Những ngày đầu hè ở miền Trung, nắng bắt đầu rát mặt từ giữa buổi sáng. Ngoài hiên, gió nóng hắt qua từng mái nhà. Trong cái oi nồng ấy, nhiều gia đình lại nhớ đến những món canh dân dã, thanh nhẹ để làm dịu cơ thể sau một ngày mệt mỏi. Và trong rất nhiều món ăn từ hoa, bát canh hoa thiên lý nấu tôm vẫn luôn có một vị trí rất riêng.

Không rực rỡ như hoa phượng, không mộc mạc như hoa chuối, cũng không lạ miệng như hoa đu đủ đực hay hoa thanh long, hoa thiên lý mang một hương thơm dịu dàng khó lẫn.

Chỉ cần thả vào nồi nước đang sôi, thứ hương thoang thoảng, thanh mát ấy đã lan khắp gian bếp. Đó là mùi của mùa hè quê nhà, của những giàn hoa leo kín trước sân, của bữa cơm chiều mẹ nấu sau buổi đi chợ trưa nắng.

Hoa thiên lý giàu dinh dưỡng

Hoa thiên lý từ lâu không chỉ là nguyên liệu quen thuộc trong bữa ăn Việt, mà còn được xem là loại thực phẩm giàu dinh dưỡng. Trong 100g hoa thiên lý có chứa nhiều chất đạm, chất xơ, vitamin C, vitamin B1, caroten, canxi, sắt cùng nhiều khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Đây là loại rau hoa có tính mát, giúp giải nhiệt, thanh lọc cơ thể và hỗ trợ giấc ngủ khá tốt.

Nhiều người lớn tuổi ở quê vẫn thường nói vui rằng, mùa hè mà có bát canh thiên lý thì ăn cơm cũng thấy nhẹ người hơn. Những hôm trời nóng hầm hập, trẻ con nổi rôm sảy, người lớn khó ngủ, mẹ lại hái một rổ thiên lý ngoài giàn đem nấu canh. Món ăn đơn giản nhưng khiến cả nhà thấy dễ chịu.

Điều đặc biệt của hoa thiên lý nằm ở hương vị. Không quá đậm, không quá gắt, nhưng càng ăn càng nhớ. Khi nấu vừa chín tới, hoa vẫn giữ được độ giòn nhẹ, xanh mướt và thơm thanh. Chính vì vậy, dù chế biến với thịt bò, cua đồng, lòng gà hay tôm tươi, thiên lý vẫn giữ được "cái hồn" riêng của mình.

Trong các món canh ngày hè, canh hoa thiên lý nấu tôm được nhiều người yêu thích bởi vị ngọt tự nhiên và cách nấu nhanh gọn. Chỉ cần vài nguyên liệu đơn giản là đã có ngay một món ăn mát lành cho cả gia đình.

Một buổi trưa đầu hè, chị Lan - chủ quán cơm nhỏ trong con hẻm ở Đà Nẵng kể rằng ngày nào quán cũng bán hết nồi canh thiên lý trước 1 giờ chiều. Khách đa phần là dân văn phòng và người lao động. Sau những giờ làm việc giữa cái nóng gần 40 độ C, ai cũng muốn ăn một món gì nhẹ bụng mà vẫn đủ chất.

"Có người ăn xong còn gọi thêm bát nữa vì nhớ mùi quê", chị Lan tâm sự.

Cách nấu canh hoa thiên lý với tôm

Để nấu ngon món canh này, khâu chọn nguyên liệu rất quan trọng. Hoa thiên lý nên chọn những bông còn e ấp nụ, màu xanh non. Hoa già thường ít thơm và nhanh nhũn khi nấu. Tôm nên chọn loại còn tươi, thân săn chắc, đầu dính chặt vào thân và vỏ sáng trong.

Tôm sau khi làm sạch thường được ướp sơ với nước mắm, tiêu và đầu hành đập dập. Một chút gia vị giúp thịt tôm đậm đà hơn nhưng vẫn giữ được vị ngọt tự nhiên.

