Ngày 22-5, xã Con Cuông, Nghệ An tổ chức lễ đón nhận bằng công nhận bảo vật quốc gia bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần.

Theo các tư liệu lịch sử, bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần là hiện vật gốc, độc bản còn nguyên vẹn. Đây là một trong những bia ma nhai cổ nhất miền Trung và hiện được xem là bia ma nhai có niên đại cổ thứ hai ở Việt Nam.

Nội dung văn bia gắn với sự kiện quân sự quan trọng dưới triều Trần khi Thượng hoàng Trần Minh Tông thân chinh chỉ huy quân đi đánh dẹp Ai Lao vào năm Ất Hợi, niên hiệu Khai Hựu thứ 7 (1335) tại vùng Mật Châu, Kiềm Châu - khu vực Con Cuông, Tương Dương ngày nay.

Sau chiến thắng trở về, để khẳng định uy quyền quốc gia, răn đe các thế lực ngoại xâm và giữ yên bờ cõi, thượng hoàng đã lệnh cho Phát vận sứ, Hoàng giáp Nguyễn Trung Ngạn soạn bài văn khắc vào vách núi bi văn (hiện lưu giữ trên vách núi Thành Nam, xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An) nhằm ghi lại chiến công hiển hách ấy.

Điểm đặc biệt của bia Ma Nhai là toàn bộ văn bia được khắc trực tiếp lên vách núi đá tự nhiên. Tuy chỉ gồm 14 dòng với 155 chữ Hán nhưng bia có kích thước lớn, rộng khoảng 1,55m, cao 2,13m.

Các chữ Hán được khắc theo lối chân phương, mạnh mẽ và uy nghiêm; mỗi chữ có đường kính trung bình khoảng 10,5cm được chạm khắc sâu vào lòng đá.

Trải qua gần 7 thế kỷ, dưới sự che chở tự nhiên của vách đá và cây rừng, những dòng chữ khắc trên đá vẫn hiện lên rõ nét, bền bỉ trước sự khắc nghiệt của thời gian và thiên nhiên.

Trong kho tàng văn bia Việt Nam, bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần là văn bia duy nhất còn lại gắn trực tiếp với sự nghiệp bảo vệ biên cương của các vị hoàng đế triều Trần, tiêu biểu là Thượng hoàng Trần Minh Tông (1300-1357).

Tấm bia Ma Nhai do Nguyễn Trung Ngạn khắc trên đá vào mùa đông năm 1335 không chỉ ghi lại chiến công mà còn mang ý nghĩa như một bản tuyên ngôn về lãnh thổ và sức mạnh của Đại Việt; minh chứng lịch sử sống động cho ý thức bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và biên cương của dân tộc ta cách đây gần 700 năm.

Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật, năm 2011 bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần được xếp hạng là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Năm 2025, bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật Quốc gia.

Ông Nguyễn Hoài An - Bí thư Đảng ủy xã Con Cuông, Nghệ An - đánh giá việc bia Ma Nhai được công nhận là bảo vật quốc gia không chỉ góp phần nâng cao giá trị và vị thế của bảo vật trong kho tàng di sản văn hóa Việt Nam, mà còn mở ra cơ hội quan trọng để tăng cường công tác nghiên cứu, bảo tồn và quảng bá giá trị di sản, gắn với phát triển du lịch văn hóa bền vững.

Qua đó, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, hun đúc niềm tự hào dân tộc và bồi đắp bản sắc văn hóa Việt Nam cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Ông Thái Văn Thành - Phó chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An, đề nghị chính quyền xã Con Cuông tăng cường bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị bia Ma Nhai; giữ gìn nguyên trạng di tích, cảnh quan và không gian văn hóa, lịch sử; quan tâm quy hoạch, đầu tư, trùng tu để từng bước xây dựng bia Ma Nhai trở thành điểm đến mang tầm vóc quốc gia, dân tộc.

"Gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa, du lịch lịch sử, du lịch cộng đồng và phát triển kinh tế - xã hội; khai thác hiệu quả tiềm năng thiên nhiên, văn hóa và lịch sử của Con Cuông để biến di sản thành nguồn lực phát triển bền vững, nâng cao đời sống nhân dân", ông Thành nói.

Việt Nam đang có hàng vạn di tích được xếp hạng, hơn 300 bảo vật quốc gia

Con số thống kê đáng kinh ngạc được công bố, Việt Nam đang có 4 vạn di tích trong danh mục kiểm kê, khoảng 11.000 di tích cấp tỉnh, 3.677 di tích quốc gia, 147 di tích quốc gia đặc biệt; 37 di sản thế giới.