Từ góc nhìn của chuyên gia kinh tế từng làm việc trong lĩnh vực ngân hàng quốc tế và theo dõi quá trình phát triển của Việt Nam nhiều năm, ông Andreas Stoffers nói thách thức lớn hơn là làm sao Trung tâm tài chính ở Việt Nam khai thác hiệu quả nguồn lực sẵn có, từ đội ngũ lao động trong nước đến dòng chất xám hồi hương mang theo kinh nghiệm và chuẩn mực quốc tế.

Tích hợp chuyên gia Việt kiều và nước ngoài

Khi làm việc tại Deutsche Bank Việt Nam vào năm 2009, ông cho biết đã gặp không ít giao dịch viên ngân hàng người Việt có nền tảng đào tạo và kỹ năng nghề nghiệp khá tốt. Điều đó cho thấy Việt Nam may mắn sở hữu một nguồn nhân lực nội địa dồi dào. Vì vậy, việc dựa chủ yếu vào nguồn lực trong nước khi xây dựng một IFC là "một lựa chọn thực tế và hợp lý".

So với thời điểm năm 2009, lực lượng lao động ngành ngân hàng - tài chính của Việt Nam đã có những chuyển biến rất đáng kể. Thời điểm đó kinh nghiệm quốc tế còn hạn chế, tư duy chiến lược và khả năng xử lý các giao dịch xuyên biên giới phức tạp chưa thực sự rõ nét.

Tuy nhiên qua hơn một thập kỷ, Việt Nam ngày càng có nhiều ngân hàng viên và chuyên gia tài chính năng lực cao, có tư duy quốc tế. Sự phát triển này được hỗ trợ bởi cải thiện chất lượng giáo dục ĐH, đặc biệt là tại các ĐH hàng đầu. Nhiều sinh viên tốt nghiệp từ các trường này giờ đã có thể cạnh tranh ở tầm khu vực.

"Số lượng người lao động, chuyên gia Việt kiều trở về cũng ngày càng tăng. Họ mang theo kinh nghiệm quốc tế, tiêu chuẩn chuyên nghiệp và mạng lưới toàn cầu. Theo tôi, nhóm này là một tài sản chiến lược chưa được khai thác đầy đủ", GS Andreas Stoffers đánh giá.

Theo ông, tiềm năng của lực lượng lao động được đào tạo tại nước ngoài này cần được tích hợp có hệ thống hơn vào giáo dục và đào tạo tại Việt Nam. 

Ngoài việc trở về nước để làm nhà đầu tư hay quản lý, các chuyên gia Việt kiều hay du học sinh có thể trở thành giảng viên, cố vấn, thỉnh giảng hoặc tham gia thiết kế chương trình đào tạo, nhất là hình thức đào tạo thực hành và song hành. Sự tham gia của họ giúp thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn kinh doanh quốc tế.

Bên cạnh nhân lực nội địa, Việt Nam vẫn cần các chuyên gia nước ngoài, đặc biệt trong giai đoạn đầu và giữa của quá trình phát triển IFC. Sự kết hợp hợp lý giữa nhân lực nội địa và quốc tế sẽ tăng tốc việc học hỏi thể chế qua lại, nâng cao uy tín và giảm rủi ro cho quá trình thử - sai tốn kém.

Tạo đà cho trung tâm giáo dục quốc tế

Phân tích từ quan sát của mình, ông nói trọng thành tích và cầu tiến là đặc điểm ăn sâu trong văn hóa Việt, cũng có thể xem như yếu tố tạo nên điểm mạnh cho lực lượng sinh viên và người lao động Việt Nam. Đây là nền tảng quan trọng để người Việt thành công trong những môi trường quốc tế đòi hỏi cao như các trung tâm tài chính.

Bởi các trung tâm này thường tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh, đặc biệt trong giáo dục ĐH, nghiên cứu và đào tạo chuyên môn. Nơi nào dịch vụ tài chính tinh vi phát triển, nhu cầu về giáo dục chất lượng cao sẽ gần như tự động xuất hiện. 

"Ý tưởng biến TP.HCM không chỉ thành IFC mà còn trở thành trung tâm giáo dục khu vực là tham vọng nhưng hợp lý về mặt chiến lược", GS Andreas Stoffers nhận định.

Việt Nam ngày càng trở nên hấp dẫn hơn đáng kể với chuyên gia nước ngoài, không chỉ tại TP.HCM và Hà Nội mà còn ở nhiều vùng khác. Vì vậy, thủ tục thị thực, giấy phép lao động và việc cấp quốc tịch với chuyên gia tay nghề cao và Việt kiều trong một số trường hợp nên được đơn giản hóa hơn nữa.

GS.TS ANDREAS STOFFERS

Thẳng thắn, ông cho rằng thách thức trước mắt là nhiều trường ĐH vẫn gặp khó khăn về đảm bảo chất lượng, minh bạch, quản trị và tuân thủ. Nếu TP.HCM muốn trở thành trung tâm giáo dục khu vực thực thụ, những cơ sở này cần được nâng cấp một cách hệ thống. 

Thêm nữa, mức lương giảng viên cần trở nên cạnh tranh hơn để thu hút các chuyên gia giàu kinh nghiệm từ doanh nghiệp tham gia giảng dạy và nghiên cứu. Đồng thời cần dẹp bớt rào cản hành chính với các chuyên gia trong quá trình giảng dạy.

Ông cũng đánh giá sinh viên Việt Nam tự tin, năng động và có tư duy quốc tế hơn nhiều so với trước đây. Nhiều bạn chủ động tìm kiếm cơ hội tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế, chương trình liên kết và nghiên cứu ứng dụng. Đây là yếu tố then chốt vì một trung tâm giáo dục không được tạo ra chỉ có cơ sở vật chất hay bảng xếp hạng mà cần có sinh viên, giảng viên sẵn sàng gắn kết và học hỏi từ thế giới.

TP.HCM cũng không cần sao chép Singapore, London hay Frankfurt. Sức mạnh của Việt Nam nằm ở việc phát triển mô hình riêng, kết hợp giáo dục quốc tế hóa với lợi thế nội địa như cơ cấu dân số, văn hóa cầu tiến và hội nhập khu vực. Nếu cải cách được thực thi liên tục, TP.HCM có thể trở thành ngọn hải đăng khu vực về giáo dục, tài chính và đổi mới sáng tạo tương tự các trung tâm như Dubai, Hong Kong hay Singapore.

"Nếu đà cải cách này được duy trì, đi kèm với sự hấp dẫn của sự nghiệp học thuật và mối liên kết chặt chẽ hơn giữa trường ĐH và doanh nghiệp, TP.HCM hoàn toàn có cơ hội trở thành trung tâm giáo dục khu vực cùng với vai trò tài chính và đổi mới sáng tạo", GS Andreas Stoffers nói.

Đầu tư cho nhân lực chất lượng cao: Không chỉ dừng lại ở số người học STEM

Một đô thị muốn đi xa không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào đất đai, lao động phổ thông hay lợi thế vị trí địa lý. Cuộc cạnh tranh lớn nhất của thời đại này là cạnh tranh về chất lượng con người.