệt là hệ thống phân loại rác tại nguồn, để hỗ trợ hoạt động thu gom và tái chế", ông Jacob chia sẻ.

EPR tạo động lực, nhưng chưa đủ

Thực tế triển khai EPR trong thời gian qua cũng cho thấy những thay đổi bước đầu. Chia sẻ với Tuổi Trẻ, đại diện Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) cho hay sau gần hai năm triển khai, EPR đã tạo ra những tác động tích cực, trước hết ở nhận thức và kỷ luật tuân thủ của doanh nghiệp.

Đặc biệt, tại các doanh nghiệp quy mô lớn, vấn đề bao bì và tái chế đã được đưa lên bàn lãnh đạo cấp cao, gắn với quản trị rủi ro pháp lý, chi phí tuân thủ và chiến lược dài hạn, thay vì chỉ được xem là câu chuyện trách nhiệm xã hội như trước.

Nhưng khi đi sâu vào quá trình thực thi, những điểm nghẽn phía sau vẫn chưa được tháo gỡ.

Theo PRO Việt Nam, trước hết là mức độ nhận biết và sẵn sàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Dù quy định đã được ban hành và truyền thông rộng rãi, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức đầy đủ rằng mình thuộc phạm vi áp dụng của EPR, hoặc còn lúng túng trong việc hiểu đúng nghĩa vụ và lộ trình tuân thủ.

Ở phía sau doanh nghiệp là bài toán lớn hơn về hệ sinh thái thu gom và tái chế. Hiện lực lượng thu gom chủ yếu vẫn dựa vào khu vực phi chính thức, mang tính tự phát, phân tán và phụ thuộc nhiều vào biến động thị trường. 

Cùng với đó năng lực công nghệ xử lý các loại bao bì khó tái chế như bao bì đa lớp, bao bì nhựa mềm vẫn là thách thức lớn trong thực tiễn.

Theo PRO Việt Nam, chính sách phân loại rác tại nguồn và quy định EPR đã tạo nền tảng quan trọng để kinh tế tuần hoàn trong bao bì phát triển. Tuy nhiên để đẩy nhanh tốc độ và mở rộng quy mô, cần đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về chính sách, tài chính, công nghệ, thu gom và thị trường.

Khi những mắt xích này được kết nối, nguồn lực từ EPR mới có thể phát huy đầy đủ vai trò, góp phần biến rác thải thành tài nguyên và thu hút đầu tư vào lĩnh vực tái chế.

Làm gì để rác không còn là rác?

Những vấn đề về rác thải và kinh tế tuần hoàn sẽ tiếp tục được các chuyên gia, cơ quan quản lý và doanh nghiệp cùng thảo luận tại hội thảo "Phân loại rác tại nguồn: Đồng bộ hạ tầng - Thực thi hiệu quả", diễn ra ngày 28-8 do Báo Tuổi Trẻ và Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) tổ chức.

Hội thảo có sự phối hợp của Cục Biến đổi khí hậu, Cục Môi trường thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam TP.HCM; cùng sự đồng hành của AgriS (Công ty CP Thành Thành Công - Biên Hòa), Công ty TNHH Signify Việt Nam, Công ty TNHH Nestlé Việt Nam, Công ty TNHH Nước giải khát Suntory PepsiCo Việt Nam và Công ty cổ phần Nhựa tái chế Duy Tân (DUYTAN Recycling).

Hội thảo nằm trong tuyến hội thảo chuyên đề, thuộc khuôn khổ chương trình Việt Nam Xanh do Báo Tuổi Trẻ khởi xướng từ năm 2024.

Sau hai năm hình thành và phát triển, dự án từng bước tạo dấu ấn với chuỗi hoạt động đa dạng, thiết thực, góp phần lan tỏa lối sống xanh và nâng cao nhận thức về phát triển bền vững trong cộng đồng. Năm 2026, dự án tiếp tục được triển khai với chủ đề "Chuyển đổi xanh - Hiệu quả bền vững", gồm nhiều hoạt động như hội thảo chuyên đề, talkshow/podcast, "Khám phá Doanh nghiệp Xanh" và cuộc thi "Kiến tạo nông nghiệp tương lai".

Đặc biệt, Ngày hội Việt Nam Xanh 2026 dự kiến diễn ra vào tháng 11, quy tụ các doanh nghiệp, mô hình, sáng kiến về môi trường cùng nhiều hoạt động trải nghiệm, tương tác; đồng thời cũng là dịp tổng kết hành trình của dự án trong năm.

TP.HCM tìm lời giải mới cho bài toán rác thải nhựa

Phân loại chất thải tại nguồn mới là bước đầu của kinh tế tuần hoàn. Để rác thải nhựa thực sự quay trở lại vòng sản xuất, cần đồng bộ các khâu thu gom, tái chế và tìm thêm giải pháp công nghệ cho những dòng nhựa khó xử lý.