Nhân loại vừa trải qua sáu năm chết chóc khủng khiếp vì phát xít lại bước vào thời kỳ chiến tranh có thể nổ ra bất cứ lúc nào. Và nguy hiểm là cựu thủ tướng Winston Churchill lãnh đạo Anh quốc qua Thế chiến 2 dự báo nếu cuộc đại chiến thứ 3 nổ ra thì đó là cuộc chiến hạt nhân.

Hòn đảo băng giá khổng lồ Greenland ở Bắc cực càng trở thành mắt xích cực kỳ quan trọng trong hệ thống phòng thủ của Mỹ và NATO ở khu vực Bắc Mỹ.

"Mê cung" ngầm Century Camp

Ngày 21-1-1968, oanh tạc cơ chiến lược B-52G Mỹ bí mật chở theo bốn trái bom hạt nhân đã bất ngờ bị tai nạn rơi xuống biển băng gần Thule, tây bắc đảo Greeland.

Sự cố cực kỳ nguy hiểm gây rúng động quân đội Mỹ và ảnh hưởng đến ngoại giao với Đan Mạch - nước chủ nhà kiểm soát Greenland đang cho Mỹ hoạt động căn cứ quân sự. Nhiều bí mật hé lộ về tham vọng hạt nhân của Mỹ ở căn cứ tuyệt mật tại vùng Bắc cực.

Trước đó vào năm 1959, quân đội Mỹ bắt đầu xây dựng Century Camp (Trại Thế kỷ) sau khi đã mở rộng căn cứ không quân Thule ở Greenland.

Theo Henry Nielsen - Trung tâm nghiên cứu khoa học, Đại học Aarhus, Đan Mạch (trong bài viết "Mỹ đã xây dựng một trại quân sự bí ẩn dưới lớp băng Greenland như thế nào" đăng trên ScienceNordic), ngày 18-8-1959 trong một bữa tiệc ngoại giao tại Copenhagen, Đại sứ Mỹ Val Peterson thông báo với Bộ trưởng Ngoại giao Đan Mạch Jens Otto Krag về vấn đề xây dựng thêm căn cứ khoa học tại đảo băng do nước này kiểm soát.

Tuy nhiên việc sử dụng năng lượng hạt nhân ngầm ở Greenland như thế nào không được trao đổi cụ thể. Nó là tuyệt mật của quân đội Mỹ và đại sứ không đủ thẩm quyền tiếp cận, trong khi Đan Mạch thời điểm đó nói không với vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ mình. Họ chỉ cho phép Mỹ xây dựng căn cứ không quân.

Từng bị Đức quốc xã nhanh chóng chiếm đóng trong thời kỳ Thế chiến 2, Đan Mạch lúc này ở thế kẹt giữa hai cường quốc quân sự đang quyết liệt đua tranh nhau là Liên Xô và Mỹ nhưng họ vẫn đủ tỉnh táo để không muốn biến lãnh thổ mình thành tọa độ chiến tranh hạt nhân.

Tuy nhiên đó chỉ là ý chí của Chính phủ Đan Mạch, còn thực tế họ "kiểm soát" được hoạt động của Mỹ ở Greenland như thế nào lại là chuyện khác.

Tháng 5-1959, các nhà thầu công binh quân đội Mỹ (USACE) triển khai xây dựng trại ngầm Century trên vùng băng hà khắc nghiệt phía tây bắc Greenland ở vị trí cách căn cứ không quân Thule khoảng 200km.

Cơ sở pháp lý để Mỹ thực hiện công trình tuyệt mật này là dựa trên Hiệp định phòng thủ Greenland mà họ đã ký với Đan Mạch vào tháng 4-1951.

Thông báo với Chính phủ Đan Mạch là Century Camp phục vụ nghiên cứu địa lý - khí tượng, Mỹ đã biến nơi đây như một "thành phố ngầm" có đầy đủ các chức năng cho nhiều người ở, làm việc.

Tổng thể, Century Camp là một hệ thống phức hợp đường hầm ngầm như mê cung với 21 khung vòm thép tạo thành 21 đường hầm ở độ sâu khoảng 8m kết nối với các công trình trên mặt băng. Trong đó có đường hầm dài hơn 300m, rộng và cao gần 8m được gọi là "phố chính".

Tuy nhiên lò phản ứng hạt nhân bán di động PM-2A công suất 2 megawatt mới thật sự là "trái tim" cung cấp điện cho cả căn cứ như mê cung bí mật này.

Để binh sĩ và các nhà khoa học có thể lưu trú lâu dài ở nơi cực kỳ khắc nghiệt mà vẫn bảo đảm sức khỏe, Century Camp được xây dựng với đủ chức năng phòng ngủ, phòng ăn, phòng bếp, phòng tắm, phòng thể dục, hội trường, thư viện, nhà nguyện và phòng làm việc...

