Đảo chiều từ nhập siêu sang xuất siêu, Bộ Công Thương nói gì?

Thông tin cho Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) - cho biết trong 9 tháng đầu năm, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 888 tỉ USD, tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm 2025. 

Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 434,3 tỉ USD, tăng 24,5%, nhập khẩu đạt 453,7 tỉ USD, tăng 36,7%.

Vì sao nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, đảo chiều xuất siêu?

Việc nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu trước hết phản ánh nhu cầu mở rộng sản xuất, đặc biệt trong các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có quy mô xuất khẩu lớn. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 9 tháng năm 2026 tăng 12,3% so với cùng kỳ năm 2025, là mức tăng cao nhất trong 9 tháng kể từ năm 2019. 

Để đáp ứng lượng nhu cầu sản xuất, doanh nghiệp cần tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, linh kiện, phụ tùng. Sản xuất trong nước cũng còn phụ thuộc nhất định vào nguồn cung bên ngoài cho một số nhóm hàng như năng lượng, hóa chất. 

Một số mặt hàng sản xuất vẫn còn ở khâu lắp ráp, gia công, khiến xuất khẩu tăng kèm theo nhập khẩu tăng, nhất là các ngành như điện tử, máy tính, máy móc thiết bị.

Thực tế này đặt ra yêu cầu dài hạn là tiếp tục nâng cao năng lực sản xuất trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đa dạng hóa nguồn cung. Từng bước nâng cao tỉ lệ nội địa hóa và giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu đối với những nhóm nguyên liệu, linh kiện mà Việt Nam có khả năng sản xuất.

Cũng theo ông Sơn, với cơ cấu nhập khẩu hiện nay cho thấy phần lớn là phục vụ trực tiếp cho sản xuất, xuất khẩu và đầu tư. 

Đây là đặc điểm của một nền kinh tế đang tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng. Vì vậy, trong quý 4-2026, sản xuất công nghiệp được kỳ vọng sẽ phục hồi tích cực, doanh nghiệp tăng tốc sản xuất cuối năm.

Theo đó, những ngành còn dư địa tăng trưởng gồm các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có lợi thế xuất khẩu như điện tử, máy tính, máy móc thiết bị, linh kiện, phụ tùng, cùng với các ngành truyền thống như dệt may, da giày, chế biến nông sản, thủy sản. 

Tuy nhiên, triển vọng sản xuất còn phụ thuộc vào tình hình kinh tế thế giới, nhu cầu thị trường và chi phí đầu vào, các chính sách thương mại của các nước. 

Điểm đáng chú ý trong cán cân thương mại, theo Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, là tháng 9 ghi nhận xuất siêu với trị giá 1,27 tỉ USD. Trước đó vào tháng 8 nền kinh tế giảm nhập siêu xuống còn 0,13 tỉ USD. Theo ông, đây là tín hiệu tích cực, cho thấy hoạt động xuất khẩu tiếp tục duy trì tăng trưởng và năng lực đáp ứng đơn hàng của doanh nghiệp đang được cải thiện.

Tuy nhiên, đây mới là diễn biến trong hai tháng nên cần tiếp tục theo dõi, phân tích, đánh giá khi 9 tháng đầu năm Việt Nam nhập siêu khoảng 19,4 tỉ USD. 

Với tốc độ hiện tại, trong trường hợp không có biến động lớn, xuất khẩu cả năm có thể tăng trên 23-25% so với năm 2025. Cán cân thương mại vẫn ghi nhận nhập siêu, nhưng sẽ tích cực hơn, trong kịch bản tích cực có thể giảm thâm hụt về trong khoảng 7-9 tỉ USD.

Nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng

Một điểm đáng chú ý nữa là trong cơ cấu xuất khẩu, FDI tiếp tục giữ vai trò quan trọng khi chiếm tới 80%. Cụ thể, khối này có kim ngạch đạt 350,4 tỉ USD, tăng 29,4% (gồm cả dầu thô), trong khi doanh nghiệp trong nước đạt 83,9 tỉ USD, tăng 7,5%. 

Theo ông Sơn, sự tham gia của khu vực FDI góp phần quan trọng trong mở rộng quy mô xuất khẩu, thu hút đầu tư, tiếp nhận công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, để tạo giá trị gia tăng lớn hơn, cần phải tiếp tục nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy liên kết với các FDI. 

Theo đó, Bộ Công Thương đã triển khai các giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, tiêu chuẩn kỹ thuật, quản trị chất lượng, đồng thời thúc đẩy kết nối cung cầu giữa doanh nghiệp trong nước và các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.

Bộ Công Thương và các bộ ngành cũng đang rà soát, hoàn thiện cơ chế triển khai Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ. Triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ lõi ngành điện tử, bán dẫn, nhất là thiết kế vi mạch, vật liệu bán dẫn, đóng gói - kiểm thử; gắn các chương trình khoa học, công nghệ trọng điểm với danh mục sản phẩm, linh kiện có khả năng nội địa hóa.

Sau 9 tháng nhập siêu, cán cân thương mại bất ngờ xuất siêu 1,27 tỉ USD

Xuất khẩu tháng 9 đạt 59,48 tỉ USD, cao nhất từ trước tới nay, và vượt nhập khẩu 1,27 tỉ USD. Tuy vậy tính chung 9 tháng, Việt Nam vẫn nhập siêu 19,42 tỉ USD, trong khi cùng kỳ năm ngoái xuất siêu gần 17 tỉ USD.