
Người dân tại vùng ngọt hóa Gò Công, tỉnh Đồng Tháp tranh thủ xuống giống sớm, có nhiều chỗ người dân đã chuyển qua trồng các loại cây ngắn ngày để né mặn - Ảnh: MẬU TRƯỜNG
Trước nguy cơ El Nino và thời tiết bất thường vì biến đổi khí hậu, chính quyền và nhiều bà con ở miền Tây đã linh hoạt "biến nguy thành cơ".
Khi nông dân thay đổi "cuộc chơi"
Một kinh nghiệm đáng chú ý được Phó cục trưởng Cục Quản lý và xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và môi trường) Nguyễn Hồng Khanh chia sẻ tại hội nghị về hạn, mặn mới đây là câu chuyện chuyển đổi cây trồng ở Cà Mau trong đợt hạn mặn năm 2019.
Qua thực tế khảo sát, ông ghi nhận nhiều nơi dân không tiếp tục trồng lúa mà chuyển sang trồng bí thời gian từ 1 - 3 tháng, mang lại nguồn thu nhập khác biệt so với phương thức canh tác cũ.
Câu chuyện ấy cho thấy, đôi khi giải pháp thích ứng không nằm ở việc cố đưa nước về để giữ nguyên mùa vụ, mà là thay đổi cây trồng phù hợp lượng nước thực tế.
Tại vùng ngọt hóa Gò Công (Đồng Tháp), tư duy này đang được nông dân vận dụng khá rõ. Sau những mùa hạn mặn năm 2016, 2020 và 2024, nhiều hộ ở Tân Điền, Gia Thuận chủ động cắt vụ lúa thu đông, chỉ duy trì hai vụ lúa mỗi năm để bảo đảm nguồn nước.
Ông Nguyễn Vĩnh Thái, nông dân xã Tân Điền, cho biết gia đình ông có hơn 4 công đất đã duy trì sản xuất hai vụ lúa từ sau đợt hạn mặn nặng vì El Nino năm 2016. Theo ông, ruộng nằm cuối nguồn, nếu làm ba vụ lúa mỗi năm thì nước không bảo đảm. Vì vậy, gia đình chọn phương án làm hai vụ chắc ăn thay vì chạy theo số lượng mùa vụ.
Trong khi đó, tại xã Đồng Sơn, ông Huỳnh Thanh Quan đã chuyển toàn bộ 7 công đất lúa sang trồng bắp. Thời gian sinh trưởng khoảng hai tháng rưỡi, cây bắp giúp rút ngắn chu kỳ sản xuất, giảm áp lực sử dụng nước. Theo tính toán của ông Quan, mỗi công bắp có thể lợi nhuận khoảng 3 triệu đồng mỗi vụ khi giá bán thuận lợi.
Một số hộ khác lựa chọn luân canh hai vụ màu, một vụ lúa. Ông Huỳnh Văn Lượng, Giám đốc HTX Nông nghiệp dịch vụ nông thôn Bình Nhì, cho biết địa phương vận động người dân cắt vụ, chuyển sang trồng dưa hấu, bắp rồi trở lại sản xuất lúa vụ đông xuân.
Trong khi đó, bà Vũ Thị Tươi (HTX Vĩnh Phước, xã Vĩnh Thanh, Cà Mau) cũng cho biết trong những năm gần đây, đặc biệt vào những tháng mùa khô, diễn biến xâm nhập mặn ngày càng thất thường, đến sớm hơn, kéo dài hơn so với quy luật tự nhiên trước đây. Độ mặn trên các sông, kênh, rạch nội đồng có những thời điểm tăng đột biến, vượt xa ngưỡng chịu đựng cây trồng và vật nuôi truyền thống.
Do đó, nông dân tại hợp tác xã đã chủ động thích ứng bằng điều chỉnh cơ cấu cây trồng, xuống giống sớm hơn lịch thời vụ để né mặn cuối vụ.
Thậm chí, một số khu vực bị ảnh hưởng nhiều bởi xâm nhập mặn đã chủ động chuyển đổi từ hai vụ lúa sang một vụ lúa, một vụ tôm, mạnh dạn chuyển đổi mô hình lúa - tôm thích ứng độ mặn và áp dụng phương tiện kỹ thuật giám sát độ mặn để thường xuyên đo nước khi bơm vào đồng ruộng.
Hái ra tiền từ… cỏ dại, không ngại El Nino

Cây năn tượng đang giúp nhiều người dân ở vùng thường xuyên bị xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long "hái ra tiền" - Ảnh: KHẮC TÂM
Những năm gần đây, trên những cánh đồng nuôi tôm, cua, cá,… nông dân miền Tây còn hái ra tiền nhờ trồng kết hợp loài cỏ dại - năn tượng. Sản phẩm cỏ dại này còn tạo nhiều việc làm cho người dân nông thôn.
Ông Nguyễn Văn Ngọt là người tiên phong của xã Hòa Tú, TP Cần Thơ, trồng cỏ năn tượng. Trước đây, 2ha đất gia đình ông Ngọt cải tạo nuôi tôm sú. Sau nhiều năm lăn lộn với con tôm, môi trường bị ô nhiễm, nhiều vụ liên tiếp thất bại, ông Ngọt trắng tay. Ông tính chuyển trồng lúa, nhưng diện tích đất đã cải tạo thành ao nuôi tôm. Cơ duyên đến khi ông được người bạn động viên trồng năn tượng.
