Hang Wonderwerk, ở tỉnh Northern Cape, Nam Phi, là nơi ghi nhận nhiều dấu vết của người tiền sử - Ảnh: MICHAEL CHAZAN
Một phát hiện mới tại hang Wonderwerk, tỉnh Northern Cape, Nam Phi, đang khiến giới khảo cổ nhìn lại lịch sử dùng lửa của người cổ đại.
Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí PLOS One, các nhà khoa học đã tìm thấy dấu vết xương động vật bị cháy trong lớp trầm tích có niên đại có thể lên tới gần 1,8 triệu năm.
Trước nghiên cứu này, bằng chứng sớm nhất về việc tổ tiên loài người dùng lửa cũng được tìm thấy tại Wonderwerk, nhưng ở lớp trầm tích trẻ hơn, khoảng 1 triệu năm trước.
Phát hiện mới vì vậy có thể đẩy mốc sử dụng lửa lùi xa thêm hàng trăm nghìn năm, về thời kỳ các nhóm người đứng thẳng, hay Homo erectus, còn sống trong hang.
Điểm đặc biệt là bằng chứng không đến từ một bếp lửa còn nguyên vẹn hay những mẩu than lớn dễ nhận ra. Dấu vết quan trọng nằm trong những mẩu xương cực nhỏ thuộc các viên thức ăn do cú nôn ra.
Cú thường săn chuột và các loài gặm nhấm nhỏ. Sau bữa ăn, chúng nôn ra những viên chứa lông, xương và phần không tiêu hóa được.
Trong thời gian dài, cú trắng từng trú trong hang Wonderwerk, khiến nền hang phủ nhiều mảnh xương nhỏ. Khi người cổ đưa lửa vào hang, những mẩu xương này bị đốt nóng và để lại dấu vết sau gần 2 triệu năm.
Để nhận diện các mẩu xương từng bị cháy, nhóm nghiên cứu sử dụng một phương pháp dựa trên hiện tượng phát sáng.
Khi được chiếu bằng ánh sáng chuyên dụng, xương từng chịu nhiệt cao phát tín hiệu khác với xương chưa bị đốt.
Các mẫu sau đó tiếp tục được kiểm tra bằng kỹ thuật phân tích hồng ngoại, nhằm xác định dấu vết biến đổi thật sự do nhiệt gây ra.
Khu vực khai quật trong hang Wonderwork - Ảnh: MICHAEL CHAZAN
Theo nhóm nghiên cứu, những mẩu xương cháy được tìm thấy ở vị trí sâu khoảng 30m tính từ cửa hang. Đây là chi tiết quan trọng, vì một đám cháy tự nhiên bên ngoài rất khó lan sâu vào trong hang đến mức đó.
Dấu vết cháy cũng xuất hiện lặp lại trong các lớp trầm tích, cho thấy khả năng lửa từng được đưa vào hang nhiều lần.
Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh phát hiện này chưa đồng nghĩa người cổ ở thời điểm đó đã biết tự tạo ra lửa. Khả năng chủ động nhóm lửa được cho là xuất hiện muộn hơn nhiều, khoảng 400.000 năm trước.
Kịch bản được đánh giá phù hợp hơn là người đứng thẳng đã lấy lửa từ các đám cháy tự nhiên ngoài môi trường, rồi mang vào hang để sử dụng.
Trong không gian hang tối, lửa có thể giúp chiếu sáng, sưởi ấm, tạo nhiệt và xua đuổi thú dữ. Tuy nhiên, nghiên cứu chưa đưa ra bằng chứng chắc chắn về việc người cổ dùng lửa để nấu ăn.
Vì thế, phát hiện tại Wonderwerk trước hết cho thấy tổ tiên loài người đã biết tận dụng và kiểm soát lửa ở mức độ nhất định, chứ chưa thể xem đây là dấu tích của những bữa ăn nấu chín đầu tiên.
Có thể dùng lửa theo từng thời điểm
Các tác giả cũng cho rằng việc dùng lửa ở Wonderwerk có thể diễn ra theo từng thời điểm, chưa phải hoạt động ổn định quanh năm. Nếu nguồn lửa chủ yếu đến từ cháy rừng hoặc cháy đồng cỏ, người cổ nhiều khả năng chỉ có thể tiếp cận lửa vào một số mùa nhất định.
Hang Wonderwerk từ lâu được xem là một trong những địa điểm khảo cổ quan trọng nhất châu Phi, với chuỗi dấu tích kéo dài gần 2 triệu năm.
Từ những mẩu xương nhỏ do cú để lại, câu chuyện về thời điểm tổ tiên loài người bắt đầu sử dụng lửa có thể phải được viết lại sớm hơn rất nhiều.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận