Thứ 6, ngày 4 tháng 12 năm 2020

Hai món ngon 'ăn hoài không chán' ở xứ Huế

15/02/2020 14:39 GMT+7

TTO - Vào những ngày Tết Canh Tý 2020, khi những món ăn như bánh chưng bánh tét, thịt heo ngâm nước mắm, khô gà lá chanh, mực nướng, dưa món, nem chả, mứt… đã chán ngán, tôi thường tìm đến với những món ăn mang tính cân bằng dinh dưỡng hơn.

Hai món ngon ăn hoài không chán ở xứ Huế - Ảnh 1.

Bún bò giò heo xứ Huế - Ảnh: GIA TIẾN

Sáng mồng Một Tết, tôi thưởng thức món bún bò giò heo tại một gánh bún đường Nguyễn Chí Thanh (TP. Huế), đoạn gần UBND phường Phú Hiệp. 

Vì đầu năm mới, tôi định thưởng thức tô 35.000 đồng, nhưng người bán nói chỉ lấy giá như thường ngày là 25.000 đồng. 

Tô bún bò giò heo sáng đó đã khiến tôi kích thích vị giác với một miếng giò heo, hai miếng chả, gân bò và huyết. Áp tay vào tô, hơi nóng bốc lên thật dễ chịu. Đặc biệt nhất, dĩa rau sống tươi sạch ăn kèm, của hiếm trong ngày đầu năm mới, thật khiến vị giác thỏa mãn.

Theo cuốn sách Văn hóa ẩm thực Huế, bác sĩ Bùi Minh Đức cho rằng lúc xưa nước ta cần sức kéo từ con bò, nên không giết lấy thịt. Bởi vậy, lúc đầu dân xứ Huế chỉ có món bún giò heo. Từ nguyên liệu là bún, thêm vào thịt heo, nước dùng, sả, ruốc, ớt… đã khai sinh món bún giò heo. 

Hai món ngon ăn hoài không chán ở xứ Huế - Ảnh 2.

Bún bò giò heo

Tại chợ Gia Lạc chỉ mở vào ba ngày Tết ở Huế xưa, Định Viễn Công Nguyễn Phúc Bính (1797-1863), hoàng tử thứ sáu của vua Gia Long, đã phát động thi nấu bún giò heo. 

Đầu bếp nào giành giải nhất thì nhận được 4 chữ "thập toàn, ngũ đắc". Thập toàn là điểm hoàn thiện hoàn mỹ của món đặc sản chốn kinh kỳ: ngon lành, thơm tho, ngọt ngào, đậm đà, tinh khiết, bổ dưỡng, bắt mắt, giỏi chọn, rành nấu, khéo bày. 

Ngũ đắc là 5 yếu tố: ai cũng biết được, mua được, ăn được, chế biến được, tìm được nguyên vật liệu ngay tại địa phương mình. 

Đến thời Pháp thuộc, bị ảnh hưởng món súp thịt bò của người phương Tây nên mới có món bún bò giò heo ngày nay. Hiện nay, bún bò giò heo là 1 trong 10 đặc sản ẩm thực lọt vào top Đặc sản Việt Nam lần thứ nhất (2012).

Tiếp đến phải là món cơm hến. Từ trưa cho đến chiều tối và đến tận khuya thì món ngon lạ miệng, ăn hoài không chán mang tên cơm hến dễ dàng tìm kiếm trên mọi nẻo đường ở Huế. 

Hai món ngon ăn hoài không chán ở xứ Huế - Ảnh 3.

Cơm hến từng vật phẩm cung đình Huế mỗi dịp lễ tết - Ảnh: HOÀNG HIỆP

Ngày thường, ở bờ Bắc sông Hương, mỗi tô cơm hến có giá 8.000 đồng. Ngày Tết, mỗi tô có giá 10.000 đồng. Ở gần nhà tôi có đến ba gia đình bán cơm hến, luôn đông nghịt khách. 

Gia đình chị Thúy "cơm hến" trước đây thuộc diện gia đình nghèo. Nhờ bán cơm hến ngon, đông khách nên giờ cuộc sống khấm khá hơn nhiều. Ngoài ra còn có chị Quỳnh "cơm hến", mệ Cúc "cơm hến" cũng nhờ thực khách ủng hộ mà kiếm được tiền đi chợ và tiền lo phương này việc nọ.

Cơm hến xuất phát từ tầng lớp bình dân vùng cồn Hến ven sông Hương lúc xưa. Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường đã miêu rả rất đúng khi cho rằng: "Món cơm nguội với những con hến nhỏ lăn tăn làm sốt ruột người chế biến món ăn, gọi là cơm hến". 

Dưới thời vua Thành Thái, món cơm hến được đưa vào cho vua thưởng thức. Từ đó, cơm hến trở thành phẩm vật cung đình mỗi dịp lễ Tết.

Cơm hến ăn hoài không chán bởi sự lạ đời. Theo Hoàng Phủ Ngọc Tường: "Người Việt mình ăn cơm kiểu nào cũng phải nóng, duy chỉ cơm hến nhất thiết phải là cơm nguội". 

Cơm hến ăn hoài không chán cũng bởi hến ở cồn Hến là ngon nhất thiên hạ, từng được tiến cung cho vua thưởng thức. Thử hỏi, trong thiên hạ món gì vua thích, vua đụng đũa đến lại không phải là hàng cực phẩm? 

Hai món ngon ăn hoài không chán ở xứ Huế - Ảnh 4.

Lạ miệng với món cơm hến - Ảnh: NGUYỄN VĂN TOÀN

Cơm hến ăn hoài không chán cũng là vì sự hài hòa của nó. Tô cơm có hến và da heo chiên giòn là thuộc về động vật, nhưng rau sống (bắp chuối, môn, khế, rau thơm), đậu phụng… ăn kèm lại là thực vật. Các gia vị như ruốc, nước mắm, muối, ớt lại là những thành tố cần cho cơ thể con người. Bởi vậy, người dân lao động Huế xưa và cả bậc vua chúa đều tìm thấy trong món cơm hến sự hài hòa để cung cấp dinh dưỡng cho cơ thể một cách chừng mực.

Nhìn vào ẩm thực, du khách sẽ dễ dàng nhận ra Tết Huế vừa mang đậm bản sắc của ngày Tết cổ truyền dân tộc, vừa mang dấu ấn riêng của văn hóa Huế, con người Huế. Món bún bò giò heo, món cơm hến không những là đặc sản đã có từ lâu đời ở Huế mà còn có quan hệ mật thiết với ngày Tết của người Huế. 

Bằng chứng là món bún giò heo đã từng được đem ra thi thố tại chợ Gia Lạc chỉ mở vào ba ngày Tết ở Huế xưa và món cơm hến từng được tiến vua vào dịp lễ Tết.

Diễn đàn Món ngon Ngày Tết do Báo Tuổi Trẻ tổ chức với sự đồng hành của nhãn hàng Maggi.

Úy mèn ơi, dưa hấu mà chua cay mặn ngọt, ngon lạ lùng Úy mèn ơi, dưa hấu mà chua cay mặn ngọt, ngon lạ lùng

TTO - Cùng họ trái cây, tụi dâu cam, kiwi, nho mê nàng dưa hấu cực kỳ. Chỉ cần nếm qua salad dưa hấu, cam, olive trộn tôm nõn của người Alanta một lần là nhớ suốt đời.

NGUYỄN VĂN TOÀN
Bình luận Xem thêm
Bình luận (0)
Xem thêm bình luận