Hơn 30 năm gắn bó với Việt Nam, ông Dominic Scriven không chỉ là một nhà đầu tư tài chính thuần túy, mà còn là người quan sát kiên nhẫn những chuyển động sâu xa của nền kinh tế và xã hội.

Trong cuộc trò chuyện với Tuổi Trẻ, Chủ tịch Dragon Capital đã có chia sẻ những điều đáng quan tâm từ câu chuyện bán ròng của khối ngoại, thị trường trái phiếu, văn hóa "giữ vàng" và tư duy "chơi" chứng khoán đến những góc nhìn sắc sảo về con đường phát triển bền vững của thị trường vốn Việt Nam.

Quỹ ngoại cũng chịu áp lực rút vốn từ chính nhà đầu tư của họ

* Nhìn lại một năm qua, trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động và sự kiện ông Trump đắc cử đầu năm gây chú ý, ông đánh giá thế nào về dòng vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam?

- Năm qua, dù chịu ảnh hưởng từ tình hình thế giới và những cú sốc địa chính trị, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam vẫn cho thấy sự quan tâm lớn.

Nhiều người từng lo ngại sự quan tâm này sẽ suy giảm, nhưng thực tế không những không giảm mà còn tăng. Việt Nam đang khuyến khích mạnh mẽ đầu tư vào sản xuất, đặc biệt là sản xuất công nghệ cao, phù hợp với nguyện vọng sớm số hóa nền kinh tế.

Tuy nhiên với dòng vốn đầu tư gián tiếp (FII) trên thị trường chứng khoán, câu chuyện lại khác. Năm nay, khối ngoại đã bán ròng hơn 4 tỉ USD, con số kỷ lục so với mức hơn 3 tỉ USD của năm trước và khoảng 1-2 tỉ USD các năm trước đó.

* Theo ông, đâu là nguyên nhân khiến khối ngoại bán ròng mạnh như vậy và liệu họ có quay trở lại?

- Có nhiều nguyên nhân, nhưng một phần là do sự phục hồi tương đối tốt của các công ty Việt Nam trong năm 2024 sau giai đoạn khó khăn 2022-2023. Lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện rõ ràng đã tạo cơ hội cho nhà đầu tư chốt lời. Bên cạnh đó, các quỹ ngoại cũng chịu áp lực rút vốn từ chính nhà đầu tư của họ.

Tôi hy vọng dòng vốn này sẽ quay lại, có thể là vào năm 2026. Chúng tôi thấy rõ nỗ lực của Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong việc cải thiện môi trường đầu tư.

Đặc biệt, thị trường Việt Nam đã đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của FTSE Russell và lộ trình chính thức sẽ bắt đầu từ tháng 9 năm nay.

Nhìn chung, động lực lớn nhất cho tương lai của thị trường vốn Việt Nam nằm ở hai yếu tố: khả năng được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi, và việc ngày càng có nhiều nhà đầu tư tổ chức tham gia với tầm nhìn dài hạn, thay vì đầu tư ngắn hạn, manh mún.

Huy động vốn lớn cho siêu dự án cách nào?

* Việt Nam đang bước vào "kỷ nguyên vươn mình" với những tham vọng lớn về phát triển hạ tầng như đường sắt cao tốc, metro... Ông đánh giá thế nào về bài toán tài chính cho các dự án này?

- Thông điệp về "kỷ nguyên vươn mình" là một định hướng rất tham vọng và ấn tượng, nhằm thúc đẩy đời sống người dân. Tuy nhiên từ chủ trương đến thực thi là một bài toán khó, đặc biệt là về nguồn vốn.

Thực tế, dư nợ tín dụng trên GDP đang rất cao và thực tế lãi suất cho vay còn đang tăng lên. Nếu vay vốn thương mại với lãi suất 9-10% để làm hạ tầng thì rất khó khả thi, vì biên lợi nhuận của các dự án này thường không bù đắp được chi phí vốn cao như vậy.

Ví dụ, số liệu gần đây cho thấy metro vận hành 6 tháng thu về khoảng 104 tỉ đồng, nhưng chi phí lên tới hơn 150 tỉ, tức là vẫn đang lỗ.

Do đó không thể dựa hoàn toàn vào vốn vay ngân hàng (thị trường tiền tệ), mà phải phát triển thị trường vốn, cụ thể là thị trường trái phiếu, cổ phiếu...

