‘Bộ ngôn ngữ Robusta’: để người uống không chỉ hỏi ‘đắng không?’

Một bộ ngôn ngữ chung về nguồn gốc, sơ chế, mức rang và hương vị có thể giúp người làm cà phê và người uống hiểu nhau hơn.

Hộ chiếu để xác thực, ngôn ngữ để kể lại

Bên ly cà phê sáng, tôi thấy có một điều tưởng nhỏ nhưng lại rất quan trọng: "Chúng ta đang nói khá nhiều về việc làm sao để thế giới biết đến Robusta Việt Nam, nhưng có lẽ chưa nói đủ về việc làm sao để người uống hiểu được giá trị của nó và lan tỏa". Tôi từng nghĩ rằng, làm ra một loại cà phê ngon là phần khó nhất nhưng cái khó hơn là làm sao để người uống nhận ra cái ngon ấy đến từ đâu và vì sao nó có giá trị.

Những người làm cà phê sẽ thường gặp những câu hỏi: "Cà phê này đắng không?", "Có đậm không?", "Loại nào mạnh hơn?". Đó là những câu hỏi rất bình thường. Không phải người uống nào cũng biết nhiều về giống, vùng trồng hay cách sơ chế. Họ chỉ đang dùng những từ quen thuộc nhất để nói về điều mình cảm nhận.

Trong khi đó, một hạt Robusta đi qua cả hành trình dài: vùng đất, người trồng, chăm sóc, thu hái, sơ chế, bảo quản, rang và pha. Vậy mà đến tay người uống, đôi khi tất cả chỉ còn vài chữ: đắng, đậm, mạnh, thơm.

Từ những điều trăn trở đó, tôi nghĩ đến một việc mà Robusta Việt Nam nên làm lúc này là một bộ ngôn ngữ chung để người làm cà phê và người uống có thể hiểu nhau hơn. Tôi tạm gọi đó là "Bộ ngôn ngữ Robusta".

Tôi không nghĩ đây là một bộ từ điển chuyên môn hay những thuật ngữ khiến người uống cảm thấy cà phê sao quá khó hiểu. Tôi nghĩ đơn giản khi đó là cách để người uống biết hạt cà phê đến từ đâu, được làm như thế nào, rang ra sao, có gì khác và vì sao đáng giá.

Tại hội thảo "Để Robusta Việt thoát vai ‘làm nền’, khẳng định thương hiệu riêng" do Báo Tuổi Trẻ tổ chức ngày 9-10, ông Trần Mạnh Hào, thành viên HĐQT Golden Coffee, tổng giám đốc SK Connect, đề xuất xây dựng "Robusta Origin Passport", tức hộ chiếu cho Robusta Việt Nam.

Đây là đề xuất cần thiết. Xác thực nguồn gốc, chất lượng và khả năng truy xuất giúp thị trường có cơ sở nhận diện cà phê Việt. Nhưng xác thực mới là một phần câu chuyện.

Nếu hộ chiếu giúp chứng minh giá trị, thì một bộ ngôn ngữ chung sẽ giúp giá trị ấy đến gần người uống. Tôi tạm gọi đó là "Bộ ngôn ngữ Robusta". Đó không phải từ điển chuyên môn hay những thuật ngữ khiến cà phê trở nên khó hiểu. Đó là cách để người uống biết hạt cà phê đến từ đâu, được làm thế nào, rang ra sao, khác gì và vì sao đáng giá.

Tôi không nghĩ người uống thiếu hiểu biết mà là chúng ta chưa giúp họ có thêm cách để hiểu. Nếu một hạt cà phê có nguồn gốc rõ ràng, được chăm sóc và sơ chế cẩn thận, được rang để thể hiện những đặc tính riêng, thì những điều đó cần được kể lại bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu và nhất quán.

Từ chỗ hỏi "đắng không?", họ có thể bắt đầu hỏi "hạt này từ đâu?", "được làm như thế nào?", "vì sao nó có vị này?". Tôi nghĩ sự thay đổi ấy rất đáng quý, bởi khi người uống nhận ra sự khác biệt của những hạt Robusta, họ cũng có thể nhìn thấy nhiều hơn công sức của những người làm ra chúng.

Làm gì để hiểu bộ ngôn ngữ Robusta

"Bộ ngôn ngữ Robusta" không nên là câu chuyện riêng của người trồng, người rang hay người bán. Đó phải là sự tổng hòa của người trồng - doanh nghiệp - quán cà phê - người pha chế - các hiệp hội và cơ quan chuyên môn. 

Tất cả nên cùng tham gia xây dựng những nguyên tắc chung để thông tin được diễn đạt đúng, tránh tình trạng mỗi nơi nói một kiểu, thậm chí dùng những lời giới thiệu vượt quá những gì sản phẩm thực sự có.

Theo tôi, có thể bắt đầu từ những điều rất cụ thể như thống nhất cách giới thiệu nguồn gốc hạt cà phê, cách nói về phương pháp sơ chế, mức độ rang và những đặc điểm hương vị có thể cảm nhận. Các bên cùng xây dựng nguyên tắc chung để tránh tình trạng mỗi nơi nói một kiểu, thậm chí giới thiệu vượt quá những gì sản phẩm thực có.

Người uống không nhất thiết phải ghi nhớ những thuật ngữ phức tạp, càng không nên biến mỗi ly cà phê thành một bài giảng. Điều quan trọng là thông tin phải đúng, dễ hiểu và đủ nhất quán để người uống có thể so sánh, lựa chọn. Những mô tả này cần dựa trên thông tin có thật, không phải những mỹ từ được tạo ra chỉ để bán hàng.

Việt Nam không thiếu những hạt Robusta tốt, cũng không thiếu những người đang cố gắng làm cà phê tử tế. Điều chúng ta còn thiếu là cách để những giá trị ấy đi từ người làm đến người uống theo hướng suôn sẻ nhất. Nghĩa là khi hiểu đúng vấn đề thì sẽ nhận ra khác biệt, nhận ra khác biệt để đánh giá đúng và đánh giá đúng để trả đúng giá trị.

Một bộ ngôn ngữ không thể giải quyết mọi khó khăn của cà phê Việt. Nhưng đó là việc thiết thực có thể bắt đầu làm cùng nhau. Bởi khi người uống hiểu hơn, thị trường có thêm cơ sở để lựa chọn, khi thị trường nhận ra giá trị, những người làm cà phê tử tế mới có thêm động lực để đi đường dài.

Chúng ta đã nói nhiều về việc tạo dựng niềm tin, về nâng tầm người uống, và nay là những giải pháp giúp nhận diện giá trị Robusta Việt Nam. Vậy thì để những điều ấy trở thành thay đổi thực sự, chúng ta cần làm sao để giá trị không chỉ được ghi nhận trên giấy tờ hay trong những câu chuyện của người trong ngành, mà còn được người uống hiểu và lựa chọn mỗi ngày. Có lẽ, muốn Robusta Việt Nam được nâng tầm, trước hết chúng ta phải học cách nói đúng về chính giá trị của mình.

Robusta Việt cần những cuộc thi sáng tạo

Theo chuyên gia, những cuộc thi cho Robusta được tổ chức thường niên, có sự tham gia của doanh nghiệp, người làm cà phê và cộng đồng pha chế, có thể trở thành động lực, cùng cộng hưởng để tạo sức lan tỏa cho ngành hàng.