Tại dự thảo hồ sơ, Bộ Công an đã đề xuất quy định mới về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự.

Bộ Công an đề xuất việc hoàn thiện, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt.

Khi nào dự kiến được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự?

Về miễn trách nhiệm hình sự, Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cho thời gian khắc phục hậu quả với các hành vi vi phạm, gây thiệt hại về kinh tế nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh; không tham nhũng; mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; có thể khắc phục toàn bộ hậu quả.

Việc này, theo Bộ Công an, để bảo đảm phù hợp với tinh thần nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và nghị quyết số 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước.

Về nội dung này, trong báo cáo đánh giá tác động, Bộ Công an nêu rõ đây là đề xuất có giá trị chính sách vì tạo ra một tầng xử lý trung gian giữa truy cứu ngay và miễn ngay. 

Nội dung này phù hợp với định hướng ưu tiên hiệu quả thi hành pháp luật, khơi thông nguồn lực phát triển, tăng trách nhiệm khắc phục hậu quả, giảm hình sự hóa quá mức các rủi ro thiện chí trong phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh.

Song về cấu trúc pháp lý, đây là chế định hoàn toàn mới, gây những xáo trộn nhất định về những quy định trong Bộ luật Hình sự hiện hành và Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành. 

Đồng thời đòi hỏi pháp luật cần phải giới hạn thật rõ các điều kiện áp dụng về những khái niệm như vì mục đích phát triển, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, không tham nhũng để áp dụng thống nhất, tránh nguy cơ lạm dụng.

Đối với Nhà nước, báo cáo chỉ rõ tác động tích cực lớn nhất là thu hồi tài sản, buộc khắc phục hậu quả, cứu dự án, giảm đổ vỡ dây chuyền, nhất là với các vi phạm kinh tế, môi trường, đầu tư, quản lý tài sản công mà hậu quả còn có thể khắc phục được. 

Chính sách cũng có thể tháo gỡ tâm lý sợ sai, sợ bị hình sự hóa trong thực thi nhiệm vụ phát triển. 

Song rủi ro là chủ thể có thể chấp nhận vi phạm trước, rồi thương lượng khắc phục sau, do đó Nhà nước cần phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ các điều kiện để được hoãn và điều kiện để được chuyển từ hoãn sang miễn. 

Việc giám sát, thanh tra, kiểm tra liên tục, chặt chẽ có thể gây những áp lực lớn hơn nhưng cần thiết đối với hệ thống các cơ quan chức năng...

Báo cáo đánh giá tác động cho rằng đây là sửa đổi cần thiết về mặt kỹ thuật nếu chế định tạm hoãn truy cứu được chấp nhận. 

Nội dung này làm cho Bộ luật Hình sự khép kín về logic là đã có cơ chế cho thời gian khắc phục phải có cơ chế kết thúc bằng miễn trách nhiệm hình sự khi các điều kiện được hoàn tất. Tuy nhiên sẽ gây những thay đổi nhất định trong pháp luật hình sự, tố tụng hình sự.

Xử lý bằng biện pháp hành chính, kinh tế chứ không nhất thiết xử lý hình sự

Trao đổi với Tuổi Trẻ, luật sư Đặng Văn Cường (Hà Nội) cho hay tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự là khái niệm mới, chưa từng xuất hiện trong tố tụng hình sự Việt Nam, nhưng đã có một số quốc gia trên thế giới có quy định tương tự.

Ở Mỹ có cơ chế Deferred Prosecution Agreement (DPA): công tố viên tạm thời không truy tố nếu bị can đáp ứng các điều kiện (nộp phạt, khắc phục hậu quả, cải tổ hành vi...). 

Nếu trong quá trình tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, nghi phạm thực hiện tốt thì có thể không bị truy cứu hình sự nữa.

Ở Anh cũng có DPA áp dụng chủ yếu với pháp nhân (doanh nghiệp). Trong trường hợp pháp nhân bị tình nghi thực hiện hành vi phạm tội mà khắc phục hậu quả thì có thể không xử lý hình sự. Nếu trong thời hạn đó mà không khắc phục sẽ bị xử lý hình sự.

Luật sư Cường bày tỏ ủng hộ quan điểm tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự khi sửa đổi Bộ luật Hình sự bởi nội dung này phù hợp với nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó nhấn mạnh chủ trương không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự. 

Nghị quyết ưu tiên biện pháp hành chính, dân sự, tài chính thay vì xử lý hình sự đối với sai phạm doanh nghiệp nhằm "cởi trói" cho doanh nghiệp, cho phép chủ động khắc phục sai phạm. 

Nghị quyết có nội dung quy định trong trường hợp hành vi vi phạm pháp luật của doanh nghiệp mà việc khắc phục hậu quả có thể dẫn tới xử lý hoặc không xử lý hình sự sẽ không xử lý...

Đây là tiền đề cho sửa đổi Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự. Việc này thực hiện theo hướng trong trường hợp phạm tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng hoặc trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội mà khắc phục hậu quả làm giảm tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi, dẫn đến hành vi được xác định nguy hiểm không đáng kể, có thể xử lý bằng biện pháp hành chính, kinh tế chứ không nhất thiết xử lý hình sự.

Trình Quốc hội về đề xuất sĩ quan công an, quân đội, cán bộ có thể là luật sư công

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình Quốc hội dự án nghị quyết thí điểm chế định luật sư công. Trong đó, đề xuất sĩ quan công an, quân đội, cán bộ có thể là luật sư công.