Góp ý dự án Bộ luật Tố tụng hình sự: TP.HCM sẵn sàng xét xử 100% trực tuyến, siết dữ liệu điều tra đặc biệt

TUYẾT MAI

Chiều 7-9, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã tổ chức hội nghị khảo sát ý kiến đối với dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) tại trụ sở Viện Kiểm sát nhân dân TP.HCM.

Đề nghị quy định chặt việc sử dụng dữ liệu điều tra đặc biệt

Theo ông Nguyễn Thành Hưng, Phó giám đốc Công an TP.HCM, khoản 2 điều 234 dự thảo quy định: thông tin, tài liệu thu thập được bằng việc áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt có thể dùng làm chứng cứ để giải quyết vụ án. Tuy nhiên, cần làm rõ trình tự tiếp nhận, sao lưu, niêm phong, bảo quản, trích xuất dữ liệu và đưa hình ảnh, âm thanh, dữ liệu thu được vào hồ sơ vụ án hợp pháp để làm chứng cứ trong các vụ án.

Khoản 1 điều 234 dự thảo quy định thông tin, tài liệu thu thập được bằng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt chỉ được sử dụng vào việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự; thông tin, tài liệu không liên quan đến vụ án phải tiêu hủy kịp thời. Nghiêm cấm sử dụng thông tin, tài liệu, chứng cứ thu thập được vào mục đích khác.

Để áp dụng thống nhất, đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể hơn và tiêu chí xác định các thông tin, tài liệu nào là không liên quan, thẩm quyền quyết định tiêu hủy, trách nhiệm, trình tự thủ tục thiêu hủy và việc lập biên bản, cơ chế kiểm sát đối với quá trình này để đảm bảo dữ liệu cá nhân, bí mật đời tư không bị lộ, lọt ra ngoài, ảnh hưởng đến tài liệu có liên quan đến vụ án.

Đối với quy định "Bí mật đưa người vào tổ chức tội phạm" tại khoản 5, điều 230 dự thảo, cần phải quy định cụ thể hơn về điều kiện, giới hạn và cơ chế bảo vệ người bí mật.

Đây là biện pháp mới có tính chất đặc thù cao so với thu thập bí mật âm thanh, hình ảnh, vì vậy, ngoài quy định chung thẩm quyền, quyết định thời hạn, phê chuẩn... cần làm rõ phạm vi, nhiệm vụ của người được đưa vào tổ chức tội phạm, những hành vi được phép, giới hạn hành vi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, cơ chế xử lý khi phát sinh tình huống nguy hiểm, trách nhiệm pháp lý đối với hành vi phát sinh, bảo vệ bí mật nhân thân của người thực hiện.

Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều tra, kiểm sát đối với biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt, do biện pháp này trực tiếp tác động đến bí mật đời tư, bí mật thông tin, quyền và lợi ích hợp pháp khác, nên chỉ áp dụng thực sự cần thiết, có căn cứ cụ thể, đúng đối tượng, phạm vi và phải chấm dứt ngay khi không còn căn cứ và viện kiểm sát cần thực hiện xuyên suốt trong việc phê chuẩn, gia hạn chấm dứt và sử dụng kết quả thu được.

TP.HCM đã sẵn sàng xét xử 100% phiên tòa trực tuyến

Về tố tụng điện tử, xét xử trực tuyến, ông Quách Hữu Thái - Phó chánh án Tòa án nhân dân TP.HCM - cho rằng đây là xu hướng tất yếu. Tòa án nhân dân TP.HCM vừa tổ chức xét xử trực tuyến vụ án VN10 với 227 bị cáo.

Với những vụ án có số lượng bị cáo rất lớn, việc áp giải, bảo vệ phiên tòa gặp nhiều khó khăn. Ở các tòa khu vực và các tỉnh lân cận, việc trích xuất bị cáo tại các cơ sở giam giữ cách xa tòa án thường gây bị động, có trường hợp phiên tòa buổi sáng đến 10-11h mới trích xuất được bị cáo về.

Ông Thái cho biết Tòa án nhân dân TP.HCM đã phối hợp với Công an TP.HCM chuẩn bị các phòng xử trực tuyến tại các trại tạm giam. Trong tháng 9 sẽ hoàn tất trang bị các phòng xử trực tuyến tại các trại tạm giam trên địa bàn.

Và hiện nay Trại tạm giam Chí Hòa đã trang bị xong 10 phòng xử trực tuyến. Nếu quy định xét xử trực tuyến được đưa vào luật, TP.HCM đã sẵn sàng triển khai và có thể xét xử hơn 90% đến 100% phiên tòa trực tuyến.

Về nguyên tắc áp dụng pháp luật có lợi cho người phạm tội và phân hóa trách nhiệm hình sự, ông Thái cho rằng việc ghi nhận rõ trong luật là cần thiết. Thực tế xét xử hiện nay vẫn còn thận trọng khi áp dụng nguyên tắc này, nhất là trong đánh giá trách nhiệm của những người đồng phạm.

Ông cũng đồng tình với việc giao thẩm phán giải quyết vụ án theo thủ tục rút gọn, có thể nâng cao trách nhiệm cá nhân, bảo đảm yêu cầu nhanh, gọn và chính xác. Về thẩm quyền tạm giam của thẩm phán, ông đánh giá đây là quy định rất cần thiết. Theo ông, mỗi ngày ông phải ký trung bình 300 - 400 quyết định tạm giam, nên việc giao thẩm phán thẩm quyền này sẽ giảm đáng kể áp lực thực tế.

Đối với tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, ông Thái đề nghị quy định rõ, chỉ nên áp dụng đối với một số nhóm tội phạm mà thiệt hại về kinh tế là chủ yếu.

Cuối cùng, ông Thái nêu vướng mắc về kê biên, xử lý tài sản dùng để khắc phục hậu quả. Có trường hợp người khác dùng tài sản của mình để khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội gây ra, nhưng pháp luật hiện chưa quy định biện pháp xử lý đối với tài sản này, khiến tòa án lúng túng. Ông đề nghị dự thảo cần có quy định phù hợp để giải quyết tình huống này.