Phóng to

Ảnh: Thuận Thắng - Đồ họa: Vĩ Cường

Đề xuất trên là của bà Nguyễn Thị Cúc - nguyên phó tổng cục trưởng Tổng cục Thuế - tại hội thảo về hướng tới thực thi hiệu quả Luật thuế thu nhập cá nhân được tổ chức ngày 16-5.

Bà Cúc nhận định: “Khấu trừ thuế thì rất nhanh, còn hoàn thì chậm. Như các nước, tiền thuế được hoàn qua tài khoản cho người nộp thuế. Còn ở ta thì chưa thể làm được việc này. Cơ quan thuế mới chỉ nắm được người có tóc”.

Mặt khác, bà Cúc cũng nêu có tình trạng tiền thuế của người dân đang bị Nhà nước chiếm dụng. Bởi theo quy định, thuế thu nhập cá nhân là kê khai nộp theo tháng.

Hằng năm, thu nhập các tháng 1, 2, 3 sẽ cao hơn các tháng khác vì thường vào tháng tết. Nhưng nếu tính thu nhập cả năm thì chưa đến mức phải nộp thuế thì họ phải chờ đến tận tháng 3 sang năm mới được hoàn trả tiền thuế đã bị tạm khấu trừ từ một năm trước đó.

Công bằng cho người nộp thuế

Là người đã có hơn 20 năm trong ngành thuế, bà Cúc đánh giá Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi rất tích cực, hỗ trợ đáng kể cho người đang nộp thuế. Vì từ ngày 1-7, mức giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế nâng lên 9 triệu đồng/tháng thay vì 4 triệu đồng/tháng như hiện nay, mức giảm trừ cho một người phụ thuộc từ 1,6 triệu đồng/tháng lên 3,6 triệu đồng/tháng là rất tích cực.

Khi đó, theo tính toán của Bộ Tài chính, có khoảng 2 triệu người sẽ không phải nộp thuế thu nhập cá nhân nữa.

Song điều bất cập lớn nhất hiện nay, theo bà Cúc, là việc quản lý thuế như thế nào để đảm bảo thu đúng, thu đủ và đảm bảo công bằng cho người nộp thuế. Đây là điều mà người nộp thuế đang mong đợi nhất từ cơ quan quản lý trong việc sửa đổi các văn bản hướng dẫn dưới luật.

Thực tế hiện nay có tình trạng cơ quan thuế chỉ nắm được người có tóc, tức là chỉ nắm được thu nhập từ tiền công, tiền lương, thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán, đầu tư vốn... Còn thu nhập của các cá nhân hành nghề tự do, có thu nhập từ nhiều nơi như ca sĩ, người mẫu... thì chưa thể kiểm soát được.

Bên cạnh đó, bà Cúc cũng nêu quy định hiện hành hướng dẫn rõ ràng giữa thu nhập chịu thuế và không chịu thuế. Chúng ta có 10 khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân, trong đó có những khoản rất khó xác định nhưng có tình trạng cơ quan quản lý hướng dẫn theo cách “thu nhầm còn hơn bỏ sót”.

Ví dụ như hướng dẫn về thu nhập chịu thuế tiền xe đưa đón người lao động từ nhà đến cơ quan đang là bất cập. Đối tượng là cán bộ công chức... thì không tính thuế, còn đối tượng là doanh nghiệp thì phải chịu thuế.

Cách tính thuế là lấy tiền xăng một ngày nhân với khoảng cách từ nhà đến cơ quan bao nhiêu cây số để ra tiêu hao nhiêu liệu. Có ai làm được điều đó một cách chính xác không? Theo bà Cúc là không. Do vậy, chính sách đưa ra mà không thực thi một cách minh bạch thì quy định làm gì.

Ngoài ra, bà Cúc cho rằng Bộ Tài chính cần xem xét cơ sở tính thuế thu nhập cá nhân để đảm bảo khoa học, phù hợp với thông lệ quốc tế và điều kiện của VN. Nghĩa là Nhà nước chỉ thu thuế khi người dân có thu nhập. Còn quy định hiện nay, đối với hoạt động chuyển nhượng chứng khoán và bất động sản, nhà đầu tư bị lỗ nhưng vẫn phải nộp thuế.

Điều này đã gây bức xúc cho người nộp thuế. Đơn cử, theo quy định, đối với kinh doanh bất động sản, nếu xác định được giá bán, giá mua thì nộp 25% lợi nhuận, nếu không thì nộp 2% giá trị giao dịch. Thế nhưng, giá bất động sản đang xuống mạnh buộc nhà đầu tư phải bán cắt lỗ. Rõ ràng họ lỗ nhưng vẫn phải nộp thuế 2% giá chuyển nhượng.

Cấp mã số cho người phụ thuộc

Liên quan đến việc quản lý thuế thu nhập cá nhân trong thời gian tới, ông Nguyễn Văn Phụng - phó vụ trưởng Vụ Chính sách thuế (Bộ Tài chính) - cho biết bộ đang hoàn tất dự thảo nghị định hướng dẫn Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi. Tinh thần là văn bản hướng dẫn sẽ đơn giản, dễ hiểu và kiểm soát được thu nhập của người nộp thuế. Còn làm thế nào để kiểm soát được người phụ thuộc mà không có gian lận?

Ông Phụng cho biết từ ngày 1-7, ngành thuế sẽ cấp mã số thuế cho người phụ thuộc. Qua đó chúng ta có thể giám sát việc khai thuế của cá nhân có trung thực hay không.

Chia sẻ thêm thông tin về vấn đề này, bà Tạ Thị Phương Lan - phó vụ trưởng Vụ Quản lý thu thuế thu nhập cá nhân (Tổng cục Thuế) - cho biết theo nguyên tắc người phụ thuộc phải có mã số thuế thì mới được giảm trừ. Song, để tránh gây xáo trộn ảnh hưởng đến quyền lợi của người nộp thuế, trước mắt chỉ những người phụ thuộc phát sinh từ ngày 1-7 mới phải cấp mã số thuế ngay.

Còn những người phụ thuộc đang được giảm trừ thì vẫn được tính bình thường cho đến khi cơ quan thuế tổ chức cấp mã số thuế cho họ. Cơ quan thuế sẽ chủ động cấp mã số thuế cho người phụ thuộc mà người nộp thuế không phải đi đăng ký.