Trên thực tế, sự gia tăng nhanh chóng về số lượng mã vùng trồng trong những năm gần đây là một điểm sáng của toàn ngành, đặc biệt ở các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như sầu riêng, thanh long và bưởi.

Theo đó, thanh long đạt tỉ lệ vùng được cấp mã rất cao, chiếm hơn (85%) tổng diện tích trồng. Mã vùng trồng xoài và mít chiếm khoảng (36%) tổng diện tích gieo trồng.

Bên cạnh đó, sầu riêng đang bùng nổ về số lượng mã số với hàng trăm mã được cấp thêm, đặc biệt cho các thị trường tiêu thụ mạnh như Trung Quốc.

Các địa phương như Lâm Đồng, khu vực Tây Nguyên, duyên hải Nam Trung Bộ và Tiền Giang trở thành những điểm sáng về số lượng mã được cấp.

Tình trạng gian lận mã vùng trồng

Dù vậy, ông Vũ cho biết trên thực tế việc triển khai và vận hành hệ thống mã vùng trồng tại Việt Nam vẫn đang bộc lộ nhiều bất cập, trở thành một điểm nghẽn lớn trong quá trình phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.

Thông tin từ Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cho biết đến tháng 5-2026, đã có 9.546 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu cho các loại quả tươi (thanh long, xoài, vú sữa, chuối, bưởi, chanh leo, chanh không hạt, nhãn, vải, ớt, thạch đen... ) được phép xuất khẩu sang các thị trường như Trung Quốc, Mỹ, Úc, New Zealand, Hàn Quốc, Nhật Bản.

Trong quá trình triển khai thực hiện, vẫn còn nhiều vùng trồng, cơ sở đóng gói nhận được các cảnh báo không tuân thủ của nước nhập khẩu, đặc biệt là từ Trung Quốc. Chỉ từ năm 2025 đến nay đã có 403 mã số vùng trồng và 240 mã số cơ sở đóng gói nhận được cảnh báo không tuân thủ từ phía thị trường Trung Quốc.

Điều đáng nói là những bất cập này không chỉ dừng lại ở phạm vi nội địa mà còn tác động trực tiếp đến uy tín của nông sản Việt trên thị trường quốc tế. Trong đó vấn đề cốt lõi không nằm hoàn toàn ở cơ chế mà nằm ở nhận thức và cách tiếp cận.

Theo đó, ông Vũ cho rằng nhiều doanh nghiệp và hộ nông dân chưa nhìn thấy rõ giá trị dài hạn của mã vùng trồng, trong khi hệ thống hỗ trợ từ cơ sở còn mỏng và thiếu hiệu quả. 

Hội nông dân và các phòng kinh tế cấp xã, dù đã có nỗ lực tuyên truyền và tập huấn, nhưng chưa đủ nguồn lực để đồng hành sâu sát với người dân. Điều này dẫn đến tình trạng chính sách có nhưng không đi vào thực tiễn.

Khi nông dân hiểu rằng mã vùng trồng giúp họ bán được giá cao hơn, tiếp cận thị trường ổn định hơn và giảm rủi ro bị ép giá, họ sẽ chủ động tham gia thay vì bị động chờ hỗ trợ. 

Tạo cơ chế "sandbox" từ 6 nhà

Ông Vũ dẫn thực tế cho thấy, để hoàn thiện một bộ hồ sơ đăng ký mã vùng trồng, nếu thuê dịch vụ bên ngoài, chi phí có thể lên đến khoảng 100 triệu đồng, một con số không nhỏ đối với các hộ nông dân và hợp tác xã. 

Thời gian thực hiện và phê duyệt kéo dài từ 4 - 6 tháng, thậm chí có thể lỡ mất mùa vụ. Quy định diện tích tối thiểu 10ha cũng khiến nhiều hộ sản xuất nhỏ lẻ không đủ điều kiện tham gia. Những yếu tố này tạo ra rào cản khiến nông dân e ngại, không mặn mà với việc đăng ký mã vùng trồng.

Vì vậy cần có sự vào cuộc đồng bộ từ nhiều phía. Trước hết là sự hỗ trợ mạnh mẽ và hiệu quả hơn từ chính quyền, không chỉ ở cấp chính sách mà còn ở khâu triển khai thực tế. Việc đào tạo chuyên sâu cho cán bộ địa phương, hội nông dân và hợp tác xã là yếu tố then chốt, giúp họ đủ năng lực hướng dẫn và đồng hành cùng người dân.

"Bên cạnh đó, cần thiết lập các kênh hỗ trợ trực tiếp như đường dây nóng từ cấp xã đến cấp bộ, giúp giải đáp nhanh chóng các vướng mắc trong quá trình thực hiện", ông nói.

Cần có cơ chế "sandbox" thử nghiệm trên những địa phương có điều kiện thuận lợi, lựa chọn các hộ nông dân và hợp tác xã có cam kết để hỗ trợ toàn diện từ kỹ thuật, tài chính đến đầu ra sản phẩm. Khi những mô hình này thành công, chúng sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, giúp thay đổi nhận thức của cộng đồng.

"Truyền thông cũng đóng vai trò quan trọng trong việc "giáo dục thị trường". Các chiến dịch truyền thông cần được thực hiện một cách bài bản, có chủ đích, giúp nông dân hiểu rõ lợi ích và quy trình thực hiện mã vùng trồng", ông nói.

Song song đó, việc kết nối trực tiếp với các nhà phân phối, nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu sẽ giúp đảm bảo đầu ra ổn định, thậm chí hỗ trợ một phần chi phí đăng ký mã. Thực tế tại một số địa phương như Đồng Nai cho thấy, khi có sự liên kết chặt chẽ giữa các bên, việc triển khai mã vùng trồng trở nên hiệu quả và bền vững hơn.

Thúc đẩy chuyển đổi xanh trong nông nghiệp

Việc chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn không còn là xu hướng mang tính phong trào mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất trồng trọt nói riêng.