Đây là nội dung trong báo cáo Bộ Xây dựng vừa gửi Thủ tướng về tác động của biến động giá xăng dầu tới hoạt động đầu tư xây dựng.

Theo Bộ Xây dựng, xung đột quân sự tại Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, đẩy giá xăng dầu tăng nhanh. Điều này kéo theo chi phí sản xuất, vận chuyển vật liệu xây dựng và chi phí vận hành máy thi công đồng loạt tăng.

Tính đến ngày 31-3, giá thành sản xuất và vận chuyển của hầu hết vật liệu xây dựng đều tăng so với tháng 2-2026. Trong đó, xi măng tăng khoảng 7,2%; thép tăng 2,2%; gạch lát tăng khoảng 4,8%; các loại cát, đá, gạch xây tăng từ 13,5 - 23,3%.

Đáng chú ý, giá nhựa đường tăng đột biến khoảng 31,77% - mức tăng được đánh giá ảnh hưởng lớn đến chi phí thi công các công trình giao thông.

Bộ Xây dựng nhận định giá vật liệu xây dựng vẫn có xu hướng tiếp tục tăng trong thời gian tới nếu giá nhiên liệu chưa hạ nhiệt.

Theo ước tính của cơ quan này, với mức biến động giá hiện nay, dự toán xây dựng các công trình tăng từ 1,91 - 8,09% tùy loại công trình so với tháng 2-2026.

Trong đó, công trình giao thông chịu tác động lớn nhất với mức tăng dự toán khoảng 8,09%. Tiếp theo là công trình nông nghiệp tăng khoảng 4,55%; công trình hạ tầng kỹ thuật tăng 2,52%; công trình dân dụng tăng 2,02%, và công trình công nghiệp tăng khoảng 1,91%.

Bộ Xây dựng cũng đưa ra kịch bản nếu giá nhiên liệu tăng 100% so với tháng 2-2026 thì dự toán xây dựng công trình giao thông có thể tăng tới 15,82%, còn công trình công nghiệp tăng khoảng 3,73%.

Hiện cả nước có 44 dự án trọng điểm với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỉ đồng. Trong đó, chi phí xây dựng khoảng 413.000 tỉ đồng, giá trị xây dựng còn lại chưa thi công khoảng 267.000 tỉ đồng.

Cụ thể, có 23 dự án với khoảng 103.230 tỉ đồng chi phí xây dựng dự kiến hoàn thành trong năm 2026 và 21 dự án với khoảng 163.900 tỉ đồng hoàn thành sau năm 2026.

Theo tính toán của Bộ Xây dựng, nếu giá nhiên liệu tăng gấp đôi, riêng các công trình giao thông trọng điểm có thể phát sinh thêm khoảng 42.300 tỉ đồng chi phí xây dựng, tạo áp lực rất lớn lên ngân sách nhà nước.

Không chỉ chi phí tăng, Bộ Xây dựng cho biết tình trạng khan hiếm, gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và vật liệu xây dựng tại một số địa phương cũng đang ảnh hưởng đến tiến độ thi công nhiều dự án.

Theo phản ánh từ các chủ đầu tư, việc không đảm bảo nguồn cung liên tục khiến một số nhà thầu phải thi công cầm chừng, nguy cơ ảnh hưởng tiến độ các công trình hạ tầng lớn.

Đối với các hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định, Bộ Xây dựng cho biết pháp luật hiện hành không cho phép điều chỉnh giá hợp đồng ngay theo biến động giá nhiên liệu và vật liệu.

Các hợp đồng này chỉ được điều chỉnh trong trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản theo quy định pháp luật. Tuy nhiên để áp dụng được cơ chế này, các bên phải chứng minh đầy đủ điều kiện pháp lý và đánh giá mức độ tác động cụ thể đối với từng hợp đồng.

Quá trình xem xét, đánh giá thường mất nhiều thời gian, khiến nhiều nhà thầu có tâm lý e dè, thi công cầm chừng do lo ngại rủi ro tài chính.

Với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, pháp luật đã quy định các phương pháp điều chỉnh giá như điều chỉnh theo chỉ số giá xây dựng, theo nhóm vật liệu chủ yếu hoặc theo phương pháp bù trừ trực tiếp.

Tuy nhiên thực tế triển khai vẫn phát sinh nhiều khó khăn. Bộ Xây dựng cho biết tại nhiều địa phương, việc công bố giá vật liệu xây dựng và chỉ số giá còn chậm, chưa phản ánh sát biến động thị trường.

Ngoài ra trong nhiều hợp đồng, phạm vi điều chỉnh giá chưa tính hết rủi ro biến động mạnh của giá xăng dầu. Một số công thức điều chỉnh hiện nay chưa đủ bù đắp mức tăng chi phí thực tế của nhà thầu.

Thủ tướng giao Bộ Công an điều tra, xử nghiêm hành vi găm hàng và thổi giá vật liệu xây dựng

Bộ Công an được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan điều tra, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân có hành vi thao túng thị trường, găm hàng, thổi giá, đầu cơ trục lợi trong hoạt động sản xuất, kinh doanh nguyên, nhiên, vật liệu xây dựng.