Bà Andrea Sũhl, Tổng lãnh sự Đức tại TP.HCM, đã chia sẻ cùng Tuổi Trẻ những kinh nghiệm từ hệ thống đào tạo nghề Đức đối với quá trình phát triển trường nghề chất lượng cao tại Việt Nam.

Nút thắt doanh nghiệp

* Được xem là một trong những quốc gia thành công nhất về đào tạo nghề, đặc biệt với mô hình đào tạo kép, bà cho rằng đâu là những yếu tố cốt lõi tạo nên thành công này tại Đức?

- Thành công của hệ thống đào tạo nghề Đức trước hết đến từ nguyên tắc rất căn bản: đào tạo nghề là trách nhiệm chung của nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường và các đối tác xã hội. 

Sự tham gia thực chất của doanh nghiệp trong mô hình đào tạo kép, doanh nghiệp tham gia vào toàn bộ quá trình đào tạo như tuyển chọn học viên, ký hợp đồng đào tạo, trả phụ cấp, cử người hướng dẫn, tổ chức đào tạo tại nơi làm việc và phối hợp đánh giá kết quả.

Yếu tố rất quan trọng khác là hệ thống chuẩn nghề quốc gia rõ ràng và được xã hội tin cậy. Mỗi nghề đào tạo tại Đức đều có khung năng lực, nội dung đào tạo và yêu cầu đánh giá cụ thể. Các phòng công nghiệp - thương mại, phòng thủ công nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp, công đoàn và cơ quan nhà nước cùng tham gia xây dựng, cập nhật các chuẩn này.

Cuối cùng, tôi cho rằng thành công của Đức nằm ở cách xã hội nhìn nhận giáo dục nghề nghiệp. Học nghề tại Đức là con đường chính quy, có chất lượng, có thu nhập sớm, có cơ hội việc làm tốt và vẫn có khả năng học lên trình độ cao hơn. 

Khi người trẻ, gia đình, doanh nghiệp và nhà nước cùng tin vào giá trị của kỹ năng nghề, hệ thống đào tạo nghề mới có thể vận hành bền vững như hiện nay.

* Nói riêng về doanh nghiệp, họ tham gia vào quá trình đào tạo nghề như thế nào, thưa bà?

- Doanh nghiệp giữ vai trò rất cụ thể và xuyên suốt. Họ tuyển chọn học viên và ký hợp đồng đào tạo. Người học bước vào doanh nghiệp với tư cách học viên nghề có hợp đồng, có phụ cấp đào tạo và được phân công người hướng dẫn.

Ở khâu xây dựng chương trình, doanh nghiệp tham gia thông qua các hiệp hội ngành nghề, phòng công nghiệp - thương mại, phòng thủ công nghiệp và các tổ chức đại diện người sử dụng lao động. Họ cùng cơ quan nhà nước, trường nghề và công đoàn xác định một nghề cần những năng lực gì, chuẩn đầu ra thế nào, nội dung nào cần được đào tạo tại doanh nghiệp, nội dung nào phù hợp với trường nghề.

Trong quá trình đào tạo, doanh nghiệp chịu trách nhiệm tổ chức phần học tại nơi làm việc. Học viên tham gia vào công đoạn sản xuất, dịch vụ hoặc vận hành theo từng cấp độ, từ quan sát, thực hành có hướng dẫn đến đảm nhận các nhiệm vụ nghề nghiệp cụ thể. 

Người hướng dẫn tại doanh nghiệp theo dõi tiến độ, rèn kỷ luật lao động, tác phong nghề nghiệp, kỹ năng phối hợp nhóm, an toàn lao động và khả năng giải quyết vấn đề trong bối cảnh thực tế.

Cần đánh giá thường xuyên

* Việt Nam đang phát triển các trường cao đẳng chất lượng cao. Theo kinh nghiệm của Đức, yếu tố nào là then chốt để xây dựng một cơ sở đào tạo nghề chất lượng cao?

- Theo kinh nghiệm của Đức, một cơ sở đào tạo nghề chất lượng cao trước hết phải có mối liên kết thật chặt với thị trường lao động. Trường nghề không thể phát triển tách rời doanh nghiệp. Chương trình đào tạo, thiết bị thực hành, phương pháp giảng dạy và chuẩn đầu ra đều cần được xây dựng trên cơ sở nhu cầu kỹ năng của các ngành kinh tế.

Cần có chuẩn chất lượng rõ ràng và cơ chế tự đánh giá thường xuyên. Trường cần biết mình mạnh ở điểm nào, còn thiếu gì về chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất, quản trị, hợp tác doanh nghiệp, chuyển đổi số hay phát triển xanh. Ở Đức, chất lượng đào tạo nghề được bảo đảm nhờ các tiêu chuẩn nghề nghiệp, quy trình đánh giá và sự tham gia của nhiều bên, trong đó có doanh nghiệp.

Yếu tố rất quan trọng nữa là đội ngũ giáo viên và người hướng dẫn tại doanh nghiệp. Giáo viên trường nghề cần được cập nhật công nghệ mới, phương pháp dạy học hiện đại và hiểu quy trình làm việc thực tế tại doanh nghiệp. Đồng thời, người hướng dẫn tại doanh nghiệp cũng cần được bồi dưỡng về phương pháp đào tạo, đánh giá và hỗ trợ người học.

Trường nghề chất lượng cao cần có năng lực đổi mới liên tục. Các ngành nghề đang thay đổi rất nhanh do chuyển đổi số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, năng lượng tái tạo và chuyển đổi xanh. Vì vậy trường nghề cần chủ động cập nhật chương trình, phát triển các module đào tạo ngắn hạn, đào tạo lại và đào tạo nâng cao cho người lao động.

Hỗ trợ trường nghề tại Việt Nam

* Đức đã và đang triển khai những chương trình, dự án hợp tác nào tại Việt Nam nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề và phát triển các cơ sở giáo dục nghề nghiệp?

- Hợp tác Đức - Việt trong giáo dục nghề nghiệp hiện được triển khai trên nhiều cấp độ, từ tư vấn chính sách, hỗ trợ phát triển trường nghề chất lượng cao, xây dựng chương trình đào tạo đến tăng cường hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp. Chương trình trọng tâm là "Đổi mới giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam" do Chính phủ Đức tài trợ, GIZ triển khai cùng các đối tác Việt Nam.

Trong khuôn khổ chương trình này, Đức hỗ trợ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp nâng cao năng lực quản trị, tự đánh giá chất lượng, bồi dưỡng giáo viên, phát triển chương trình đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi số và xanh hóa nhà trường.

Một hướng quan trọng là đưa doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo từ xây dựng chuẩn đầu ra, tổ chức đào tạo tại nơi làm việc đến đánh giá người học.

Kết quả có thể thấy tại các trường đối tác như LILAMA 2, Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi, Trường CĐ Công nghệ II và nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác. 

Các trường đã được hỗ trợ phát triển chương trình theo tiêu chuẩn Đức hoặc tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng mô hình đào tạo hợp tác với doanh nghiệp, đào tạo giáo viên nòng cốt, triển khai các module về công nghiệp 4.0, kỹ năng số, năng lượng tái tạo và kỹ năng xanh.

Bộ Giáo dục siết chuẩn trường nghề: Tối thiểu 60% tốt nghiệp đúng hạn, 70% có việc làm

Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra 10 chỉ số đánh giá hoạt động của các trường nghề, như tỉ lệ nhập học phải đạt tối thiểu 50%, tỉ lệ tốt nghiệp đúng hạn tối thiểu 60%...