Thông điệp thẳng thừng về yêu cầu tham gia nỗ lực chiến tranh ở Iran này được ông Trump gửi tới không chỉ các quốc gia châu Âu đồng minh.

NATO không thể nhất trí

Tổng thống Trump còn dọa có thể hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào cuối tháng này, đồng thời hối thúc Bắc Kinh giúp giải tỏa tuyến hàng hải huyết mạch.

"Việc những người hưởng lợi từ eo biển [Hormuz] giúp đảm bảo không có điều gì tồi tệ xảy ra ở đó là hoàn toàn phù hợp" - ông Trump nói và lập luận châu Âu và Trung Quốc phụ thuộc vào dầu mỏ từ vùng Vịnh hơn nhiều hơn hẳn so với Mỹ. "Nếu không có phản hồi hoặc nếu phản hồi là tiêu cực, tôi nghĩ điều đó sẽ rất tồi tệ cho tương lai của NATO".

Hôm 14-3, ông Trump cũng đã kêu gọi Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc và Anh tham gia một "nỗ lực tập thể" để mở lại "điểm nghẽn" Hormuz - nơi 20% lượng dầu thế giới đi qua.

Iran trên thực tế đã phong tỏa Hormuz sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến nhắm vào họ hơn hai tuần trước, làm dấy lên cú sốc giá dầu với nền kinh tế toàn cầu.

Nỗ lực của Mỹ nhằm đảm bảo tuyến đường thủy Hormuz có thể lưu thông bình thường tới nay về cơ bản đã thất bại. Giá dầu quốc tế ở mức 106 USD/thùng vào tối 15-3, tăng khoảng 45% từ khi bắt đầu cuộc chiến.

Chính ông Trump tỏ ra bi quan về khả năng các đồng minh của Mỹ đáp ứng lời kêu gọi hỗ trợ trong cuộc chiến do Washington khởi phát.

"Chúng ta có một thứ gọi là NATO - ông Trump, vốn thường xuyên chỉ trích liên minh này, nói - Chúng ta rất ngọt ngào. Chúng ta không nhất thiết phải giúp họ với Ukraine. Ukraine cách xa chúng ta hàng ngàn dặm... nhưng chúng ta đã giúp họ. Bây giờ chúng ta sẽ xem liệu họ có giúp chúng ta không. Vì tôi đã nói từ lâu rằng chúng ta sẽ ở đó vì họ, nhưng họ sẽ không ở đó vì chúng ta".

Khi được yêu cầu làm rõ những trợ giúp mà ông cần, Tổng thống Trump nói "bất cứ điều gì cần thiết" và giải thích thêm rằng các đồng minh nên gửi tàu quét mìn - loại tàu mà châu Âu sở hữu nhiều hơn hẳn Mỹ.

Trước đó ít ngày, ông Mark Rutte, Tổng thư ký NATO, đã nói Mỹ biết họ đang làm gì với cuộc chiến ở Iran, và sự ủng hộ dành cho các cuộc không kích là "rộng khắp" trong liên minh quân sự.

Tuy nhiên, báo The Telegraph của Anh hôm 16-3 bình luận rằng "triển vọng lạc quan của ông [Rutte] không được chia sẻ rộng rãi ở Brussels".

Tờ báo này tiết lộ một làn sóng căng thẳng đã xuất hiện trong những tranh cãi công khai giữa ông Trump và Thủ tướng Anh Keir Starmer.

Bên cạnh đó là cuộc khẩu chiến giữa Đức, Mỹ và Tây Ban Nha và những thông điệp lẫn lộn từ Pháp và Ý - hai nước đang tìm cách thương lượng trực tiếp với Tehran nhằm đảm bảo an toàn cho tàu bè của mình.

Ông Pedro Sánchez, Thủ tướng Tây Ban Nha, là nhà lãnh đạo một nước thành viên NATO phản đối mạnh mẽ nhất cuộc không kích của Mỹ vào Iran. Ông Sánchez bác bỏ yêu cầu cho phép lực lượng Mỹ sử dụng căn cứ của Tây Ban Nha cho các cuộc oanh tạc.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng nói các cuộc tấn công của Mỹ và Israel là "vi phạm luật pháp quốc tế". Thủ tướng Ý Giorgia Meloni thì đã nói rõ nước này "không ở trong tình trạng chiến tranh và không muốn bước vào một cuộc chiến".

Liên minh Hormuz có khả thi?

Lời kêu gọi tổ chức một liên minh hải quân nhằm khai thông eo biển Hormuz của ông Trump cũng gây ra một số nghi ngờ.

"Mỹ sẽ ném bom tơi bời vùng bờ biển, và liên tục bắn hạ tàu bè Iran... Bằng cách này hay cách khác, chúng ta sẽ sớm đưa eo biển Hormuz trở nên MỞ, AN TOÀN và TỰ DO!" - ông Trump viết trên Truth Social ngày 15-3, đồng thời gửi lời mời tất cả "các quốc gia trên thế giới nhận dầu qua eo biển Hormuz" gửi tàu chiến, đồng thời nói thêm Washington sẽ cung cấp "rất nhiều" hỗ trợ.

Đáp trả lại lời kêu gọi của ông Trump, ông Alireza Tangsiri, Tư lệnh Hải quân của Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, khẳng định hôm 16-3: "Eo biển Hormuz không bị phong tỏa về mặt quân sự, mà chỉ đơn thuần là đang nằm dưới sự kiểm soát [của Iran]".

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi thì nói eo biển vẫn mở cho vận tải quốc tế, trừ các tàu của Mỹ và đồng minh.

Ông Alexandru Hudisteanu, chuyên gia an ninh hàng hải từng phục vụ 13 năm trong Hải quân Romania, nhận định với Đài Al Jazeera: "Khả năng các hạm đội hợp tác với các đơn vị và học thuyết khác nhau là không dễ, khi mà ngay cả liên lạc cơ bản cũng đã là vấn đề... [trong] một môi trường rất khắc nghiệt với đủ loại đe dọa bất đối xứng như tên lửa, mìn, hoặc các hệ thống không người lái".

Hộ tống tàu bè dân sự qua eo biển Hormuz bằng tàu quân sự sẽ rất tốn kém, chưa kể rủi ro kéo thêm nhiều quốc gia vào cuộc chiến.

Một thách thức lớn khác cho bất kỳ liên minh hải quân nào là khung thời gian cho hoạt động. "An ninh cho eo biển là có thể đạt được. Vấn đề là cần bao nhiêu thời gian và khí tài", ông Hudisteanu nói thêm.

Cho đến nay, chưa có quốc gia nào công khai đồng ý với lời kêu gọi của ông Trump.

Ông Trump cảnh báo NATO, dọa hoãn gặp ông Tập Cận Bình nếu không giúp mở eo biển Hormuz

Ngày 15-3, Tổng thống Trump nói rằng NATO sẽ đối mặt với một tương lai "rất tồi tệ" nếu các đồng minh của Mỹ không giúp mở lại eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng đang bị Iran phong tỏa.