Tổ chức Di sản nguyên tử Mỹ đã có bài viết chi tiết về Camp Century. Theo đó, hạng mục đầu tiên là công binh Mỹ phải xây dựng một con đường dài để vận chuyển hơn 6.000 tấn vật tư các loại. Xe trượt tuyết như xe kéo hạng nặng với tốc độ tối đa chỉ hơn 3km/h được sử dụng vận chuyển các vật tư lớn, công việc mất rất nhiều thời gian.

Sau khi đào xong, những đường hầm sâu dưới băng được giữ ổn định bằng mái vòm thép dày. Trong các đường hầm này, kỹ sư công binh dựng lên những công trình gỗ được lắp ghép sẵn có chừa khoảng không ở mọi phía để xử lý sự tan chảy của băng tác động vào bên trong.

Một hệ thống giếng có thể đảm bảo gần 40.000 lít nước ngọt mỗi ngày được khoan sâu vào tầng băng ngầm. Hệ thống đường ống cách nhiệt có sưởi được lắp đặt để dẫn nước và điện, đồng thời một loạt cửa thoát hiểm cũng được xây dựng trong trường hợp khẩn cấp.

Đặc biệt, phần quan trọng nhất của Trại Thế kỷ là việc lắp đặt lò phản ứng hạt nhân di động PM-2A. Đây là thế hệ đầu của loại lò phản ứng hạt nhân đầu tiên này nhằm thử nghiệm hoạt động trong điều kiện khắc nghiệt ở Bắc cực.

Riêng thiết bị này đã tới 400 tấn vật tư các loại được các kỹ sư vận chuyển và lắp đặt hết sức cẩn thận trong nhiệt độ lạnh lẽo dưới ngưỡng đóng băng ở Greenland làm kim loại giòn và dễ bị nứt.

Thiếu tá Jim Barnett kể rằng họ áp dụng mọi biện pháp phòng ngừa khả thi để lò đảm bảo hoạt động ngay từ lần đầu tiên. Ngay năm 1960, lò phản ứng hạt nhân di động đã được lắp đặt thành công ở Greenland, hoạt động 33 tháng rồi ngừng hoạt động và bị tháo dỡ.

Dự án tuyệt mật Iceworm

Theo Tổ chức Di sản nguyên tử và nhiều nguồn tài liệu khác nhau của Mỹ lẫn Đan Mạch, về mặt hình thức Century Camp phục vụ mục đích khoa học dưới sự bảo trợ của Trung tâm Nghiên cứu và phát triển địa cực Quân đội Mỹ.

Họ đã có một số khám phá khoa học như khoan nghiên cứu lõi băng, phát hiện nền địa chất niên đại 100.000 năm. Tuy nhiên tham vọng quân sự mới là mục đích chính của Trại Thế kỷ và liên quan đến vũ khí hạt nhân.

Một dự án tuyệt mật khác mang tên Iceworm được quân đội Mỹ toan tính thực hiện dựa trên tiền đề nghiên cứu từ Century Camp. Khoảng 600 tên lửa hạt nhân được bố trí dưới các đường hầm ở Greenland để tấn công hoặc trả đũa Liên Xô trong trường hợp xảy ra chiến tranh.

Mỗi tên lửa sẽ bố trí cách xa nhau để không bị ảnh hưởng tất cả nếu đối phương tấn công phủ đầu và đảm bảo khả năng đáp trả. Khoảng 11.000 binh sĩ sẽ được bố trí vận hành 60 trung tâm điều khiển phóng. Tên lửa Iceman bố trí ở đây sẽ là loại cải tiến của tên lửa Minuteman.

Tuy nhiên cuối cùng dự án Iceworm không thể triển khai vì nhiều lý do khác nhau. Trong đó có lý do nền băng hà Greenland không ổn định đã tác động tiêu cực đến "thành phố ngầm" Century xây dựng trước đó làm phải dừng hoạt động vào năm 1967.

Chính phủ Đan Mạch dù trong NATO cũng không đồng ý triển khai vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ mình.

Đồng thời từ thời điểm này, Mỹ cũng đã có nhiều lựa chọn phòng thủ và tấn công hạt nhân từ các căn cứ tên lửa ở châu Âu, các phi đội B52 mang bom hạt nhân, tàu ngầm tên lửa răn đe...

--------------------------------

Ngoài vị thế quân sự hiểm yếu, Greenland gần đây còn được phát hiện nhiều loại tài nguyên quan trọng và có thể khai thác khả thi hơn khi băng hà tan chảy vì biến đổi khí hậu.

Kỳ tới: Greeanland trong ván cờ hiểm Bắc cực của cường quốc

Greenland - đảo quốc băng giá khổng lổ - Kỳ 3: Căn cứ phòng thủ tên lửa hạt nhân

Các nhà khoa học NASA khi nghiên cứu Greenland phát hiện thêm nhiều bí mật về Camp Century - một căn cứ hạt nhân bí mật của Mỹ.