Từ câu chuyện nữ hướng dẫn viên tại di tích Chùa Cầu (Đà Nẵng) nhẹ nhàng mời một nữ du khách mặc trang phục "xuyên thấu" ra ngoài, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần chuẩn hóa cách truyền thông về quy định trang phục tại các di tích thay vì chỉ dừng ở tấm biển nội quy.

Chỉ nhắc nhở liệu đã đủ?

Thạc sĩ, nghiên cứu sinh Nguyễn Hiếu Tín - phụ trách ngành du lịch, Trường đại học Tôn Đức Thắng - nhận định hiện nhiều di tích ở Việt Nam đã đặt bảng hướng dẫn và quy định về trang phục, nhưng cách triển khai vẫn chưa đồng bộ.

Nhiều nơi chỉ có nội dung bằng tiếng Việt, thông tin khá khái quát hoặc biển báo chỉ xuất hiện ngay trước cổng di tích, khiến du khách không có thời gian chuẩn bị.

Trong bối cảnh lượng khách quốc tế ngày càng tăng, anh cho rằng cần chuẩn hóa hệ thống hướng dẫn theo hướng trực quan hơn, sử dụng biểu tượng dễ hiểu, nhiều ngôn ngữ, hình ảnh minh họa "nên" và "không nên". Đồng thời, thông tin cần được đưa lên website, bản đồ số, vé điện tử và các nền tảng du lịch để du khách biết trước khi đến.

Anh cũng đề xuất tích hợp mã QR dẫn đến video ngắn giới thiệu quy tắc ứng xử, trong đó có quy định về trang phục bằng nhiều ngôn ngữ. 

"Quan trọng hơn, thông điệp nên được truyền tải theo hướng tích cực: Đây là cách bạn cùng chúng tôi gìn giữ giá trị di sản, thay vì chỉ nhấn mạnh những điều cấm, tạo cảm giác phản cảm và hành chính quá", anh nói.

Theo anh Tín, quy định về trang phục không nhằm đánh giá hay phân biệt một cá nhân mà để bảo vệ tính tôn nghiêm của không gian văn hóa, tín ngưỡng và di sản.

Hiếu Tín chia sẻ: "Điều quan trọng là việc nhắc nhở phải được thực hiện với thái độ lịch sự, tôn trọng và mang tính giải thích, thay vì phê phán hay gây áp lực. Một lời mời nhẹ nhàng kèm theo lý do văn hóa sẽ giúp du khách hiểu rằng họ đang bước vào một không gian có những giá trị riêng cần được tôn trọng. Khi đó, quy định trở thành một phần của trải nghiệm văn hóa chứ không phải là một sự cấm đoán".

Nhiều quốc gia xem quy định về trang phục là một phần trong công tác diễn giải di sản. Họ không chỉ nêu yêu cầu mà còn giúp du khách hiểu ý nghĩa văn hóa, lịch sử và tôn giáo đằng sau những quy tắc ấy.

Các thông tin này được công bố trên website, cẩm nang du lịch, tại điểm bán vé và thông qua hệ thống biển báo trực quan ngay trước lối vào. Mục đích không phải hạn chế khách mà để thể hiện sự tôn trọng đối với không gian linh thiêng.

Theo anh, Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm quốc tế ở ba điểm: "Thứ nhất, truyền thông sớm trước chuyến đi thông qua website, ứng dụng, mạng xã hội và đơn vị lữ hành. 

Thứ hai, sử dụng hệ thống nhận diện trực quan với biểu tượng quốc tế và đa ngôn ngữ. Thứ ba, chuẩn bị các giải pháp hỗ trợ như khăn choàng hoặc áo khoác cho khách mượn ngay tại điểm tham quan. Khi quy định đi kèm sự hỗ trợ, du khách sẽ cảm thấy được chào đón thay vì bị từ chối".

"Thông qua việc giải thích ý nghĩa của các quy định, du khách không chỉ biết phải làm gì mà còn hiểu vì sao nên làm như vậy. Khi sự thấu hiểu được đặt lên trước sự chế tài, việc tuân thủ trở thành một trải nghiệm học hỏi văn hóa, góp phần nâng cao chất lượng điểm đến và thúc đẩy du lịch có trách nhiệm", anh nói.

Giữ gìn di sản không thể chỉ trông chờ vào một lời nhắc

Ở góc độ du lịch có trách nhiệm, anh Hiếu Tín cho rằng việc bảo tồn giá trị di sản không thể chỉ đặt lên vai một chủ thể mà là trách nhiệm chung của cả hệ sinh thái du lịch.

Theo đó, đơn vị quản lý di tích cần xây dựng quy định rõ ràng, dễ tiếp cận và thân thiện với du khách. Doanh nghiệp lữ hành phải cung cấp đầy đủ thông tin trước chuyến đi. Hướng dẫn viên không chỉ dẫn đường mà còn là "đại sứ văn hóa", giúp du khách hiểu ý nghĩa của các quy tắc ứng xử bằng sự tinh tế và tôn trọng.

Trong khi đó, bản thân du khách cũng cần chủ động tìm hiểu văn hóa điểm đến và sẵn sàng điều chỉnh hành vi cho phù hợp với không gian mình tham quan.

