Ông lớn ngành F&B Trung Quốc Tây Bối (Xibei) đang lâm vào cuộc khủng hoảng nghiêm trọng bậc nhất trong lịch sử hoạt động vì bị cáo buộc sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, khác với cam kết thực phẩm tươi mà thương hiệu này quảng bá lâu nay.

Vụ việc này kéo theo làn sóng tẩy chay trên mạng xã hội, gây áp lực lớn lên hoạt động kinh doanh của nhà hàng món Tây Bắc lâu đời với mạng lưới phủ khắp các đô thị lớn này.

Người tiêu dùng tẩy chay

Ngày 17-1, nhà sáng lập Tây Bối, ông Giả Quốc Long, chia sẻ trên tài khoản WeChat cá nhân rằng doanh thu sụt giảm mạnh buộc doanh nghiệp phải đóng cửa 102 trong tổng số khoảng 400 nhà hàng, ảnh hưởng đến hơn 4.000 lao động. 

Vụ việc của chuỗi nhà hàng Tây Bối chính là giọt nước tràn ly cho thấy lỗ hổng trong hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế minh bạch của ngành thực phẩm hiện đại tại Trung Quốc.

Khởi nguồn của cuộc khủng hoảng bắt đầu từ tháng 9-2025, khi Tây Bối bị một nhân vật có ảnh hưởng trên mạng xã hội (KOL) có tên La Vĩnh Hạo cáo buộc bán thực phẩm chế biến sẵn với giá cao. 

Doanh nghiệp này sau đó đã đưa ra hàng loạt phản hồi, khẳng định không hề sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, nhấn mạnh rằng các món ăn bị nghi vấn đều được sản xuất tại bếp trung tâm của chuỗi nhà hàng, sau đó phân phối đến các cửa hàng.

Nhưng bấy nhiêu vẫn là không đủ để xoa dịu dư luận, vì với phần lớn người tiêu dùng, món ăn không được nấu tại nhà hàng chính là thực phẩm chế biến sẵn. Việc Tây Bối viện dẫn định nghĩa quản lý hiện hành để phủ nhận cáo buộc sử dụng thực phẩm chế biến sẵn càng làm người tiêu dùng có cảm giác bị đánh tráo khái niệm.

Điều trớ trêu nằm ở chỗ nếu xét trên các quy định hiện hành tại Trung Quốc, Tây Bối hoàn toàn đủ cơ sở để tuyên bố họ không dùng thực phẩm chế biến sẵn. Theo văn bản quản lý được Cục Quản lý giám sát thị trường Trung Quốc và 6 bộ ngành liên quan ban hành vào tháng 3-2024, thực phẩm chế biến sẵn được định nghĩa không bao gồm thực phẩm sơ chế chưa qua chế biến nhiệt.

Ngoài ra các loại thực phẩm chính như mì, cơm, bánh mì, thực phẩm ăn liền, thực phẩm không cần gia nhiệt, sản phẩm được chế biến và phân phối nội bộ từ bếp trung tâm của các chuỗi dịch vụ ăn uống cũng không thuộc nhóm thực phẩm chế biến sẵn. 

Về mặt quản lý, cách phân định này nhằm tránh chồng chéo giám sát. Bếp trung tâm được coi là một phần của chuỗi cung ứng nội bộ, do doanh nghiệp chịu trách nhiệm an toàn thực phẩm xuyên suốt.

Bước ngoặt phía sau cơn bão

Cho đến nay Trung Quốc vẫn chưa ban hành tiêu chuẩn quốc gia về thực phẩm chế biến sẵn, khiến người tiêu dùng và doanh nghiệp không có khung tham chiếu chung khi xảy ra tranh luận. 

Đây cũng chính là khoảng trống nguy hiểm khiến mọi nỗ lực phản hồi của Tây Bối trở nên vô nghĩa trước làn sóng phản ứng của người tiêu dùng. Hệ quả là khủng hoảng niềm tin không giảm đi mà còn có khả năng lan sang toàn bộ ngành thực phẩm chế biến sẵn tại Trung Quốc.

Việc các cơ quan truyền thông nhà nước như Tân Hoa xã, Nhân Dân Nhật báo và CCTV liên tục đưa ra các bình luận xung quanh vụ việc Tây Bối cho thấy vấn đề đã vượt khỏi phạm vi tranh luận xã hội đơn lẻ.

Trong bối cảnh Trung Quốc đang tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng thúc đẩy tiêu dùng nội địa và hiện đại hóa khu vực nông thôn, thực phẩm chế biến sẵn được xác định là một mắt xích quan trọng trong chuỗi chính sách liên quan đến tiêu dùng, lưu thông nông sản và tiêu chuẩn hóa ngành chế biến thực phẩm.

Sự lan rộng của vụ việc đã tạo áp lực rõ rệt lên hệ thống quản lý. Ngày 22-1, Văn phòng An toàn thực phẩm Quốc vụ viện cùng các bộ ngành liên quan đã hoàn tất soạn thảo hai văn bản dự thảo, bao gồm "Tiêu chuẩn quốc gia về thực phẩm chế biến sẵn và "Phân loại - thuật ngữ về thực phẩm chế biến sẵn".

Bên cạnh đó Tổng cục Quản lý giám sát thị trường và Bộ Thương mại Trung Quốc đã đồng soạn thảo một thông báo khuyến khích doanh nghiệp phải công khai phương thức chế biến và chuