Nó gợi ra một vấn đề lớn hơn: kẽ hở trong công tác nhân sự. Khi một cán bộ đã có vi phạm từ trước mà vẫn đi qua được các khâu thẩm định, sàng lọc, bổ nhiệm để rồi sau đó mới bị xử lý thì điều cần nhìn lại không chỉ là trách nhiệm của người được bổ nhiệm mà còn là trách nhiệm của cả cơ chế lựa chọn, đánh giá và sử dụng cán bộ.

Trong bối cảnh đất nước đang đặt ra yêu cầu đột phá về thể chế, đây là chuyện không thể xem nhẹ. Bởi nói cho cùng, thể chế không tự vận hành.

Thể chế đi vào cuộc sống hay không là thông qua bộ máy và con người cụ thể. Vì thế, đổi mới thể chế mà không đổi mới công tác nhân sự thì rất dễ rơi vào tình trạng văn bản đi một đường, thực tế đi một nẻo.

Những năm gần đây, các văn bản của Đảng về công tác cán bộ ngày càng đầy đủ và chặt chẽ hơn. Tinh thần chung là chuẩn hóa tiêu chuẩn chức danh, siết kiểm soát quyền lực, chống chạy chức chạy quyền, nâng cao chất lượng đánh giá cán bộ, gắn công tác nhân sự với sắp xếp tổ chức bộ máy, và nhấn mạnh yêu cầu "có vào, có ra", "có lên, có xuống".

Vấn đề là văn bản dù đầy đủ đến đâu cũng mới chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ nằm ở thực thi. Và thực tế cho thấy chính khâu thực thi đang bộc lộ khoảng trống.

Những trường hợp cán bộ được bổ nhiệm rồi sau đó mới phát lộ sai phạm cũ cho thấy quy trình có thể đủ bước, nhưng chưa chắc đã đủ chiều sâu; hồ sơ có thể đẹp, nhưng chưa chắc phản ánh đúng toàn bộ phẩm chất, trách nhiệm và dấu vết công vụ của cán bộ.

Ở đây cần nhìn rõ một quy luật. Đổi mới thể chế tất yếu dẫn tới đổi mới chức năng, nhiệm vụ; chức năng, nhiệm vụ đổi thì tổ chức bộ máy cũng phải đổi; và khi tổ chức đã đổi, con người vận hành tổ chức ấy cũng phải đổi theo.

Một khi thể chế chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ xin - cho sang phục vụ, từ điều hành bằng kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu và trách nhiệm giải trình, thì chức năng của cơ quan nhà nước không thể giữ nguyên như cũ.

Chức năng thay đổi thì nhiệm vụ của từng cấp, từng đơn vị, từng vị trí cũng phải thay đổi. Nhiệm vụ đã thay đổi thì bộ máy không thể vẫn vận hành theo cách cũ.

Nhưng đổi mới cũng không thể dừng lại ở sơ đồ tổ chức, bởi tổ chức không tự chạy. Người làm cho tổ chức vận hành chính là đội ngũ lãnh đạo và đội ngũ thuộc cấp trong từng cơ quan, đơn vị. Nếu thể chế đã mới mà con người vẫn cũ về tư duy, năng lực, tác phong và cách sử dụng quyền lực, thì cái mới rất dễ bị bẻ theo lối cũ.

Thực tế cho thấy công tác nhân sự ở đâu đó vẫn còn thiên về xem hồ sơ, xem lý lịch, xem quy trình, trong khi chưa đủ sắc ở khâu thẩm định thực chất, đối chiếu trách nhiệm và phát hiện rủi ro. Khi công tác cán bộ chưa nhìn đúng con người thật, chưa truy đến cùng lịch sử thực thi công vụ, chưa làm rõ trách nhiệm của người giới thiệu và người quyết định, thì vẫn còn nguy cơ chọn nhầm người, đặt sai chỗ.

Vì vậy, đổi mới công tác nhân sự lúc này không thể chỉ dừng ở việc bổ sung tiêu chuẩn hay siết thêm thủ tục. Điều quan trọng hơn là phải đổi mới tận gốc cách đánh giá, cách thẩm định, cách dùng người và thay người.

Đánh giá cán bộ phải chuyển mạnh từ cảm tính sang thực chất. Không thể để tình trạng hồ sơ nào cũng đẹp, quá trình nào cũng "hoàn thành tốt", nhưng đến lúc có sự việc mới lộ ra năng lực thật và phẩm chất thật.

Đánh giá phải dựa nhiều hơn vào sản phẩm công vụ, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, khả năng xử lý việc khó và dấu vết trách nhiệm trong từng quyết định cụ thể.

Việc thẩm định nhân sự phải sâu hơn và có trách nhiệm hơn. Không thể chỉ dựa vào hồ sơ nội bộ hay nhận xét chung chung. Cần cơ chế đối chiếu nhiều nguồn thông tin, rà soát cả quá trình công tác, phát hiện sớm dấu hiệu rủi ro, đồng thời buộc chặt trách nhiệm của tập thể và cá nhân giới thiệu, thẩm định, quyết định nhân sự.

Ngoài ra phải đổi mới mạnh cách sử dụng và sàng lọc cán bộ. Bổ nhiệm không thể là "đỗ bến". Người không đáp ứng yêu cầu thì phải thay. Người có năng lực, có uy tín, có kết quả thực chất thì phải được trọng dụng.

Nói cho cùng, đổi mới thể chế mà không đổi mới công tác nhân sự thì cải cách rất dễ đi nửa đường. Không thể vận hành thể chế mới bằng bộ máy cũ, càng không thể vận hành bộ máy mới bằng con người cũ.

Muốn thể chế phát huy hiệu quả, phải chọn được những người đủ năng lực, đủ liêm chính, đủ bản lĩnh và đủ tinh thần trách nhiệm để thực thi nó. Thể chế muốn đi tới đâu, công tác cán bộ phải đi tới đó; nếu không, cái mới trên giấy rất dễ bị làm theo lối cũ trong thực tế.

Ban Bí thư kết luận xử lý các trường hợp sai phạm còn tồn tại trong công tác cán bộ, tuyển dụng

Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã ký ban hành kết luận của Ban Bí thư về xử lý các trường hợp sai phạm còn tồn tại trong công tác cán bộ (kết luận 232).