GS Kenichi Ohno nói: Hai mục tiêu trăm năm của Việt Nam (năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao) có thể đạt nếu hoạch định và thực thi chính sách một cách rõ ràng, hiệu quả hơn.

Điều này cần được học hỏi ở các nền kinh tế châu Á hoạt động hiệu quả như Hàn Quốc, Đài Loan hay Singapore. Khi chính sách được phê duyệt thì ngay lập tức triển khai với ngân sách phù hợp, nhân lực đầy đủ và lộ trình rõ ràng. Đó chính là phương pháp chính sách định hướng kết quả.

Điều cần lưu ý

* Việt Nam vẫn kiên trì với mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Vậy con đường để hiện thực hóa mục tiêu là gì, thưa ông?

- Sau gần 40 năm Đổi mới, những định hướng đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp theo hướng hiên đại vào năm 2020 đã có ý nghĩa rất lớn khi tạo nền tảng cho tương lai.

Dù rất khó để đo lường một cách cụ thể là thành công hay thất bại, nhưng tôi tin rằng mục tiêu trên đã định hướng cho tương lai, huy động con người, nguồn lực cùng hướng tới. 

Điều này càng có ý nghĩa khi Việt Nam đặt mục tiêu rất cụ thể: thành nước thu nhập cao vào năm 2045 với tiêu chí rõ ràng (theo chuẩn của Ngân hàng Thế giới).

Việt Nam là một quốc gia công nghiệp đi sau, phải củng cố các động lực tăng trưởng truyền thống như hiệu quả đầu tư, năng lực cạnh tranh xuất khẩu, năng suất lao động, phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa...

Những nền tảng tăng trưởng này vẫn còn tương đối yếu, cần được cải thiện để mở rộng giá trị gia tăng trong nước và đẩy nhanh tăng trưởng. Việt Nam cần mạnh dạn tham gia vào các lĩnh vực công nghệ tiên phong như xe điện, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, robot, năng lượng và vật liệu mới...

Việt Nam có một lực lượng thanh niên rất giỏi toán, lý và lập trình. Dù hiện tại chưa thể cạnh tranh trực tiếp với Trung Quốc hay Mỹ nhưng việc nuôi dưỡng lực lượng này là đầu tư cho tương lai. Họ sẽ trở thành những kỹ sư, nhà khoa học hàng đầu đóng góp mạnh mẽ cho sự phát triển của đất nước khi Việt Nam gia nhập nhóm nước thu nhập cao.

Cần lưu ý rằng khi nền kinh tế phát triển và công nghiệp hóa, lực lượng sản xuất chủ lực phải chuyển mạnh từ khu vực Nhà nước sang khu vực tư nhân.

Thời gian qua cải cách khu vực Nhà nước chưa thực sự đạt như kỳ vọng, đặc biệt là quá trình cổ phần hóa và quá trình này cần được đẩy mạnh hơn để phân bổ nguồn lực công bằng, minh bạch và những ưu tiên cho sản xuất, đầu tư không phải chỉ dành cho khu vực Nhà nước.

* Việt Nam xác lập mô hình tăng trưởng mới lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chính, kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất... Làm thế nào để hiện thực hóa những động lực trên?

- Hướng đi đúng, nhưng tôi có hai lưu ý. Thứ nhất, trong bối cảnh ngân sách, thời gian và nguồn lực đều hạn chế, có nhiều việc đáng làm, nhưng mục tiêu quốc gia phải tinh gọn và có chọn lọc.

Nhiều nước hiện cũng cùng lúc hướng tới cả lĩnh vực truyền thống và công nghệ cao. Thái Lan chẳng hạn, vừa chú trọng ngành sẵn có như nông nghiệp, du lịch, chăm sóc sức khỏe... vừa đầu tư cho các ngành chiến lược như sinh học, xanh, bán dẫn, kinh tế số.

Nhưng cạnh tranh không nằm ở việc quốc gia liệt kê được bao nhiêu lĩnh vực, mà ở chỗ Chính phủ có thể thực sự triển khai được những ngành mới nào.

Thêm nữa vấn đề lâu nay của Việt Nam không nằm ở khâu lập kế hoạch, mà ở khâu thực thi. Cần tập trung vào khâu thực thi, chứ không dừng lại ở liệt kê mục tiêu. Quan trọng là chúng ta làm thế nào, chứ không phải làm cái gì. Đó là lý do tôi nhấn mạnh Việt Nam cần có những cải cách mạnh mẽ hơn trong phương pháp làm chính sách.

Cần gói hỗ trợ kịp thời với quy mô đủ lớn

* Căng thẳng ở Trung Đông, chiến tranh thương mại, đang đặt ra những thách thức nào để Việt Nam đạt mục tiêu lớn đã nói?

- Các điều kiện kinh tế toàn cầu gần đây đang xấu đi, cuộc chiến tại Iran tạo cú sốc dầu mỏ mới và lạm phát gia tăng. Các nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng cần tạm thời chuyển hướng sang ứng phó khủng hoảng. Tình huống thời gian qua tương tự như đại dịch COVID-19, khi một số Chính phủ ứng phó hiệu quả hơn những nước khác.

Chính phủ Việt Nam có thể kiềm chế lạm phát và hỗ trợ người dân cũng như doanh nghiệp bị ảnh hưởng. Tôi hy vọng các biện pháp này sẽ được thực hiện theo hướng hợp lý và chi phí hiệu quả nhất.

Thực ra điều này đòi hỏi tư duy chính sách sắc bén, triển khai nhanh chóng và học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế. Các gói hỗ trợ cần được cung cấp kịp thời và với quy mô đủ lớn, đồng thời phải tránh việc phân bổ nguồn lực vào các kênh kém hiệu quả. Khó khăn qua đi, Việt Nam cần quay trở lại với các chính sách thúc đẩy tăng trưởng.

* Vậy theo ông cần làm gì để tận dụng cơ hội trong khó khăn, đặc biệt là nâng cao chất lượng chính sách, tăng tính hiệu quả thực thi?

- Nếu soạn thảo chính sách một cách ngẫu hứng, thiếu tri thức sẽ không đem lại kết quả, thậm chí gây hại. Giống như lập trình phần mềm, chơi piano hay lái máy bay, bạn phải học bài bản và nghiêm túc.

Khủng hoảng kinh tế gây thiệt hại, nhưng cũng mở ra cơ hội cải cách mạnh mẽ. Việt Nam từng có hai cuộc cải cách lớn, Đổi mới trong thập niên 1980 và hội nhập quốc tế trong thập niên 1990, cả hai đều diễn ra khi đất nước gặp khó khăn, và kết quả Việt Nam đều bứt phá tăng trưởng và công nghiệp hóa.

Việt Nam đứng trước nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình và những thách thức của chính sách thuế quan. Tôi hy vọng hai thách thức này đủ lớn để thúc đẩy Chính phủ Việt Nam hành động mạnh mẽ.

Quốc hội: Thống nhất khát vọng và hành động thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số

Ngày 24-4, Quốc hội đã biểu quyết thông qua nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2031.