Sáng 11-8, sau phần thảo luận của đại biểu Quốc hội tại hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã giải trình nhiều vấn đề quan trọng của dự luật.

Luật đột phá nhưng không tùy tiện

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo hành lang pháp lý ổn định, đột phá, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo động lực thúc đẩy các đô thị, đặc biệt là TP.HCM và các khu kinh tế đặc biệt phát triển bền vững.

"Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương của Đảng, chuyển từ tư duy quản lý chặt sang kiến tạo phát triển, thực hiện phân quyền triệt để theo phương châm địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", ông Tùng nói.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, luật được thiết kế là đạo luật khung về phân quyền và chỉ quy định các vấn đề về nguyên tắc, thẩm quyền của Quốc hội gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm tài chính.

Dự thảo luật quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển thành phố là đơn vị loại đặc biệt, thành phố khác và các khu kinh tế đặc biệt. 

Trong phiên thảo luận, một số đại biểu Quốc hội đề nghị quy định theo hướng thành phố chưa là đô thị đặc biệt thì được áp dụng cơ chế chính sách vượt trội quy định cho đô thị đặc biệt mà không cần giao Chính phủ quy định.

Về vấn đề này, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho hay việc giao Chính phủ quyết định thay vì áp dụng đương nhiên các cơ chế, chính sách đặc thù cho các thành phố chưa được công nhận đô thị đặc biệt là nhằm bảo đảm các cơ chế vượt trội được triển khai một cách thận trọng và có kiểm soát, cũng như bảo đảm điều kiện có chủ trương của cấp có thẩm quyền (Bộ Chính trị). 

Theo ông, các chính sách đột phá đòi hỏi trình độ quản trị và nguồn lực tài chính rất cao, cơ bản chỉ phù hợp với các thành phố là đô thị đặc biệt. 

Do đó, việc giao Chính phủ quy định việc áp dụng đối với các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt sẽ giúp đánh giá sát thực tế năng lực thực thi của từng địa phương trước khi trao quyền và bảo đảm tính khả thi.

Việc loại trừ áp dụng một số quy định cũng sẽ hạn chế nguy cơ làm vỡ khuôn khổ pháp lý quốc gia hoặc là địa phương hóa pháp luật nếu mở rộng đại trà các quyền ban hành văn bản quy định khác quy định của trung ương.

Mặt khác, tạo hành lang để Chính phủ chủ động điều hành, kịp thời áp dụng chính sách cho động lực tăng trưởng mới theo lộ trình phát triển mà không cần chờ sửa luật hoặc trình Quốc hội ban hành nghị quyết đặc thù riêng.

"Quy định này giúp kiểm soát tình trạng các địa phương chạy đua ưu đãi dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh, phân tán nguồn lực quốc gia và làm xói mòn tính ưu việt của các cơ chế đặc thù", ông Tùng nêu.

Phân quyền triệt để gắn với kiểm soát đa tầng "có van, có khóa"

Đáng chú ý trong phần giải trình của Bộ trưởng Bộ Tư pháp là phần nói về những cơ chế kiểm soát quyền lực.

Theo ông, cơ chế kiểm soát quyền lực trong dự thảo luật được thiết kế theo mô hình phân quyền triệt để gắn với kiểm soát đa tầng và đáp ứng đúng yêu cầu có van, có khóa. 

Cụ thể, dự luật xác định những giới hạn đỏ nhằm ổn định vĩ mô, tức là phân quyền không được ảnh hưởng tới ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, tôn trọng quy luật thị trường.

Mọi cơ chế đặc thù đều loại trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo... Việc thực hiện các quy định của luật phải bảo đảm quyền con người, quyền công dân và những giá trị di sản văn hóa.

Cùng với đó có các khóa quyền lực, cụ thể dù ở đô thị đặc biệt như TP.HCM được ban hành văn bản quy định khác quy định của Trung ương thì vẫn phải tuân thủ quy trình chặt chẽ về đánh giá tác động, tham vấn ý kiến các bộ, ngành, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày ban hành. 

Thủ tướng có quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản của thành phố nếu trái pháp luật hay xâm phạm lợi ích quốc gia.

Trong cơ chế thí điểm sandbox có khóa về thời gian, tối đa là 5 năm và gia hạn không quá 5 năm. Ủy ban nhân dân thành phố phải tạm dừng ngay nếu việc thí điểm gây ra tác động tiêu cực.

Hay trong quản lý tài chính và đầu tư, huy động vốn qua trái phiếu, vay nợ phải nằm trong hạn mức nợ công được phê duyệt để tránh quá tải rủi ro ở địa phương. Với các dự án lớn, Chính phủ vẫn giữ quyền quyết định bổ sung ngân sách có mục tiêu để bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương...

"Chúng tôi cũng sẽ tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội để tiếp tục hoàn thiện những cơ chế kiểm soát quyền lực trong dự thảo luật, không chỉ tại chương 4 về giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình mà xuyên suốt trong từng cơ chế, chính sách đặc thù được quy định trong dự thảo luật", Bộ trưởng nói.

Dự Luật Phát triển đô thị: Đại biểu đề nghị phân quyền minh bạch thay vì cơ chế 'xin - cho'

Đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh dự Luật Phát triển đô thị không chỉ luật hóa một số cơ chế, chính sách đặc thù đã được kiểm nghiệm. Quan trọng hơn, dự luật còn hình thành khuôn khổ thể chế mới cho quản trị và phát triển đô thị.