Nhiều người thích dùng tôm tươi. Nhưng cũng có gia đình chọn tôm khô để nấu nước dùng vì vị ngọt thanh rất đặc trưng. Có nơi còn kết hợp thêm giò sống để món canh thêm hấp dẫn.

Cách nấu không cầu kỳ. Phi thơm hành tím rồi xào sơ tôm với lửa lớn. Khi tôm vừa chuyển màu đỏ hồng thì cho nước vào đun sôi. Người nội trợ khéo thường tranh thủ hớt bọt để nước canh trong hơn.

Khi nước dùng đã ngọt, chỉ cần thả hoa thiên lý vào. Đây là công đoạn quan trọng nhất. Hoa thiên lý rất nhanh chín nên chỉ cần nước sôi lại khoảng một phút là phải tắt bếp ngay. Nếu nấu quá lâu, hoa sẽ mềm nhũn, mất màu xanh và bay hết hương thơm.

Bát canh hoàn thành thường có màu xanh non rất bắt mắt. Tôm đỏ au nổi giữa những cánh hoa mềm nhẹ. Hơi nóng bốc lên mang theo mùi thơm dịu khiến ai đi ngang gian bếp cũng phải chậm chân.

Canh thiên lý ngon nhất là ăn lúc còn nóng. Vị ngọt của tôm hòa với hương thơm thanh mát của hoa tạo nên cảm giác rất dễ chịu. Giữa ngày hè oi bức, chỉ cần chan một vá canh vào bát cơm trắng cũng đủ khiến bữa ăn trở nên tròn vị hơn.

Ngoài giá trị dinh dưỡng, món ăn này còn gợi nhiều ký ức. Đó có thể là giàn thiên lý phủ kín mái hiên của bà ngoại. Là tiếng ve râm ran giữa trưa hè. Là những buổi chiều đi học về thấy mẹ đang lom khom nhặt hoa bên rổ rau mới hái.

Có lẽ vì thế mà giữa rất nhiều món ngon hiện đại, bát canh hoa thiên lý vẫn giữ được vị trí riêng trong bữa cơm Việt. Một món ăn không cầu kỳ, không đắt đỏ nhưng mang theo sự dịu dàng của mùa hè và cảm giác bình yên của gia đình.

Trong các món ăn chế biến từ hoa thiên lý vẫn được xem là nguyên liệu đặc biệt hơn cả. Không chỉ bởi hương vị thơm riêng khó thay thế mà còn vì giá trị dinh dưỡng cao và khả năng giải nhiệt tự nhiên rất phù hợp với khí hậu nóng ẩm của Việt Nam.

Giữa những ngày nắng nóng đầu hè, đôi khi điều người ta cần chỉ là một bữa cơm giản dị với bát canh thơm mùi thiên lý. Một món ăn đủ làm dịu cái nóng ngoài trời và cả những mệt nhọc trong lòng người.

Riêng đối với tôi, có những ký ức tuổi trẻ chỉ cần một mùi hương cũng đủ làm lòng người rung động mãi. Đó là hương hoa thiên lý bên hàng dậu nhà cô láng giềng cũng là bạn học năm xưa. Những buổi sớm nàng đứng hái hoa, mái tóc nghiêng trong nắng khiến tim cậu học trò như tôi bồi hồi xao xuyến. 

Chúng tôi từng lặng lẽ nhìn nhau qua giàn lý hoa vàng, mang theo những rung động đầu đời trong trẻo. Rồi thời gian chia đôi ngả, nhưng mỗi lần gặp hương thiên lý, cả miền thanh xuân cũ lại trở về nguyên vẹn qua mấy câu thơ:

"Hương lý dịu dàng vương bờ dậu/ Nắng nghiêng làn tóc thủa ban đầu/ Người đi vạn dặm sầu chia ngả/ Ký ức tìm về chạm nỗi đau".

Hoa thiên lý nấu cua đồng

TTO - Vùng đồng bằng miền quê tôi nhiều nhà có giàn thiên lý. Mùa xuân chỉ cần mấy cái cọc tre, một ít “tay tre” gác lên là đủ chỗ cho những dây thiên lý mỏng manh rụt rè leo lên.