Thân tặng anh chị em “tà ru” (1) Côn Đảo năm xưa

Côn Đảo không có dân!

Côn Đảo là thế giới của tù và ruồi... Đi đâu cũng gặp hai “cư dân” này, kể cả lên đỉnh núi Chúa! Tại trại giam người tù một tay bưng bát cơm, còn tay kia phải đuổi liên tục vì nếu ngưng 30 giây thì chỉ thấy bát ruồi đen lúc nhúc chứ không thấy cơm!

Sau mấy lần transport (2) tôi ra Côn Đảo bằng tàu Cửu Long. Bạn đồng hành hôm ấy có 20 con bò ốm, bốn con trâu già, hơn chục heo con, gà vịt và các loại hàng khô (gạo lứt, khô cá lạt, tương hột, mắm sặt...) đựng trong bao tải và khạp da bò.

Beng! Beng! Beng! 8g30 tàu bỏ neo tại vịnh Côn Sơn ngoài khơi cục “đá trắng”. Thầy chú và công chức ưu tiên xuống canô vô bờ trước. Kế đến, các vật tươi sống rồi hàng hóa theo thứ tự xuống sà lan vô sau... Tôi thấy người ta luồn hai dây đai to bản dưới bụng con trâu rồi cần cẩu thòng dây câu kéo lên. Lũ bò bọn tôi run sợ quá! Nhưng không sao, êm ru!

Lên cầu tàu 914 thì mạnh ai nấy đi. Lũ bò bọn tôi bị lùa vô bờ. Một anh tên là Thạch Khen cầm roi mây chạy tới chạy lui quát tháo om sòm: “Sao con bò nào cũng ốm nhom vậy cà?”. Cuối cùng anh ta dừng lại, tay vỗ vỗ đầu tôi: “Hãy để con bò cái này lại cho tôi!” Có vẻ anh ta thấy tôi còn ngon, còn sức lao động khổ sai?! Rồi anh ấy nắm dây dàm dắt tôi đi: “Mày có phước lắm đó! Bạn mày nay mai vô lò sát sinh hết... Da thì người ta lột ra để chúa đảo mang về Sài Gòn bán! Thịt đùi thì dành cho thầy chú. Còn gân và xương thì ưu tiên cho lính và tù... Mà cũng đâu có hoài, lâu lâu tới lễ lộc gì mới có! Mỗi người chỉ được 1-2 cục gân hoặc xương để ngửi hơi bò. Bởi vậy mới có câu thơ rằng:

Khô mục, tương chua, cơm gạo lứt.

Khoai sùng, mắm thúi, thịt bò gân”.

Vừa đi, Thạch Khen vừa tâm sự: “Kể từ đây mày sống trọn đời với tao! Tao là Thạch Khen, tù khổ sai chung thân nên đặt tên mày là Thạch Chê, Chê hay Chế gì cũng được. Ngày mai tao tập cho mày kéo xe (xìtẹc nước đi phân phối cho công chức và các cơ quan trên đảo). Này! Đám cỏ bên đường, Chế mày lại gặm đi! Cha! Coi bộ mày đói dữ ta, ráng ăn cho có sức mà lao động. Ở đây không ai thương tù đâu! Chế ơi, mày giỏi lắm! Mới có mấy bữa mà mày kéo xe rành quá! Ngày mai ta bắt đầu nhé.

Đây là cái giếng Gia Long ở sát biển, gần cầu tàu 914, tao với mày tới đó lấy nước. Tương truyền rằng khi xưa vua Gia Long bôn tẩu ra đây, đoàn tùy tùng hết nước ngọt nhà vua khấn vái rồi rút gươm chém xuống đất ba nhát, đào lên thấy có nước ngọt cứu đoàn qua cơn chết khát! Xe bò ọp ẹp mà cõng trên lưng xìtẹc một mét khối nước thì nặng quá! Tao lấy phân nửa nước thôi cho mày nhờ! Nào, ta đi. Đường vòng vèo nếu kéo thẳng ra phải hơn 30km. Chế, mày ráng sức lao động nghen!”.

Ụm bò! Ụm bò! Một bữa nọ xe bò tiếp tế nước cho trạm y tế, Thạch Khen vào trạm xin thuốc: “Cái ách nặng gác lên cổ lâu dần làm nó phồng rộp lên rồi xì mủ, ghẻ lở, ruồi nhặng bu đầy cắn đau quá!”. Cô y tá mặc blouse trắng mang bông và thuốc đỏ ra xức cho tôi. Ruồi hết bu!

Thạch Khen bệnh mấy hôm rồi, vả lại đêm qua trời mưa lớn, nhà nào cũng có lu bể chứa nước mưa nên “thầy trò tôi” được nghỉ. Tôi tới cổng trại giam đứng nhìn vào, người lính già hỏi: “A! Mày tìm Thạch Khen hả?”. Rồi ông dắt tôi vào sân, Thạch Khen mừng rỡ chạy ra vỗ vỗ đầu tôi âu yếm nói: “Tao bệnh. Cho mày về nghỉ mấy hôm”. Ụm bò!

Tôi vẫy đuôi đi ra, không về chuồng mà thẳng tới trạm y tế đứng chình ình ngay cổng chính. Vì cản trở bệnh nhân ra vào khám bệnh, mọi người đánh đuổi tôi đi. Ai đó cầm cây đập vào mông tôi một cái đau quá.

- Con bò này đi chỗ khác chơi!

Tôi vẫn đứng im, phe phẩy đuôi: Ụm bò! Ụm bò!

- Tội nghiệp nó không biết nói!

May thay cô y tá đi đâu vừa về tới, cô lại trước đầu tôi: “A! Mày đi khám bệnh xin thuốc hả?”. Rồi cô vào trong lấy bông và thuốc đỏ ra xức cho tôi như bữa trước. Cô còn cẩn thận lấy dây thun quấn giấy phép có đóng dấu đỏ lên sừng tôi: “Cho mày nghỉ phép ba ngày”. Tôi gục gặc đầu, lững thững bước đi trước bao con mắt tròn xoe của bệnh nhân. Ụm bò!

Chuyện con bò đi khám bệnh hôm ấy nhanh chóng lan truyền cả đảo. Tại sao con bò còn biết đau, biết đi xin thuốc để chữa đau! Còn con người với con người tự cho là văn minh mà nỡ hành hạ nhau cho đến chết?!

(1) Tù ra (nói lái): cách mà các cựu tù Côn Đảo gọi nhau.(2) Vận chuyển - tiếng Pháp.