Đây là một trong những góc nhìn đáng chú ý được các chuyên gia chia sẻ tại Hội thảo khoa học "Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trên địa bàn TP.HCM theo tinh thần Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị", do Học viện Cán bộ TP.HCM tổ chức chiều 7-1.

Giáo dục nhà trường - gia đình - xã hội chưa thống nhất

Ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó trưởng Ban Kinh tế Trung ương, cho rằng một trong những điểm yếu đáng lo ngại của môi trường giáo dục hiện nay là sự thiếu gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường - gia đình - xã hội.

Theo ông, nếu ba trụ cột này chưa tạo thành một chỉnh thể thống nhất, nhiều tác động tiêu cực từ xã hội dễ dàng ảnh hưởng trực tiếp đến thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên.

Chẳng hạn tình trạng bạo lực học đường, đánh nhau, cùng các hành vi lệch chuẩn như nhậu nhẹt, cờ bạc… trong một bộ phận sinh viên, thanh niên.

Ông Trực nhấn mạnh vai trò then chốt của giáo dục gia đình. Tuy nhiên trong bối cảnh đời sống xã hội nhiều biến động hiện nay, ông nhìn nhận "giáo dục gia đình đang bị thả nổi".

"Không ít bậc cha mẹ thiếu điều kiện, thời gian và kỹ năng để đồng hành, dạy dỗ con cái. Nhiều gia đình lao động phải mưu sinh xa nhà, bị phân tán hoặc chia ly, khiến việc chăm sóc, giáo dục con trẻ gặp nhiều khó khăn", ông nói.

Bên cạnh đó, các tổ chức đoàn thể và lực lượng xã hội vẫn chưa tiếp cận được đầy đủ, đồng đều các nhóm đối tượng mà mình phụ trách. Do vậy, ông nhìn nhận giáo dục xã hội chưa phát huy được vai trò định hướng, hỗ trợ và bù đắp cho những khoảng trống từ gia đình và nhà trường…

Từ đó ông Phạm Chánh Trực kiến nghị dạy và học làm người cần được đặt ở vị trí trung tâm trong giáo dục và đào tạo nước ta. Ông cho rằng đây cần được xem là đặc trưng cốt lõi của nền giáo dục định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời là bản chất của nền giáo dục dân tộc trong thời đại mới.

Theo ông, khi giáo dục làm người được coi trọng đúng mức, gia đình được phục hồi vai trò nền tảng, nhà trường và xã hội cùng đồng hành, giáo dục mới thực sự góp phần hình thành những công dân có nhân cách, trách nhiệm và khả năng sáng tạo cho sự phát triển bền vững của đất nước.

TP.HCM trở thành 'phòng thí nghiệm chính sách'

Theo PGS.TS Trương Thị Hiền - nguyên Giám đốc Học viện Cán bộ TP.HCM, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 71, TP.HCM có điều kiện thuận lợi để định vị mình như một "phòng thí nghiệm chính sách" của cả nước trong lĩnh vực giáo dục đại học và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Bà Hiền đề xuất TP.HCM cần xây dựng chiến lược giáo dục đại học TP.HCM giai đoạn 2026-2045 gắn chặt với quy hoạch phát triển thành phố theo hướng trung tâm đổi mới sáng tạo và tri thức khu vực Đông Nam Á.

Trọng tâm là phát triển mô hình "thành phố học tập suốt đời" kết hợp "đô thị thông minh về giáo dục", trong đó giáo dục, nghiên cứu, khởi nghiệp và doanh nghiệp cùng vận hành trong một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo liên tục, tương tự kinh nghiệm của Singapore và Seoul.

Về quản trị hệ thống, bà Hiền cho rằng thành phố cần đổi mới theo hướng mở rộng quyền tự chủ có kiểm soát cho các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng và dạy nghề.

Ngoài ra, cần tăng cường liên kết giáo dục với các tỉnh lân cận để hình thành "vùng giáo dục đại học và học nghề nghiệp phía Nam", qua đó tối ưu hóa nguồn lực.

Trong khi đó ThS Lê Nhật Tiến - giảng viên Trường đại học Thủ Dầu Một - cho rằng một trọng tâm phát triển giáo dục đại học hiện nay là xây dựng khung năng lực số cho giảng viên và người học.

Ông đề xuất tham chiếu khung của Ủy ban châu Âu (DigCompEdu) và điều chỉnh theo bối cảnh Việt Nam, sau đó cụ thể hóa thành ma trận tiêu chí, thang đo, minh chứng, triển khai theo lộ trình ba bậc cơ bản, vận dụng, nâng cao.

Trong môi trường đại học, ThS Tiến nhấn mạnh chuyển đổi số chỉ bền khi nâng "độ sâu" dạy học. Cụ thể, lớp trực tuyến phải là không gian học tập thực thụ với đề cương chi tiết, kế hoạch học, tài liệu tham khảo, thang điểm, các mốc phản hồi và quy tắc sử dụng AI.

Trường nên cung cấp mẫu lớp học có sẵn để giảng viên chỉnh sửa, cuối kỳ yêu cầu báo cáo cải tiến dựa trên dữ liệu lớp như mức tham gia, hoàn thành, lỗi thường gặp…

Cùng với đó mỗi khoa có nhóm hỗ trợ thiết kế lớp, đọc dữ liệu lớp và lập kế hoạch phản hồi sư phạm, có thể duy trì cộng đồng chia sẻ hằng tháng, làm video ngắn và sổ tay hỏi đáp, kèm cơ chế thưởng phạt để đổi mới trở thành thói quen hằng ngày, chứ không phải phong trào nhất thời.

AI đảo lộn giáo dục đại học

TTCT - Các công cụ AI đang tạo ra những biến đổi sâu sắc lên nền giáo dục đại học, nhưng có lẽ chúng gây xáo trộn các nền giáo dục phương Tây nhiều hơn nền giáo dục Việt Nam, ít nhất là trong ngắn hạn.