Nắng nóng không còn là hiện tượng thời tiết theo mùa - đó đang là "bình thường mới" của hàng triệu người trên thế giới. Từ Đông Nam Á đến Đông Bắc Á, các chính phủ buộc phải chuyển từ ứng phó tạm thời sang xây dựng chiến lược thích ứng dài hạn với khí hậu cực đoan.

Các đợt nắng nóng cực đoan ngày càng xuất hiện dày đặc, kéo dài hơn và gây hệ lụy nghiêm trọng hơn đối với sức khỏe, kinh tế và đời sống xã hội.

Trước thực tế đó, không ít quốc gia đã chuyển hướng tiếp cận: thay vì chỉ tìm cách "tránh nóng" trong ngắn hạn, họ từng bước xây dựng các hệ thống thích ứng bài bản - từ hạ tầng đô thị, chính sách lao động đến hỗ trợ trực tiếp cho người dân dễ bị tổn thương.

Thái Lan: tận dụng hạ tầng sẵn có

Giữa bối cảnh nhiệt độ trong ngày lên tới 38 - 40°C, chính quyền Bangkok đã triển khai mạng lưới các trung tâm tránh nóng trên toàn thành phố.

Theo số liệu từ Chính quyền Đô thị Bangkok (BMA), chỉ trong hai tuần đầu triển khai, đã có hơn 30.000 lượt người sử dụng dịch vụ và gần 29.000 lượt trong tuần tiếp theo. Mức độ hài lòng lên tới 99,6%.

Đáng chú ý, thay vì đầu tư xây dựng mới, Bangkok chọn cách tận dụng hạ tầng sẵn có - trường học, trung tâm văn hóa, công viên, chùa - để chuyển đổi thành hàng trăm điểm tránh nóng, giảm chi phí trong khi vẫn đáp ứng nhu cầu cấp thiết.

Thành phố cũng triển khai 2.806 điểm cung cấp nước uống miễn phí, nhấn mạnh rằng giữ đủ nước quan trọng không kém việc làm mát cơ thể.

Dù vậy các biện pháp này chủ yếu mang tính ứng phó ngắn hạn. Với nhiệt độ thực tế dao động 40°C nhưng nhiệt độ cảm nhận có thể vượt 50°C do độ ẩm cao, Bangkok đối mặt với áp lực lớn hơn về lâu dài.

Hiện tượng đảo nhiệt đô thị - khi nội đô nóng hơn vùng ngoại ô do bê tông, nhựa đường và công trình xây dựng hấp thụ giữ nhiệt, trong khi thiếu cây xanh và mặt nước - cùng mật độ xây dựng dày đặc khiến thành phố khó giảm nhiệt một cách bền vững.

Thế giới chuyển sang chiến lược dài hạn

Cùng xu hướng đó, nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới đang triển khai các kế hoạch ứng phó bài bản hơn với nắng nóng - hiện tượng ngày càng được nhìn nhận như một "khủng hoảng khí hậu" thực sự.

Tại Singapore, Chính phủ thành lập Văn phòng Chính sách về khả năng chống chịu với nắng nóng (Heat Resilience Policy Office) - cơ quan chuyên trách điều phối các nỗ lực ứng phó nhiệt trên nhiều lĩnh vực: hạ tầng, y tế, kinh tế và xã hội.

Theo báo Straits Times ngày 4-4, Singapore đặt mục tiêu đến năm 2027 sẽ nâng cấp toàn bộ trường học với quạt công suất lớn, sơn phản nhiệt và thiết kế tối ưu theo hướng thông gió tự nhiên, qua đó giảm phụ thuộc vào điều hòa và tiết kiệm năng lượng.

Tại Nhật Bản - nơi ghi nhận hàng nghìn ca tử vong do nắng nóng mỗi năm - từ ngày 1-6-2025, Chính phủ siết chặt quy định an toàn lao động, yêu cầu doanh nghiệp phải có biện pháp phòng ngừa sốc nhiệt cho người lao động.

Theo website chính thức của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), Bộ Môi trường Nhật Bản cho biết gần 90% số ca tử vong tại nhà do sốc nhiệt bắt nguồn từ việc không sử dụng điều hòa.

Do đó nhiều thành phố như Tokyo, Osaka, Fukuoka, Yokohama và Nagoya triển khai chương trình trợ cấp mua máy điều hòa tiết kiệm điện.

Chính quyền Tokyo còn đề xuất gói ngân sách bổ sung 36,8 tỉ yen (khoảng 255 triệu USD) để miễn phí tiền nước trong bốn tháng mùa hè, nhằm khuyến khích người dân sử dụng điều hòa nhiều hơn.

Tại Hàn Quốc, trong mùa nắng nóng năm ngoái, Seoul triển khai hàng loạt biện pháp giảm tình trạng đảo nhiệt đô thị: lắp mái che, phun sương làm mát, sơn phản nhiệt cho mái nhà, dùng xe phun nước hạ nhiệt mặt đường, đồng thời xây dựng các tuyến đường làm mát với hệ thống phun sương tại các khu vực trung tâm như Seoul và Daegu.

Ở quy mô rộng hơn, Nam Á - một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất - đang triển khai các sáng kiến kết hợp giữa khí tượng và y tế nhằm xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và kế hoạch ứng phó.

Đây là bước đi cần thiết khi khu vực này thường xuyên ghi nhận nhiệt độ vượt 50°C và hàng trăm nghìn ca tử vong mỗi năm do nắng nóng.

Nắng nóng kéo dài, làm sao giữ trẻ an toàn?

Những ngày gần đây, nhiều khu vực tại Việt Nam liên tục ghi nhận nền nhiệt cao, có thời điểm vượt ngưỡng 35 - 37 độ C, kèm theo độ ẩm cao khiến cảm giác oi bức trở nên rõ rệt hơn.