Vào ngày 3-12-2025, tàu chở khí hóa lỏng Cgas Saturn treo cờ Bồ Đào Nha bị bọn cướp biển tấn công trên đường qua vịnh Guinea (Tây Phi).

Chín thuyền viên bị bắt cóc. Bốn thuyền viên còn lại trên tàu đã điều khiển tàu đến được bến cảng an toàn. Trong số này có một thuyền viên bị thương đã được đưa vào bệnh viện chăm sóc y tế.

Bắt cóc con tin đòi tiền chuộc lợi hơn lấy hàng

Thông báo hàng hải Mỹ 2025-008 phát hành giữa tháng 12-2025 nhận định: Cướp biển, cướp có vũ trang và nạn bắt cóc đòi tiền chuộc tiếp tục đe dọa đáng kể trên vịnh Guinea - vịnh nằm trên Đại Tây Dương có bờ biển dài hơn 6.000km từ Tây Phi tới Trung Phi.

So với các khu vực khác, cướp biển vịnh Guinea hiện tổ chức quy củ hơn và hành sự hung hãn hơn.

Tạp chí phân tích Modern Diplomacy nhận xét sau thời gian tương đối lắng xuống, vào năm 2022 cướp biển đã gia tăng mạnh ở vịnh Guinea, có tổ chức hơn và nguy hiểm hơn nhiều. Bọn cướp biển không chỉ cướp bóc ven bờ mà thực sự biến tướng thành băng nhóm tội phạm xuyên quốc gia trang bị hỏa lực cấp quân sự, thông tin nội bộ và tư duy chiến lược.

Trang web MyJoyOnline (Ghana) ví vịnh Guinea hiện trở thành "miền Tây hoang dã" của bọn cướp biển.

Lúc 19h45 ngày 17-3-2025, ba tên cướp đã tấn công tàu chở nhựa đường Bitu River treo cờ Panama ở cách Santo Antonio thuộc đảo quốc São Tomé & Príncipe 40 hải lý. Thủy thủ đoàn đã vào phòng an toàn và phòng máy ẩn náu nhưng chúng vẫn đột nhập được.

Chúng bắt 10 thuyền viên làm con tin và lấy đi nhiều vật dụng cá nhân như điện thoại di động, vàng vòng, máy tính xách tay.

Điều đáng lo ngại là tình trạng nội gián trên tàu tiếp tay với cướp biển, điển hình là vụ cướp tàu đánh cá Mengxin 1 của Trung Quốc đăng ký tại Ghana xảy ra lúc 17h53 ngày 27-3-2025 cách thủ đô Accra (Ghana) 16 hải lý, chỉ 10 ngày sau vụ tấn công tàu chở nhựa đường Bitu River kể trên.

Bảy tên cướp đột nhập lên tàu, nổ súng cảnh cáo, tập trung thủy thủ đoàn lên boong và tịch thu hết điện thoại di động. Sau ba tiếng khống chế, chúng bắt đi thuyền trưởng, đại phó và kỹ sư trưởng đều là công dân Trung Quốc.

Hơn tháng sau, cảnh sát Ghana cho biết bọn cướp đã dẫn ba con tin tới trại giam hẻo lánh sâu trong đồng bằng sông Niger và chúng bỏ đi vào ngày 25-4. Các con tin đã tìm đường vào làng gần đó rồi liên hệ đại sứ quán Trung Quốc tại Lagos (Nigeria).

Sau quá trình thẩm vấn các con tin, cảnh sát đã bắt giữ bốn tên nội gián gồm trưởng đội thủy thủ, đầu bếp, sĩ quan máy và một thuyền viên tàu Mengxin 1.

Trong những năm 2010, cướp biển vịnh Guinea chỉ lo đánh cắp dầu mỏ. Đến lúc an ninh dầu mỏ được thắt chặt, chúng chuyển sang bắt cóc thuyền viên đòi tiền chuộc.

Văn phòng Hàng hải quốc tế (IMB) thuộc Phòng Thương mại quốc tế (ICC ở Pháp) đánh giá vịnh Guinea chiếm hơn 40% số vụ cướp biển và cướp có vũ trang trên thế giới. Chín tháng đầu năm 2025 đã xảy ra 15 vụ trong vịnh Guinea so với 12 vụ cùng kỳ năm 2024 với 14 thuyền viên bị bắt cóc.

Bọn cướp thường nhắm tàu thuyền qua vùng biển Nigeria nhằm mục đích cướp tàu, đánh cắp hàng hóa và bắt cóc con tin đòi tiền chuộc.