"Khi mỗi bên đều thực hiện đúng vai trò của mình, việc tuân thủ quy định sẽ không còn là sự ép buộc mà trở thành hành động đồng kiến tạo giá trị. Đó cũng chính là tinh thần của du lịch có trách nhiệm: không chỉ tận hưởng di sản mà còn cùng nhau gìn giữ và trao truyền những giá trị ấy cho cộng đồng và các thế hệ mai sau", anh nói.

Anh Trương Lê Hiếu Dân - Trưởng ban đối ngoại và truyền thông, Hội Di sản văn hóa TP.HCM - cho rằng tinh thần "nhập gia tùy tục" vốn là một chuẩn mực ứng xử phổ biến trên thế giới.

"Bạn đến một điểm du lịch thì cần tuân theo quy tắc của điểm đến. Điều đó cũng giống như các khu nghỉ dưỡng cao cấp không cho khách mang sầu riêng vào. Huống chi đây là không gian mang tính thờ tự, tín ngưỡng", anh nói.

Theo anh Hiếu Dân, về mặt truyền thông, điều quan trọng là phải chủ động đưa các quy định đến với du khách thông qua hệ thống biểu tượng, hình ảnh trực quan, sáng tạo, tương tự cách nhiều rạp chiếu phim biến những nội quy khô cứng thành các hình minh họa nhẹ nhàng, dễ tiếp nhận.

"Các quy tắc ứng xử được đặt ra trước hết để phòng ngừa, hạn chế vi phạm nên cần chủ động tiếp cận du khách nhanh chóng và hiệu quả, nhất là với khách quốc tế - những người không có nhiều thời gian để cảm nhận và thẩm thấu văn hóa địa phương như người bản địa", anh nói.

Phép lịch sự đối với không gian tín ngưỡng

Về quy định trang phục của du khách tại các điểm đến văn hóa, nhiều quốc gia có quy định hoặc khuyến cáo rất rõ nhằm cân bằng giữa quyền tự do cá nhân và sự tôn trọng giá trị bản địa.

Theo Nomad Junkies, tại Thái Lan, du khách, dù không theo đạo Phật, đều được yêu cầu che kín vai và đầu gối; phụ nữ không nên mặc áo hai dây, quần short hoặc váy ngắn, còn nam giới tránh mặc áo ba lỗ và quần đùi.

Một số địa điểm như Cung điện Hoàng gia Thái Lan hay chùa Wat Phra Kaew có thể từ chối khách ăn mặc không phù hợp hoặc yêu cầu mặc thêm khăn choàng, sarong trước khi vào. Bên cạnh đó, du khách cũng cần cởi giày, giữ trật tự, tháo mũ và kính râm, đồng thời không hướng bàn chân về phía tượng Phật khi tham quan. 

Chính quyền Thái Lan nhiều lần nhấn mạnh rằng đây không phải quy định về thời trang mà là phép lịch sự đối với không gian tín ngưỡng.

Tại Campuchia, quần thể Angkor Wat cũng áp dụng quy định tương tự từ nhiều năm nay. Mọi người đều phải che kín vai và đầu gối. Áo hai dây, trang phục "xuyên thấu", quần short ngắn hoặc váy quá ngắn có thể khiến du khách không được vào những khu vực linh thiêng. Các bảng hướng dẫn bằng nhiều ngôn ngữ được đặt ngay từ lối vào để ai cũng dễ dàng nắm bắt.

Malaysia có khí hậu nóng ẩm nên du khách được khuyến khích mặc trang phục nhẹ, thoáng mát trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, khi đến các địa điểm tôn giáo như đền, chùa, nhà thờ hay đặc biệt là các thánh đường Hồi giáo, du khách cần ăn mặc kín đáo, che vai và đầu gối, tránh trang phục bó sát hoặc hở hang. Phụ nữ tại một số nhà thờ Hồi giáo còn được yêu cầu quấn khăn trùm đầu và mặc áo choàng nếu trang phục chưa phù hợp.

Trước đó, ngày 5-8, mạng xã hội lan truyền đoạn clip ghi lại cảnh hướng dẫn viên tại di tích Chùa Cầu (Đà Nẵng) mời một nữ du khách mặc trang phục "xuyên thấu", để lộ nội y, ra khỏi khu vực tham quan vì không phù hợp với quy định của di tích.

Sau khi được nhắc nhở, nữ du khách cùng nhóm bạn vui vẻ chấp hành và rời đi. Nhiều ý kiến đánh giá cách xử lý của nữ hướng dẫn viên vừa văn minh, khéo léo, tôn trọng du khách, vừa góp phần giữ gìn sự tôn nghiêm và hình ảnh của di sản.

Theo Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An, Chùa Cầu được các thương nhân Nhật Bản xây dựng vào đầu thế kỷ XVII, mang kiến trúc kết hợp hài hòa giữa Việt Nam, Nhật Bản và Trung Hoa. Công trình được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia năm 1990.

Mời nữ du khách mặc 'xuyên thấu' ra ngoài, hướng dẫn viên ở Hội An nhận 'mưa' lời khen

Người dùng mạng xã hội Facebook bày tỏ sự đồng tình khi xem clip nữ hướng dẫn viên tại di tích Chùa Cầu (phường Hội An, TP Đà Nẵng) mời nữ du khách ăn mặc "xuyên thấu" ra khỏi điểm tham quan.