Phóng to

“Chủ hộ” Ánh trong căn nhà hoang tàn trống trải chỉ có bàn thờ mẹ, hằng ngày hai chị em sống nhờ nhà dì Thúy, đêm về nhà cũ thắp nhang cho mẹ - Ảnh: L.Đ.Dục

Lạ, bởi vì trong hồ sơ, ngoài lá đơn và bức thư đầy tâm huyết kèm theo giấy báo nhập học của Trường cao đẳng Sư phạm Huế là cuốn sổ hộ nghèo mà tên người chủ hộ cũng chính là tên người... xin học bổng!

Đi tìm “chủ hộ”

Từ trước giờ đứng tên chủ hộ cuốn sổ hộ nghèo hầu hết là phụ huynh, tân sinh viên chỉ là một thành viên trong gia đình. Tôi sợ ủy ban xã đã ghi nhầm nên lần theo địa chỉ “chủ hộ” trên cuốn sổ: Trương Thị Ngọc Ánh, thôn Nghĩa Phong, xã Cam Nghĩa, huyện Cam Lộ-tìm đường vào Cùa, vùng đất chiến khu xưa nay trứ danh với mật độ nạn nhân bị ảnh hưởng chất độc màu da cam. Và thật bất ngờ, sau mấy chục cây số đường đèo, khi đến thôn Nghĩa Phong, hỏi ra nhà của “chủ hộ” Ánh tôi ngờ ngợ khi thấy căn nhà quen quá! Và người đón tôi, cùng với Ánh là một nhân vật đã rất quen với bạn đọc Tuổi Trẻ: chị Trương Thị Thúy, người mẹ trong bức ảnh “Nụ cười của niềm tin công lý” của nghệ sĩ nhiếp ảnh Đoàn Đức Minh chụp chị và bé Kiều - đứa con gái bị ảnh hưởng chất độc da cam từ 10 năm trước. Tấm hình nổi tiếng ấy đã được đấu giá để hỗ trợ các nạn nhân trong “Đêm trắng - góp tay xoa dịu nỗi đau màu da cam” vào tối 18-9-2004.

Hóa ra Ánh gọi chị Thúy bằng dì ruột. Và câu chuyện đời của hai dì cháu lại là một câu chuyện buồn còn hơn những gì chúng ta đã biết!

Năm 2004, khi chúng tôi cùng anh Đoàn Đức Minh lên gặp chị để thực hiện bộ ảnh “Nỗi đau màu da cam”, chị Thúy đang sống cùng đứa con trai tên Hưng và bé Kiều bị tật nguyền. Lấy chồng năm 22 tuổi, theo chồng về xứ Nghệ. Khi sinh đứa con đầu tiên trong nỗi mong chờ của cả gia đình thì đứa con ấy mang hình hài khác thường. Cháu sống cùng vợ chồng chị đúng tháng rưỡi thì qua đời. Ba năm sau chị có thai lần hai, đứa con thứ hai lại sáng sủa thông minh và khỏe mạnh. Khi Hưng lên 10 tuổi, muốn Hưng có thêm đứa em, vậy là bé Kiều chào đời, trên gương mặt xinh tươi của em lại không có... mắt! Lo lắng, chị đưa con đi chụp phim mới hay Kiều không có nhãn cầu. Chị chấp nhận đau thương, nuôi nấng Kiều vì dù sao bên cạnh chị cũng còn có Hưng, đứa con trai sáng dạ và khỏe mạnh như một đền bù của cuộc đời cho chị.

Nhưng cuộc đời lại oan khiên. Năm 2004 ấy, sau khi chị Thúy “nổi tiếng” với bức ảnh “Nụ cười của niềm tin công lý”, khi anh Đoàn Đức Minh trích một phần tiền bán ảnh để mua tặng ba mẹ con chị hai con bò, một “ước mơ đời người” của chị, Hưng rất vui vì một buổi đi học, buổi về chăn bò, vì chị Thúy hứa mai kia bò đẻ ra bê sẽ cứ thế, nuôi bê lớn để bán cho Hưng có tiền đi học đại học. Nhưng đứa con trai lành lặn duy nhất của chị không kịp hưởng niềm vui ấy. Một tai nạn giao thông trên đường đi học về đã khiến em ra đi mãi mãi... Hưng mất, chị Thúy lặng lẽ như cái bóng bên Kiều. Ánh, đứa cháu con chị Lan, người em gái ruột của chị Thúy, sống cạnh nhà mỗi ngày lại chạy sang phụ chị chăm sóc Kiều. Thời gian qua đi, nỗi đau mất con chưa kịp nguôi ngoai thì mấy năm sau, năm 2009, chị Lan cũng mất chỉ sau một tuần đau ốm, để lại hai đứa con côi cút, ngoài bé Ánh “chủ hộ” như đã nói còn có em trai Ánh, bé Trương Quang Huy. Khi mẹ mất Ánh mới 15 tuổi và Huy 10 tuổi. Ngôi nhà người em gái chỉ để rằm, mồng một về nhang khói, còn Ánh và Huy về ở cùng dì và chị Kiều tật nguyền.

Còn trong ánh mắt...

Năm học xong lớp 9 Ánh định bỏ học ở nhà. Chị Thúy cũng lo không biết mình có đủ sức nuôi nổi cháu đi học. Vậy rồi một người bạn ở thị trấn Cam Lộ vào thăm chị và hứa sẽ nuôi Ánh học hết cấp III. Từ Cùa, Ánh khăn gói ra thị trấn sống nhờ vào sự nuôi nấng của người bạn dì Thúy. Một buổi đi học, một buổi Ánh về làm lụng thêm việc nhà cho ân nhân. Người chủ nhà tốt bụng nuôi Ánh trọ học cũng có một đứa con bị tật nguyền. Và Ánh, nhờ đã có “thâm niên” kinh nghiệm chăm “chị Kiều da cam”, nên chăm em nhỏ của gia đình rất “chuyên nghiệp”, trong nhà ai cũng quý bởi đức tính hay lam hay làm, cần cù chịu khó của Ánh. Có lẽ cũng vì quá lo toan, quá lam lũ, quá nhiều mất mát đau thương nên năm nay 18 tuổi mà trông Ánh vẫn nhỏ thó như một học sinh cấp II, duy chỉ có đôi mắt Ánh lại rực sáng, một thứ ánh sáng ngập tràn nghị lực.

Mẹ mất, không có bố, nhà chỉ có hai chị em nên Ánh trở thành “chủ hộ” ngay sau khi mẹ ra đi. Dưới quyền của “chủ hộ” Ánh là em trai tên Huy năm nay vừa vào lớp 9. Hôm thi tốt nghiệp cấp III xong, Ánh bảo: “Hay là con ở nhà phụ dì nuôi em?”. Nhưng chị Thúy bảo: “Cố mà đi học để có được một nghề, một việc làm, dù gì cũng phải có chữ mới may ra thoát nghèo, quanh quẩn mãi ở đây rồi không biết khi nào mới khá được”. Vậy là Ánh nộp đơn thi Cao đẳng Sư phạm Huế. Và khi tờ giấy báo Ánh đã đậu, kèm theo một dãy con số ghi số tiền phải nộp thì hai dì cháu lại... ôm nhau khóc! Giữa lúc gian nan ấy, chị Thúy như sực nhớ ra và bảo: “Con viết đơn gửi báo Tuổi Trẻ đi!”. Và lá đơn với cái tên sinh viên trùng với tên “chủ hộ” Trương Thị Ngọc Ánh đã đến với chương trình “Tiếp sức đến trường” như thế.