Tạp chí Diễn đàn Quốc phòng châu Phi (ADF thuộc Bộ tư lệnh châu Phi của Mỹ) ghi nhận điều đặc biệt chú ý trong các vụ cướp biển ở vịnh Guinea là số vụ bắt cóc thuyền viên đòi tiền chuộc chiếm tới 87% số vụ bắt giữ thuyền viên nói chung.

Bọn cướp biển cho rằng tiền chuộc dù sao cũng béo bở hơn so với trộm cắp hàng trên tàu. Do cướp biển vịnh Guinea di chuyển ngày càng xa bờ, các quốc gia ven biển càng khó can thiệp hơn vì ngoài vùng đặc quyền kinh tế.

Các nguyên nhân và biện pháp đối phó cướp biển

Nhà phân tích Albert Derrick Fiatui - người sáng lập Trung tâm Các vấn đề hàng hải quốc tế (CIMAG) ở Ghana - đã xác định các nguyên nhân chủ yếu dẫn tới cướp biển vịnh Guinea và các biện pháp đối phó như sau:

- Tính chất dễ tổn thương của tàu cá: Các tàu nhỏ và không vũ trang như tàu đánh cá Mengxin 1 không đủ khả năng tự vệ chống lại cướp biển sử dụng xuồng cao tốc. Hầu hết tàu không có thiết bị an ninh cơ bản như máy radar.

Để đối phó, cảnh sát biển và các nghiệp đoàn đánh cá cần huấn luyện cho tàu thuyền các chiến thuật né tránh như lái tàu theo kiểu dích dắc và trang bị các thiết bị không gây chết người như còi âm thanh cường độ cao, đèn nhấp nháy và nút báo động kết nối hải quân.

- Rủi ro về địa lý: Vùng đặc quyền kinh tế của Ghana rộng 218.000km² nhưng chỉ có 2 - 3 tàu tuần tra hoạt động mỗi ngày. Để đối phó, hải quân và tàu hộ tống tư nhân cần thường xuyên tuần tra hơn nữa.

Năm 2023, Cameroon đã thực hiện chương trình trinh sát bằng máy bay không người lái (UAV) trị giá 10 triệu USD để phát hiện cướp biển từ xa 50km và chuyển tọa độ cho tàu hải quân.

- Thiếu thông tin liên lạc: Nói chung, hầu hết tàu cá đều không có thiết bị liên lạc vệ tinh nên sẽ mất tín hiệu liên lạc ở cự ly trên 10 hải lý. Để đối phó, cần phải trang bị điện thoại vệ tinh (khoảng 1.000 USD/máy) và thiết bị đầu cuối có độ mở nhỏ (VSAT) để gọi ứng cứu.

Ngoài ra cần bổ sung thêm thiết bị theo dõi hệ thống nhận dạng tự động (AIS) có nút báo động (khoảng 200 USD/máy). Thiết bị này đã chứng minh hiệu quả trên vịnh Aden giúp kéo giảm 40% số vụ cướp biển vào năm 2019.

- Sử dụng bắt cóc như chiến thuật: Hiện nay, cướp biển vịnh Guinea thường nhắm vào thủy thủ đoàn hơn hàng hóa, đặc biệt là các thuyền viên nước ngoài nhằm đòi tiền chuộc cao hơn, trung bình 50.000 USD/người vào năm 2022 theo ghi nhận của Công ty tư vấn Risk Intelligence (Đan Mạch).

Để đối phó, cần chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực, tích hợp các nguồn cung cấp dữ liệu AIS, hình ảnh vệ tinh và phân tích mô hình trí tuệ nhân tạo để có thể dự đoán các tuyến đường có cướp biển. Cần mở rộng các lực lượng tác chiến hỗn hợp để ngăn chặn bọn bắt cóc trong vòng 48 tiếng.

******************

Bọn cướp biển đã mở rộng phạm vi tấn công tàu thuyền bằng cách sử dụng "tàu mẹ" làm căn cứ nổi. Chúng còn biết sử dụng thiết bị gây nhiễu hệ thống liên lạc của tàu.

>> Kỳ tới: Chiến thuật gây sốc của cướp biển 2.0

Cướp biển lại hoành hành - Kỳ 1: Tàu thuyền nín thở qua eo biển Singapore

Sau 10 năm yên ắng, nạn cướp biển đã bùng phát trở lại. Eo biển Singapore trở thành tuyến đường thủy nguy hiểm nhất thế giới. Cướp biển vịnh Guinea gia tăng bắt cóc.