* Vậy theo ông, làm thế nào để huy động nguồn lực trong dân thông qua kênh trái phiếu, khi mà niềm tin và thói quen của người dân vẫn thiên về tích trữ vàng hay bất động sản?

- Đúng là người Việt Nam vẫn thích giữ vàng hoặc bất động sản, và khi tham gia chứng khoán thì hay dùng từ "chơi" thay vì "đầu tư". Để thay đổi điều này, cần có cơ chế đủ hấp dẫn.

Hiện nay có một sự chênh lệch quá lớn: lãi suất trái phiếu chính phủ khoảng 3%, trong khi lãi suất trái phiếu doanh nghiệp lên tới 10%. Khoảng cách này cho thấy cung cầu chưa gặp nhau và rủi ro được định giá quá cao.

Chúng ta cần phát triển các nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp, các quỹ hưu trí để dẫn dắt thị trường, thay vì để nhà đầu tư cá nhân tự bơi. Các chính sách ưu đãi cho quỹ hưu trí bổ sung hiện nay vẫn chưa đủ sức thuyết phục khi quy định danh mục đầu tư quá chặt vào trái phiếu chính phủ với lợi suất thấp hơn cả lạm phát.

Hãy tận dụng sức mạnh của "lãi kép"

* Năm qua, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết như Nghị quyết 68, Nghị quyết 54 để hỗ trợ kinh tế tư nhân. Dưới góc độ một nhà đầu tư lâu năm, ông thấy các chính sách này đã thẩm thấu vào thực tế chưa?

- Có những chuyển biến tích cực nhưng khoảng cách giữa chính sách và thực thi vẫn còn.

Tôi lấy ví dụ từ chính trải nghiệm của Dragon Capital khi đầu tư vào một khu nghỉ dưỡng ở Phú Quốc. Chúng tôi đã nộp tiền thuê đất một lần cho 50 năm từ 2 năm trước, nhưng đến nay vẫn chưa nhận được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) hay hợp đồng thuê đất chính thức.

* Bên cạnh tài chính, ông còn được biết đến với các khoản đầu tư vào văn hóa, điển hình như phim "Địa đạo" và "Quán Kỳ Nam". Đây là cuộc dạo chơi hay một chiến lược đầu tư mới?

- Đây không hẳn là kinh doanh đơn thuần mà là các dự án văn hóa - lịch sử. Tôi tham gia vì trân trọng tài năng của các đạo diễn như Bùi Thạc Chuyên và Leon Lê, cũng như muốn góp phần tái hiện những chiều sâu văn hóa, lịch sử của Việt Nam.

Việt Nam có tiềm năng phát triển công nghiệp văn hóa, tương tự như cách Hàn Quốc đã làm rất thành công. Dù đầu tư phim ảnh có rủi ro và thu hồi vốn chậm, như phim "Địa đạo" mới chỉ hy vọng hòa vốn, nhưng đó là những nỗ lực cần thiết để kể lại câu chuyện của Việt Nam.

* Gắn bó với Việt Nam hơn 30 năm, ông dùng từ gì để miêu tả tinh thần của Việt Nam lúc này?

- Tôi chọn từ "Dũng cảm". Doanh nghiệp và Chính phủ Việt Nam rất năng động, nhiệt tình và dám đối mặt với khó khăn. So với sự thận trọng đôi khi thái quá ở các nước châu Âu hay Mỹ trong việc triển khai hạ tầng, Việt Nam thể hiện một sự quyết tâm lớn.

Tuy nhiên để sự dũng cảm đó mang lại kết quả, cần đi kèm với năng lực thực thi và kiến thức tài chính.

Lời khuyên của tôi dành cho người dân Việt Nam vẫn là hãy tận dụng sức mạnh của "lãi kép" (compound interest) - kỳ quan thứ 8 của thế giới - để tích lũy tài sản bền vững, thay vì chỉ trông chờ vào việc "lướt sóng" ngắn hạn.

* Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này.

Sếp Vietcap: Chính sách sẽ là chất xúc tác quan trọng nhất của chứng khoán 2026

Khép lại năm 2025 với nhiều diễn biến sôi động, thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào năm 2026 với cột mốc mang tính lịch sử khi được nâng hạng và đón dòng vốn ngoại quy mô lớn.