Dưới cái nắng đầu hè, những tấm pin năng lượng mặt trời lấp lánh trên các mái che giữa vùng nuôi tôm ở phường Hòa Thắng (Khánh Hòa). Phía dưới, hàng chục dàn quạt nước, máy bơm oxy vẫn đều đặn vận hành từ những phế liệu tưởng chừng đã bỏ đi.

Ít ai biết, "trái tim" của hệ thống ấy lại được hồi sinh từ những động cơ cũ mua về từ các bãi thải phế liệu cơ khí.

Mò tìm công nghệ từ bãi phế liệu

"Cha đẻ" của sáng kiến này là ông Lê Minh Chính - 61 tuổi, Giám đốc Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản Ninh Phú - nhưng là một nông dân chính hiệu, gắn bó với nghề nuôi tôm suốt gần 40 năm qua.

Ông Chính kể, với diện tích 5ha ao nuôi, trước đây hợp tác xã phải chi hơn 1 tỉ đồng tiền điện mỗi năm để vận hành hệ thống máy bơm oxy, bơm nước và các thiết bị phụ trợ.

"Nuôi tôm giờ chi phí đầu vào tăng rất mạnh, từ thức ăn, con giống cho tới điện. Nếu không tìm cách giảm chi phí năng lượng thì rất khó nâng sức cạnh tranh" - ông Chính chia sẻ.

Từ trăn trở đó, ông bắt đầu tìm hiểu về động cơ không chổi than - loại động cơ điều khiển bằng mạch điện tử, có ưu điểm vận hành êm, bền và tiết kiệm điện.

Tuy nhiên, thời điểm đó trong nước chưa có loại động cơ phù hợp cho lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, nên ông tìm mua từ các bãi máy thải ở nước ngoài, mang về cải tạo, điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu sử dụng của hợp tác xã.

Những cỗ máy cũ kỹ sau khi được đưa về lại tiếp tục được tháo rời, kiểm tra, thay linh kiện, cải tiến mạch điện và hiệu chỉnh công suất.

Theo ông Chính, điểm đặc biệt của động cơ không chổi than là không sử dụng trực tiếp điện xoay chiều 220V mà phải thông qua bộ xử lý điện tử trước khi vận hành. Bộ xử lý này điều chỉnh công suất phù hợp, giúp động cơ khởi động êm, tăng tốc mượt, hạn chế rung giật và nâng độ bền thiết bị.

Không chỉ vậy, việc kiểm soát dòng điện tốt hơn còn giúp hạn chế rò điện, tăng độ an toàn trong môi trường nuôi trồng thường xuyên tiếp xúc với nước.

Kết quả sau nhiều lần thử nghiệm cho thấy với cùng công suất, động cơ chổi than thông thường tiêu thụ khoảng 2,2 - 2,5kWh, trong khi động cơ không chổi than chỉ tiêu thụ khoảng 1,2 - 1,6kWh, giảm 40 - 50% điện năng.

Không dừng lại ở cải tiến động cơ, ông Chính tiếp tục đầu tư hệ thống điện mặt trời để phục vụ sản xuất, giúp hợp tác xã tiết kiệm hơn 500 triệu đồng tiền điện mỗi năm.

Tiết kiệm chi phí, tăng thu nhập người nuôi tôm

Với hiệu quả từ mô hình, ông Chính cùng các thành viên hợp tác xã tiếp tục tái đầu tư vào công nghệ, kỹ thuật và quy trình nuôi khép kín ba giai đoạn gồm tự ươm giống, chuyển tôm sang ao nuôi tăng trưởng diện tích lớn hơn và nuôi thương phẩm để đạt kích cỡ tối ưu.

Theo ông, mô hình nuôi khép kín giúp hợp tác xã chủ động con giống, kiểm soát dịch bệnh, giảm chi phí sản xuất, nâng cao tỉ lệ sống của tôm và ổn định chất lượng đầu ra.

Hiện Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản Ninh Phú tạo việc làm thường xuyên cho 20 lao động địa phương, với mức thu nhập bình quân khoảng 10 triệu đồng/tháng, chưa kể tiền thưởng theo lợi nhuận sau mỗi vụ. "Mức lương, thưởng đó giúp người lao động ở khu vực nông thôn có thu nhập khá, đủ để an tâm gắn bó lâu dài" - anh Nguyễn Tất, một công nhân tại hợp tác xã, bày tỏ.

Ông Trịnh Xuân Thanh - Phó chủ tịch UBND phường Hòa Thắng - cho biết Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản Ninh Phú là một trong những đơn vị tiên phong đưa hệ thống điện năng lượng mặt trời vào nuôi trồng thủy hải sản tại địa phương.

Những sáng kiến của hợp tác xã đang được địa phương xem xét, đánh giá để đăng ký nhiệm vụ khoa học - công nghệ, trình Sở Khoa học và Công nghệ Khánh Hòa nhằm nghiên cứu, nhân rộng mô hình trong thời gian tới.

"Không chỉ tiên phong về công nghệ, hợp tác xã cũng là đơn vị làm tốt công tác tạo việc làm cho người dân địa phương, giúp nhiều lao động có thu nhập ổn định" - ông Thanh nói.

'Kỹ sư chân đất' nhí đam mê sáng chế

Chiếc máy cày, máy múc bằng vỏ chai, bìa giấy là cả tài sản và đam mê của Lương Nhất Huy - cậu bé 15 tuổi ở xã Tân Hồng (tỉnh Đồng Tháp) - mà bạn bè quen gọi cậu ấy là "kỹ sư" chân đất.