Sáng 19-8, Quốc hội thảo luận tại tổ về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia.

Tại tổ TP.HCM, đại biểu Nguyễn Minh Đức, Phó chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, đã tập trung phân tích những điểm nghẽn trong giáo dục và cho rằng nếu không nhìn thẳng sẽ khó thực hiện các mục tiêu đặt ra.

Phải đánh giá lại toàn bộ với sức học của học sinh

Theo đại biểu Nguyễn Minh Đức, điểm nghẽn đầu tiên là áp lực học tập và tư tưởng thương mại hóa trong dạy thêm, học thêm. 

"Chúng ta biết là chương trình giáo dục hiện nay còn quá nặng nếu so sánh với các nước phát triển, đặc biệt là ở châu Âu, so với khả năng tiếp thu của học sinh", ông nói.

Từ thực tế này, ông Đức đề nghị phải đánh giá lại chương trình dựa trên khả năng tiếp thu thực tế của học sinh.

"Ví dụ ở lứa tuổi đó một em chỉ gánh được khoảng 20 cân thôi, vậy chúng ta phải đánh giá trong lớp 40 học sinh có được bao nhiêu em có thể gánh nặng hơn? Lúc đó chúng ta mới phân hóa được ra ở hai mức độ của việc học thêm và dạy thêm", ông nêu.

Theo đại biểu, nếu học sinh quá yếu, không đáp ứng được chương trình cần tổ chức dạy thêm để hỗ trợ; còn những em học rất tốt, rất giỏi thì cần được học thêm để phát triển nhân tài. 

Đại biểu Nguyễn Minh Đức cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở chương trình nặng mà còn cộng hưởng với bệnh thành tích. Khi chương trình đặt ra yêu cầu cao, nhà trường phải đạt mục tiêu, từ đó có thể dẫn tới việc tổ chức dạy thêm, học thêm để vừa bảo đảm thành tích, vừa tạo điều kiện để giáo viên có thêm thu nhập.

"Cho nên chúng ta phải phân tích rất sâu cái chỗ này để chúng ta mới hiện thực hóa được mục tiêu mà chúng ta đã đặt ra", ông nhấn mạnh.

Cùng với đó là áp lực từ phụ huynh khi lo con không đạt kết quả, không thi được, không vào được trường mong muốn, kéo theo tâm lý về danh dự, uy tín của gia đình, dòng tộc. "Cho nên nó cộng với ba cái áp lực tâm lý như vậy lên đối với học sinh", ông nói.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức cũng đặt vấn đề cần nhìn lại thời gian học tập của học sinh khi ngoài giờ chính khóa còn phải học thêm vào buổi tối. Hệ quả là một bộ phận học sinh thiếu kiến thức xã hội, thiếu thời gian vui chơi, giải trí và tiếp cận văn hóa; nhiều em gặp vấn đề về sức khỏe như béo phì, cận thị.

Từ đó, đại biểu đặt câu hỏi: với một thế hệ tương lai đang chịu những hệ lụy như vậy, liệu có thể đáp ứng được các mục tiêu về nguồn nhân lực và yêu cầu của chuyển đổi số hay không?

"Nếu một thế hệ học sinh chỉ học để đối phó, để thi cử, để đạt được các mục tiêu chung như vậy và chạy theo thành tích như vậy, kiến thức xã hội đang bị rất hổng, không thể đáp ứng yêu cầu tư duy sáng tạo hay nhận thức chất lượng cao cho các vấn đề chuyển đổi số hiện nay", ông cảnh báo.

Đề nghị giảm tải chương trình, tăng thực hành

Một điểm nghẽn khác được đại biểu Nguyễn Minh Đức chỉ ra là hạ tầng và dữ liệu dân cư chưa theo kịp biến động dân cư và tốc độ đô thị hóa.

Theo ông, quy hoạch hạ tầng giáo dục thường "trễ nhịp" so với di biến động dân cư, dẫn tới nghịch lý nơi thừa trường, nơi lại thiếu trường lớp nghiêm trọng.

Tại những trường có chất lượng tốt, nhu cầu vào học cao khiến áp lực càng lớn. Khi số lượng học sinh vượt quá quy mô lớp học, có thể phát sinh tình trạng phải "xin nọ, xin kia", kéo theo những vấn đề mà cử tri bình luận.

Ông cho rằng việc thiếu trường công lập cũng góp phần khiến học sinh phải phân luồng sang trường tư hoặc học nghề. "Cho nên là cuộc đua vào lớp 10 khốc liệt hơn cuộc đua thi vào đại học", ông nhận xét.

Để giải quyết các điểm nghẽn, đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị Chính phủ và các bộ, ngành đổi mới tư duy thiết kế thể chế, phân bổ nguồn lực; đặc biệt Bộ Giáo dục và Đào tạo phải rà soát, tinh giản triệt để chương trình giáo dục phổ thông theo hướng giảm tải hàn lâm, tăng thực hành, bảo đảm vừa sức lứa tuổi của từng học sinh.

Ông cũng đề nghị hoàn thiện cơ sở dữ liệu dân cư kết nối với ngành giáo dục, cung cấp dữ liệu biến động dân cư định kỳ để quy hoạch trường lớp đón đầu đô thị hóa.

Theo ông, khi xây dựng khu công nghiệp, dự án mới, cần dự báo lượng lao động và gia đình có con trong độ tuổi đi học sẽ đến địa phương, từ đó chủ động tính toán nhu cầu trường lớp.

Đại biểu đồng thời đề nghị ưu tiên ngân sách kiên cố hóa 100% phòng học, bảo đảm nhà công vụ cho giáo viên ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn.

Với chính quyền địa phương, ông đề nghị nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu, nhất là chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố, nếu để thiếu trường lớp, thiếu quỹ đất giáo dục do buông lỏng quản lý quy hoạch đô thị.

Tuyệt đối không 'lấy cớ' giáo dục tăng cường để luyện thi, nhồi nhét kiến thức

Yêu cầu được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra tại dự thảo thông tư quy định về tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên, đang được lấy ý kiến góp ý.