Phóng to

Thời gian mới thành lập, các trinh sát cảnh sát môi truờng dùng tay không bới rác từ container để kiểm định. Lực lượng cảnh sát môi trường đã phát hiện hàng chục container độc hại nhập về cảng Sài Gòn - Ảnh: H.K.

TT - Lực lượng cảnh sát môi trường (CSMT) mới ra đời hơn một năm. Sau khi đi vào hoạt động, CSMT đã có mặt tại nhiều "điểm nóng" vi phạm môi trường, đặc biệt tại các khu kinh tế trọng điểm phía Nam như TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương...

Nghe đọc nội dung toàn bài:

Theo quyết định của Bộ Công an, nhiệm vụ của CSMT là nắm vững tình hình vi phạm pháp luật về môi trường, các hành vi gây ô nhiễm và làm suy thoái môi trường để từ đó nghiên cứu đề xuất chủ trương kế hoạch và biện pháp trong đấu tranh phòng chống hành vi vi phạm pháp luật về môi trường.

CSMT phối hợp với các cơ quan chức năng khác đấu tranh xử lý vi phạm pháp luật các hành vi gây ô nhiễm, làm suy thoái môi trường trên các địa bàn, lĩnh vực phát triển đô thị, dân cư, bảo tồn thiên nhiên, khai thác tài nguyên, giao thông vận tải, du lịch, y tế, dịch vụ môi trường… Hướng dẫn các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, công dân thực hiện công tác bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật. Tiếp nhận, tổ chức xác minh và đề xuất xử lý khiếu nại, tố cáo của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, công dân về những vi phạm pháp luật do các hành vi gây ô nhiễm và làm suy thoái môi trường...

Chưa được trao quyền điều tra, xử lý

Theo Cục Cảnh sát môi trường, hoạt động xuất nhập khẩu gây ô nhiễm môi trường đang là vấn đề báo động. Khoảng năm năm trở lại đây, có hơn 3.500 container chứa ăcquy chì axit đã qua sử dụng đổ vào VN qua các cửa khẩu quốc tế theo dạng tạm nhập tái xuất, hàng ngàn tấn phế thải trá hình dưới hình thức phế liệu để tái chế thành nguyên liệu sản xuất. Riêng TP.HCM, mỗi năm tại các khu công nghiệp thải ra môi trường gần 63.000 tấn chất thải độc hại. Nhiều khu công nghiệp chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Trong vòng mười năm gần đây đã xảy ra trên 30 vụ tràn dầu, thiệt hại gần 92.000 tấn dầu gây ô nhiễm nặng. Khu vực các tỉnh phía Nam có khoảng 700 làng nghề tập trung ven sông rạch và xả rác thải trực tiếp không qua xử lý. Tại TP.HCM, hằng ngày có 2.000-3.0000 tấn chất thải được tái chế, thu lợi gần 1 tỉ đồng. Phục vụ cho các cơ sở sản xuất nhựa là trên 1.000 cơ sở thu mua phế liệu, tái chế nhựa, 800 cơ sở sản xuất gia công, kinh doanh nhựa từ nguồn nguyên liệu phế phẩm. Những nơi này đã xả vào không khí một lượng lớn khí thải độc hại.

Do mới tiếp cận công việc, hầu hết cán bộ, chiến sĩ CSMT phải vừa làm vừa học, mày mò tìm tài liệu để tự trang bị kiến thức về môi trường, khoa học kỹ thuật, pháp luật… Trang thiết bị chuyên dùng thiếu thốn, cơ sở vật chất được "biên chế" lại từ các đơn vị khác. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp lại khó chịu khi bị CSMT "săm soi" hoạt động kinh doanh của họ. Một số cơ quan chức năng được đề nghị phối hợp cũng tỏ ra ái ngại vì xưa nay họ đi kiểm tra làm gì có cảnh sát "kè kè” theo.

Đại tá Phan Hữu Vinh - cục phó Cục CSMT (C36) văn phòng phía Nam - cho biết lực lượng CSMT đang vấp phải một số khó khăn về tư cách tư pháp trong thực hiện nhiệm vụ của mình. Theo quy định, hoạt động của CSMT chỉ dừng lại ở giai đoạn trinh sát bí mật kết hợp các biện pháp công khai (phối hợp các cơ quan chức năng đi kiểm tra) để phát hiện sai phạm và kiến nghị với các đơn vị quản lý ra quyết định xử phạt hành chính.

Do chưa được kiểm tra độc lập nên CSMT phải theo dõi lịch kiểm tra của các đơn vị quản lý như thanh tra Sở Y tế, Sở Tài nguyên - môi trường, hải quan, kiểm lâm… để đề nghị tham gia, phối hợp. Quá trình kiểm tra CSMT chỉ được lập biên bản làm việc để phục vụ công tác điều tra cơ bản, nếu phát hiện vi phạm thì CSMT có văn bản kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền để xử phạt.

Trong những trường hợp cấp thiết để bảo vệ môi trường, CSMT được quyền xác lập chuyên án đấu tranh, xử lý vi phạm pháp luật và kiến nghị các cấp thẩm quyền đình chỉ các hoạt động sản xuất kinh doanh của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân gây hủy hoại hoặc tổn hại môi trường.

Theo quy định trên, hiện nay CSMT chưa được trao quyền điều tra, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường. Theo ông Vinh, trước tình hình vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường ngày càng phức tạp như hiện nay, Bộ Công an cần có kiến nghị Chính phủ sớm bổ sung, sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan đến bảo vệ môi trường, tạo hành lang pháp lý trong quá trình hoạt động của lực lượng CSMT.

"Vũ khí” chưa đủ

Đại tá Nguyễn Xuân Lý - cục trưởng C36 - cho rằng ngoài việc tăng thẩm quyền điều tra cho lực lượng CSMT, Nhà nước cần hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về công tác quản lý, xử lý các vi phạm, phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó rà soát, điều chỉnh các hệ thống quy định về tiêu chuẩn môi trường để lực lượng phòng chống tội phạm có căn cứ pháp lý đấu tranh với tội phạm, không để những kẽ hở pháp luật cho tội phạm lợi dụng, trục lợi.

Trong khi đó, hiện đang có sự chồng chéo giữa các lực lượng phòng chống tội phạm về môi trường. Ngoài C36, Phòng CSMT công an các tỉnh, thành (PC36), có nơi còn có tổ CSMT thuộc đội cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội công an quận, huyện và lực lượng thanh tra chuyên ngành. Các cơ quan trên đều có chức năng kiểm tra nhưng chưa rõ kiểm tra đến đâu, phạm vi kiểm tra như thế nào cả. Chính vì vậy, có doanh nghiệp trong một tháng phải tiếp sáu đoàn kiểm tra về thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường.

Ngoài ra, hiện nay "vũ khí” luôn sát cánh của CSMT là máy móc, thiết bị chuyên dùng phục vụ công tác kiểm tra, giám định. Nhưng số "vũ khí” này quá ít ỏi. Ông Phan Hữu Vinh cho biết để có cơ sở lập hồ sơ kiểm tra, đề nghị xử lý vi phạm, CSMT phải dựa vào các kết quả và chỉ số đo đạc từ các thiết bị chuyên dùng.

Hiện Trung tâm kiểm định chất lượng môi trường của C36 phía Nam chỉ trang bị một số thiết bị đơn giản như đo nhanh khí khải, khói thải, nước… Ông Vinh đề nghị Bộ Công an cần trang bị cho lực lượng các phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ hiện đại để giúp công tác phát hiện, xử lý kịp thời và đáp ứng yêu cầu điều tra các vụ việc vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.