Thế rồi, cây năn tượng đã bén duyên đồng đất của ông Ngọt từ năm 2023. Ông hồ hởi cho biết từ ngày chuyển sang trồng cỏ dại, gia đình ông thu nhập ổn định. Cứ 1.000m2 đất, ông thu hoạch 10 tấn cỏ tươi, kiếm được hơn 8 triệu đồng. Ngoài trồng cỏ dại, ông còn chừa diện tích mặt nước nuôi thêm cua, tôm kết hợp.
"Trước đây, có mô hình con tôm ôm cây lúa. Ngày nay có mô hình con cua, con tôm ôm cây năn tượng. Đúng như tên gọi cỏ dại, năn tượng sống khỏe, không cần chăm sóc hay bón phân, xịt thuốc. Sau 4 tháng trồng sẽ cho thu hoạch. Thấy tôi trồng cỏ dại chơi nhưng ăn thiệt, nhiều bà con cũng trồng theo. Năn tượng là cây trồng phù hợp nước lợ, thích ứng biến đổi khí hậu", ông Ngọt khoe.
Không chỉ bén duyên đồng đất Cần Thơ, năn tượng còn phát triển mạnh vùng bán đảo Cà Mau. Nhiều nông dân vùng nước lợ nói vui khi ví năn tượng như phao cứu sinh, vừa giúp bà con hái ra tiền, vừa góp phần xử lý môi trường. Cây này phù hợp đất nuôi tôm quảng canh nhiều vùng ven biển, nơi không còn điều kiện quay lại trồng lúa.
Bà Thanh Hằng (phường Giá Rai, Cà Mau) cho hay gia đình bà có 1ha đất nuôi tôm quảng canh. Trước đây, mọi người cứ nghĩ năn tượng là đồ bỏ đi, mọc đầy dưới ruộng tôm, nhiều người phải phát bỏ, mất nhiều thời gian. Nhưng ba năm gần đây, nhiều nơi thu mua cỏ dại nên gia đình bà Hằng thêm nguồn thu đáng kể. Cứ 10kg cỏ tươi, dài từ 80cm trở lên, sau khi phơi khô còn khoảng 1,3kg. Nếu nắng tốt, 3-5 ngày sẽ cho ra cọng năn tượng khô thành phẩm, cung cấp nguồn nguyên liệu dồi dào cho các hợp tác xã đan lát.
Giám đốc một hợp tác xã ở Cần Thơ nói mô hình trồng năn tượng dưới ruộng tôm không chỉ cung cấp nguyên liệu phát triển hàng thủ công mỹ nghệ, mà còn giúp nâng cao đời sống người dân, nhất là lao động nhàn rỗi.

Những ngày này, các cống ngăn mặn xã Đại Ngãi, Cần Thơ sẵn sàng vận hành giữ nước ngọt vùng sản xuất lúa trong mùa khô sắp tới - Ảnh: CHÍ QUỐC
Hợp tác xã này chuyên thu gom năn tượng từ các nơi. Sau đó, họ gửi khuôn, nguyên liệu cho lao động đan theo đơn đặt hàng và giao thành phẩm về trung tâm tại phường Phú Lợi, Mỹ Xuyên, Sóc Trăng, thành phố Cần Thơ. Đây cũng là nơi nhận sản phẩm đan lát từ các hợp tác xã, tổ hợp tác rồi đóng hàng chuyển về công ty ở TP.HCM để xuất sang Mỹ, Úc và Nhật Bản.
Theo lãnh đạo hợp tác xã này, năn tượng có thể chịu mặn đến khoảng 20‰, nhưng sinh trưởng tốt nhất khi độ mặn dưới 10‰ - phù hợp điều kiện ruộng tôm quảng canh ven biển.
"Năn tượng được kỳ vọng là hướng đi mới cho bán đảo Cà Mau rộng khoảng 1,6 triệu ha. Trồng cỏ năn tượng là mô hình hoàn toàn dựa vào thiên nhiên, đặc biệt là không tạo ra xung đột với sản xuất hiện tại của người dân", vị lãnh đạo hợp tác xã thông tin vui.
"Chiêu" ứng phó hạn, mặn của nông dân
Ông Phan Đức Tài, Giám đốc HTX Thành Trí (xã Càng Long, tỉnh Vĩnh Long), cho biết họ phát triển khoảng 500ha chanh không hạt từ năm 2016.
Mùa khô năm 2019-2020, diện tích chanh của hợp tấc xã bị ảnh hưởng nặng nề bởi xâm nhập mặn, cây bị rụng hoa, vàng lá, suy kiệt, thậm chí một số vườn phải nhổ đi trồng lại.
Từ đó, nông dân nghĩ ra giải pháp chủ động: trước mùa khô 4 tháng là đào mương vườn sâu hơn để trữ nước, nuôi bèo tai voi, cây lục bình, để đến mùa khô là lấy lên ủ gốc chanh (có trộn phân hữu cơ bò, gà). Giải pháp này vừa giúp tránh mất nước cho cây trồng, vừa cung cấp dinh dưỡng cho cây.
Ngoài ra, địa phương cũng thường xuyên đo độ mặn đầu các cống để thông báo kịp thời cho nông dân vùng sản xuất bên trong.
Chính những giải pháp chủ động này đã giúp gần đây dù hạn hán, xâm nhập mặn nhưng không ảnh hưởng đáng kể đối với vùng sản xuất của người dân nơi đây.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận