Tối 13-9, Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam rời thủ đô New Delhi, kết thúc chuyến công tác dự Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 tại Ấn Độ.

Sự hiện diện và những phát biểu của Thủ tướng tại New Dehli được các học giả đánh giá đã gửi đi một thông điệp lan tỏa về vai trò ngày càng tích cực, chủ động của Việt Nam trên các diễn đàn quốc tế.

Tham gia định hình các diễn đàn nhóm Nam Bán cầu

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, GS Sonu Trivedi (Đại học Delhi) - nghiên cứu viên cấp cao Quỹ Ấn Độ, Giám đốc sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam - đánh giá qua chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng, Việt Nam đã phát đi thông điệp của một đối tác chủ động, có trách nhiệm và tham gia định hình các quy tắc trong hệ thống đa phương, chứ không chỉ là người dự khán thụ động tại các diễn đàn nhóm Nam Bán cầu (Global South).

GS Sonu Trivedi

Tham vọng của Việt Nam là chuyển từ tham gia sang cùng định hình các chuẩn mực và chương trình nghị sự

Chuyên gia Ấn Độ bình luận: "Tham vọng của Việt Nam là chuyển từ tham gia sang cùng định hình các chuẩn mực và chương trình nghị sự".

Cùng ý kiến, ThS.NCS Nguyễn Thị Hiên (Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) khẳng định tại BRICS 2026, Việt Nam đã không chỉ hiện diện mà còn chủ động đề xuất sáng kiến, thể hiện qua việc cam kết phối hợp với Ấn Độ thúc đẩy Diễn đàn Tiếng nói phương Nam (Global South Voice) trở thành trọng tâm nghị sự.

"Đây là một bước dịch chuyển có chủ đích trong định vị đối ngoại, cho thấy Việt Nam muốn có tiếng nói trong việc thiết kế chương trình nghị sự của các nước đang phát triển, chứ không chỉ tham gia các khuôn khổ hợp tác sẵn có", bà Hiên nhận định.

Ngoài ra, việc phát biểu của Thủ tướng được nước chủ nhà và lãnh đạo các nước tham dự hoan nghênh, đánh giá cao cho thấy thông điệp của Việt Nam không dừng ở nguyên tắc ngoại giao chung mà có tính xây dựng nghị trình cụ thể. Theo bà, đây là bước tiến so với vai trò của một nước mới tham gia.

Khẳng định đường lối đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa 

Hai chuyên gia cũng đánh giá sự hiện diện của Thủ tướng Lê Minh Hưng là lời khẳng định tính nhất quán của chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế của Việt Nam.

GS Sonu Trivedi đánh giá cao việc Việt Nam đang vận hành cùng lúc trong nhiều nhóm hợp tác chồng lấn: từ vai trò trung tâm của ASEAN đến các quan hệ đối tác ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và nay là BRICS+. 

Theo bà, điều đó cho thấy Hà Nội thoải mái với việc tham gia nhiều diễn đàn đa phương lớn nhỏ mà không để mình bị xếp vào một phe nào.

Theo bà Hiên, việc Thủ tướng đồng thời nhấn mạnh cam kết với BRICS lẫn kế hoạch hành động song phương với Ấn Độ, trong khi vẫn giữ nguyên tắc "Bốn không", là cách Việt Nam truyền đi thông điệp rằng tham gia BRICS là mở rộng phương án chiến lược, chứ không phải một sự thay đổi định hướng trong quan hệ với các đối tác khác.

"Đây là điểm Việt Nam cần truyền đạt một cách nhất quán, để tránh những cách hiểu chưa đầy đủ về ý nghĩa của việc tham gia khối này", bà Hiên lưu ý.

Cũng theo bà Hiên, tư cách đối tác cho phép Việt Nam tiếp cận một không gian hợp tác đang tăng trưởng nhanh, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nguồn vốn và công nghệ, giảm rủi ro phụ thuộc vào bất kỳ một đối tác lớn nào. 

Điều này có ý nghĩa thực tiễn trong bối cảnh chính sách thuế quan quốc tế còn nhiều thay đổi.

Thúc đẩy cơ chế 2+2

Hai chuyên gia cũng khẳng định những cam kết cấp cao chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa thành cơ chế vận hành cụ thể.

Bà Sonu cho rằng Việt Nam trước hết phải củng cố năng lực thể chế trong nước, năng lực ngành và khả năng phối hợp chiến lược, sao cho quyền tiếp cận chính trị tại các hội nghị chuyển hóa thành những dự án đủ điều kiện vay vốn, thành chuỗi cung ứng tự cường và nâng cấp công nghệ.

Bà đề nghị xây dựng khung hợp tác công tư mạnh hơn cho hạ tầng, năng lượng xanh, hạ tầng số công cộng và logistics, đồng thời nâng cấp quy định về quản trị dữ liệu, fintech và khoáng sản thiết yếu. 

Nguồn vốn từ Ngân hàng Phát triển mới (NDB) là cánh cửa mà các dự án chuyển đổi xanh, hạ tầng số và kết nối của Việt Nam có thể tiếp cận với điều kiện tương đối thuận lợi.

Ở kênh song phương, chuyên gia Ấn Độ cho rằng hai nước cần chuyển từ những nhận thức chính trị rộng sang hành động cụ thể, có thời hạn.

Với phía Ấn Độ, bà đề nghị tạo thuận lợi hơn cho hàng hóa Việt Nam vào thị trường, mở rộng các hạn mức tín dụng ưu đãi, đẩy mạnh hợp tác công nghiệp quốc phòng bao gồm thương mại quân sự, huấn luyện và đồng sản xuất, đồng thời đưa cơ chế 2+2 giữa bộ quốc phòng và bộ ngoại giao hai nước vào vận hành.

Về phần Việt Nam, bà Hiên cho rằng điểm bắt đầu là Chương trình hành động giai đoạn 2024 - 2028. Văn kiện này cần được chia thành các nhóm công việc theo từng năm, chỉ định rõ bộ ngành chủ trì, thay vì dừng ở cấp độ nguyên tắc.

Việc đàm phán và ký cơ chế đối thoại 2+2 cũng cần một khung thời gian xác định. 

Bà đề nghị lập các nhóm công tác kỹ thuật xử lý rào cản phi thuế quan, đẩy nhanh việc đáp ứng tiêu chuẩn kiểm dịch và an toàn thực phẩm - điểm nghẽn từng khiến nhiều cam kết mở cửa thị trường chậm đi vào thực tế.

Chuyên gia kinh tế Ấn Độ: 'Giá trị của BRICS đo bằng số lựa chọn mà Việt Nam tạo thêm'

Chuyến gia kinh tế Ấn Độ đánh giá sự hiện diện của Việt Nam tại BRICS không đơn thuần mang ý nghĩa biểu tượng, mà còn mở ra nhiều lựa chọn tương lai.