Cấm đoán hay đồng hành: 'Áo giáp' nào bảo vệ trẻ trên mạng xã hội?

Ba khách mời là chị Trịnh Thị Hiền Trân - Phó bí thư Thành Đoàn, Chủ tịch Hội đồng Đội TP.HCM; cô Nguyễn Đoan Trang - Hiệu trưởng Trường THCS Trần Văn Ơn (phường Tân Định, TP.HCM) và bạn Nguyễn Trí Thiện - tân sinh viên vừa trúng tuyển Đại học Kinh tế TP.HCM năm nay đã cùng chia sẻ nhiều câu chuyện từ thực tế việc trẻ em, học sinh ngày càng sử dụng mạng xã hội như một điều không thể thiếu trong cuộc sống, học tập.

Khi lệnh cấm chỉ là 'phần ngọn'

Thời gian qua, diễn đàn về việc quản lý trẻ em trên không gian mạng liên tục nóng lên với nhiều luồng ý kiến khác nhau. Đáng chú ý, dự thảo nghiên cứu cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội đã tạo ra không ít tranh luận. Thực tế từ nhiều quốc gia cho thấy dù siết chặt độ tuổi đăng ký, người dùng nhỏ tuổi vẫn dễ dàng "lách luật" bằng nhiều cách.

Từ góc độ người trong cuộc, Nguyễn Trí Thiện - tân sinh viên Đại học Kinh tế TP.HCM - thẳng thắn chia sẻ rằng việc cấm đoán khó mang lại hiệu quả thực tế. 

Thiện cho biết nếu rơi vào tình trạng bị cấm, trẻ sẽ bức bối và tìm cách phản kháng. 

"Cái gì càng cấm thì lại càng tò mò. Các bạn sẽ tìm mọi cách để khai gian tuổi hoặc mượn tài khoản để truy cập. Chưa kể các nền tảng mạng xã hội, yếu tố lợi nhuận cũng khó lòng siết chặt việc xác thực người dùng", Thiện nhìn nhận.

Đồng quan điểm, cô Nguyễn Đoan Trang - Hiệu trưởng Trường THCS Trần Văn Ơn (phường Tân Định, TP.HCM) - cho rằng trong bối cảnh hiện nay, việc tách học sinh ra khỏi công nghệ là điều không thể. 

"Thay vì tìm cách cấm đoán - một biện pháp chỉ giải quyết phần ngọn, điều quan trọng hơn là giáo dục cái gốc rễ để các con có sức đề kháng vững vàng", cô Trang nhấn mạnh.

Trong môi trường học đường, các biện pháp hành chính như yêu cầu gửi điện thoại đầu giờ học chỉ giúp giảm thiểu một phần sự xao lãng trong giờ học. 

Thực tế không ít học sinh vẫn tìm cách giấu thiết bị tinh vi. Điều này cho thấy nếu không xuất phát từ nhận thức tự giác và sự đồng hành của gia đình, các chế tài quản lý sẽ rất khó phát huy tối đa tác dụng.

Trang bị 'áo giáp' kỹ năng và chuyển từ quản lý sang bảo vệ

Một khảo sát do Thành Đoàn cùng Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM thực hiện trên 134.000 thiếu nhi vào tháng 3-2026 chỉ ra rằng có tới 71,7% học sinh lo lắng bị lừa đảo và 52,5% lo ngại gặp các nội dung độc hại trên mạng. Con số này cho thấy bản thân học sinh nhận thức rất rõ những nguy cơ rình rập, nhưng lại thiếu công cụ và kỹ năng để tự ngăn chặn.

Chị Trịnh Thị Hiền Trân - Phó bí thư Thành Đoàn, Chủ tịch Hội đồng Đội TP.HCM - cho rằng góc nhìn của xã hội cần có sự chuyển dịch quan trọng: từ "quản lý trẻ em trên mạng xã hội" sang "bảo vệ trẻ em trên không gian số".

"Nếu cấm đoán, khi các em lớn lên và chạm đến độ tuổi được phép sử dụng, các em sẽ rơi vào thế bị động vì hoàn toàn trống rỗng về kiến thức lẫn kỹ năng", chị Hiền Trân phân tích. 

Do đó, giải pháp căn cơ là trang bị cho trẻ một "lớp áo giáp" ngay từ sớm. 

"Áo giáp" đó bao gồm khả năng nhận diện thông tin chính thống, kỹ năng bảo mật dữ liệu cá nhân, và đặc biệt là thái độ chủ động lọc bỏ thông tin tiêu cực.

Trải nghiệm thực tế từ bạn Trí Thiện là một ví dụ điển hình. Khi liên tục gặp phải các video nội dung nhạy cảm do thuật toán đề xuất, Thiện đã chủ động dùng nút "báo cáo" (report) và "không quan tâm". Chỉ sau một thời gian, các nội dung tiêu cực đã giảm rõ rệt. Sự chủ động tương tác đúng cách chính là chìa khóa để người trẻ làm chủ công nghệ, thay vì bị cuốn theo thuật toán.

Bên cạnh vai trò của nhà trường trong việc đưa khung năng lực số vào giảng dạy, yếu tố gia đình đóng vai trò then chốt. Người lớn cần kiên nhẫn lắng nghe, chủ động cập nhật xu hướng công nghệ để hiểu ngôn ngữ của con em mình, thay vì chỉ phản ứng bằng sự giận giữ hay áp đặt mỗi khi thấy con cầm điện thoại.

Đồng thời sự phối hợp kiềng ba chân gia đình - nhà trường - xã hội cần được hiện thực hóa bằng việc tạo ra nhiều sân chơi hấp dẫn ngoài đời thực. Mạng xã hội chỉ giảm bớt sức hút khi thế giới thực quanh các em có đủ không gian trải nghiệm, sáng tạo và gắn kết. Việc kéo trẻ ra khỏi màn hình ảo bằng các hoạt động văn hóa, thể thao và kỹ năng sống chính là cách bảo vệ tự nhiên và hiệu quả nhất.

Cô Nguyễn Đoan Trang cho rằng thế hệ gen Alpha tiếp cận hình ảnh, âm thanh ngày càng nhiều, chính vì thế những giáo viên trẻ tại trường cô cũng đã ứng dụng chuyển đổi số và cập nhật nhanh xu hướng của các học sinh để đồng hành cùng các con. Cạnh đó, việc trang bị kỹ năng công dân số cũng được nhà trường quan tâm.

New Zealand đề xuất cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội, phạt nặng nền tảng nếu vi phạm

Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon công bố dự luật cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, đề xuất phạt tới 10% doanh thu toàn cầu đối với nền tảng vi phạm.