Muốn giảm nhanh lãi suất cho vay phải gỡ hai nút thắt gồm lãi suất huy động và chi phí của NH. Với lãi suất huy động, NH Nhà nước đã kiểm soát được qua trần lãi suất và đã đề ra lộ trình giảm lãi suất huy động, đến cuối năm còn 10%/năm. Việc giảm lãi suất huy động cũng hợp lý khi đà tăng của lạm phát yếu dần. Theo dự báo, chỉ số giá tiêu dùng tháng 4-2012 có thể dưới 0,5%.

Nhưng trong khi mạnh tay bớt lãi suất của người gửi tiền thì lại ít thấy NH nhắc đến giải pháp phải cắt giảm chi phí hoạt động, thu lời vừa phải để chia sẻ cùng doanh nghiệp. Một chuyên gia tài chính thường được tiếp cận với các số liệu của hệ thống NH dẫn chứng: không ít NH thương mại do Nhà nước nắm cổ phần chi phối có giá vốn bình quân chỉ 8-9%, nhờ có nguồn vốn rẻ, nhưng họ lại đang cho vay 14-15%/năm. Ở một số NH cổ phần, giá vốn khoảng 10-12% nhưng cho vay 16-18%, thậm chí cao hơn. Nếu NH áp dụng mức chênh lệch 3%, được xem là hài hòa quyền lợi NH - doanh nghiệp, thì lãi suất cho vay còn giảm thêm.

Sẽ không sòng phẳng, thậm chí là khiếm khuyết trong điều hành chính sách, nếu không có biện pháp để giảm bớt khoản chênh lệch nêu trên để giảm lãi suất cho vay. Cần tôn trọng nguyên tắc thị trường nhưng cũng không thể để “nơi ăn đậm, chỗ đói lả”. Thực tế NH đang hưởng lợi từ tình trạng độc quyền cung cấp vốn cho nền kinh tế. Sự độc quyền này cộng với NH khai thác tối đa nguyên tắc “lãi suất thỏa thuận” để ấn định lãi suất cho vay khiến doanh nghiệp chỉ có một lựa chọn, hoặc chấp nhận lãi suất của NH, hoặc về tay không.

Không thể kêu gọi chung chung NH chia sẻ với doanh nghiệp khi nơi này luôn bị sức ép hoàn thành chỉ tiêu lợi nhuận. Cũng không thể trông chờ lãi vay sẽ giảm thông qua thị trường tự điều tiết theo “quy luật giá cả”, lãi cao có ít người vay, buộc NH giảm lãi suất để thu hút người vay. Trên thực tế, hầu hết doanh nghiệp phải “cậy” NH mới có vốn hoạt động nên NH chẳng lo ế vốn. Những tháng gần đây, lượng vốn cho vay của NH có giảm, chủ yếu do sức mua yếu, hàng tồn kho tăng nên doanh nghiệp hạn chế vay, nhất là vay để dự trữ nguyên vật liệu. Riêng nhu cầu vốn để duy trì hoạt động bình thường thì vẫn phải gõ cửa NH.

Vì vậy, địa chỉ cần được nhắc đến, phải là tâm điểm của việc giảm lãi suất cho vay tới đây chính là các NH. Giảm lãi suất, NH phải đi trước. Làm thế nào để NH tham gia mạnh hơn là trách nhiệm của NH Nhà nước. Thời gian qua NH còn đứng ngoài cuộc hoặc chưa tích cực, không trách nhiều người nhận định: “doanh nghiệp khó nhưng NH không khó”.