Việc phòng cháy tại các khu ở hiện hữu có nhiều nhà phố nằm sát nhau trong những con hẻm sâu không chỉ trông chờ vào lực lượng phòng cháy chữa cháy. Theo tôi, mỗi nhà cần có phòng trú ẩn để tự cứu mình khỏi đám cháy trước khi lực lượng cứu hỏa đến. 

Ba yếu tố khiến các đám cháy trở nên nguy hiểm

Trong bối cảnh các khu ở hiện hữu, công tác phòng cháy chữa cháy và cứu hộ cứu nạn cần được nhìn nhận không chỉ như một vấn đề nghiệp vụ, mà như biểu hiện trực tiếp của cấu trúc đô thị tích tụ lâu dài. 

Về lý thuyết, các dãy nhà phải có hành lang thông thoáng, có ban công, nhà có lối thoát nạn thứ 2, hẻm phải đủ rộng để xe cứu hỏa đi dễ dàng... 

Nhưng trong các đô thị hiện hữu, những điều kiện này xem ra khá khó và việc khắc phục không thể là chuyện một sớm một chiều. 

Phần lớn khu dân cư phát triển tự phát hoặc cải tạo từng bước tạo nên hệ thống hẻm nhỏ, ngoằn ngoèo, nhiều đoạn chỉ vừa cho xe hai bánh. Vì vậy khi có sự cố thì xe cứu hỏa rất khó tiếp cận, triển khai phương tiện chữa cháy và cấp cứu nạn nhân cũng hạn chế.

Thời gian xử lý ban đầu kéo dài, cư dân buộc phải tự xoay xở trong những phút đầu quan trọng.

Hiện tại, một số khu nhà phố đã được cơi nới qua nhiều giai đoạn, vật liệu và kỹ thuật không đồng nhất, chắp vá, nhiều công năng đan xen trong cùng một khối nhà. 

Những yếu tố này làm gia tăng nguy cơ cháy lan trong nhà và sang những công trình lân cận, làm cho việc thoát nạn khó khăn hơn. 

Điểm nghẽn thứ ba nằm ở khoảng cách giữa năng lực hệ thống và hành vi cộng đồng. Hiệu quả phòng cháy chữa cháy không chỉ phụ thuộc thiết bị và lực lượng, mà còn phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng của người dân. 

Tại nhiều khu dân cư cũ, lối đi bị chiếm dụng, thiết bị an toàn ít được duy trì. Trong những căn nhà liên kế chỉ có một lối thoát, ban công bịt kín để chống trộm, hàng hóa để đầy lối đi trong khi thiết bị chữa cháy tại chỗ hết hạn hoặc không có, hoặc có nhưng không có người rành sử dụng. 

Khi sự cố xảy ra, sự lúng túng ban đầu làm mất thời gian quý giá. 

Phòng trú ẩn tạm thời: thêm một lớp bảo vệ thiết thực

Từ ba điểm nghẽn trên, có thể thấy các hạn chế về tiếp cận hạ tầng, cấu trúc xây dựng và hành vi xã hội đều khó giải quyết nhanh ở khu đô thị hiện hữu. Việc mở rộng hẻm, cải tạo hạ tầng đô thị hay quy định bắt buộc những nhà phố này phải mở lối thoát hiểm... xem ra khó khả thi. 

Vậy nên các điểm trú ẩn tạm thời trong từng căn nhà là một giải pháp thực dụng. Giải pháp này không phải tối ưu, nhưng tương thích với điều kiện thực tế.

Trong nhà phố hiện hữu, phòng trú ẩn nên được tích hợp vào các không gian sẵn có thay vì xây mới. 

Vị trí phòng trú ẩn có thể nhà vệ sinh hoặc kho nhỏ ở tầng thấp, khu vực gần lõi cầu thang hoặc sát tường chịu lực - nơi diện tích nhỏ, dễ gia cố và có thể tiếp cận nhanh từ khu sinh hoạt chính. 

Việc tích hợp như vậy giúp giảm chi phí và không làm xáo trộn tổ chức không gian chung của ngôi nhà.

Để không gian này có ý nghĩa thực chất, một số yêu cầu kỹ thuật tối thiểu cần được bảo đảm. Các khe kỹ thuật phải được xử lý kín; cửa vận hành ổn định ngay cả khi mất điện; thông khí có thể kiểm soát, có ánh sáng dự phòng, nước uống và phương tiện liên lạc, lối tiếp cận rõ ràng, không bị cản trở. 

Khi các điều kiện này được đáp ứng, phòng trú ẩn không còn là ý tưởng hình thức, mà trở thành một phần hữu cơ của đời sống cư trú - nơi con người có thêm lớp bảo vệ trong bối cảnh hệ thống đô thị chưa thể đáp ứng tức thời mọi tình huống khẩn cấp.

Không gian bao che phải tương đối kín để hạn chế khói và nhiệt xâm nhập, cửa đóng mở đơn giản nhưng đủ khả năng cách ly, bên trong có điều kiện duy trì sự sống tối thiểu như thông khí kiểm soát được, ánh sáng và nguồn năng lượng cơ bản. 

Đồng thời được bố trí gọn gàng để người trú có thể ngồi nghỉ và tiếp cận vật dụng cần thiết. Những yếu tố này không thay thế kết cấu chịu lực của ngôi nhà, mà tận dụng cấu trúc sẵn có để tạo ra môi trường ổn định tạm thời.

Mỗi nhà dân, nhất là những nhà liên kế chỉ có lối thoát duy nhất, nên có một phòng trú ẩn như vậy bên cạnh các biện pháp phòng cháy khác. Người dân có thể nhờ đơn vị có chuyên môn phòng cháy chữa cháy thiết kế phòng trú ẩn. 

Giải pháp này bổ sung một lớp bảo vệ trực tiếp cho con người trong khoảng thời gian hệ thống chữa cháy chưa kịp can thiệp.  

Phòng trú ẩn tạm thời trở thành phương thức kéo dài thời gian an toàn trong khi chờ các phương tiện cứu hộ, cứu nạn tiếp cận.

Trong bối cảnh đô thị hiện tại, phòng trú ẩn tạm thời mang giá trị rõ rệt: nó cụ thể hóa khái niệm an toàn thành một không gian hữu hình trong đời sống hằng ngày, giúp hình thành thói quen chuẩn bị và nâng dần năng lực ứng xử của cộng đồng.

Ở góc nhìn rộng hơn, cách tiếp cận này phản ánh một tư duy quy hoạch hướng đến con người: khi chưa thể tái cấu trúc không gian đô thị ngay lập tức, việc điều chỉnh cách cư trú và tổ chức không gian sống trở thành phương thức tăng cường sức chống chịu từ cấp vi mô - một bước chuyển từ phòng ngừa ở cấp hệ thống sang năng lực tự bảo vệ ở cấp hộ gia đình.

Cha mẹ đi vắng, hai chị em 8 và 9 tuổi chết thương tâm do cháy nhà lúc đêm

Một vụ cháy nhà nghiêm trọng xảy ra tại căn nhà số 51 đường Nguyễn Văn Lộc, phường Mỹ Phước Tây, tỉnh Đồng Tháp khiến hai bé gái 8 và 9 tuổi tử vong.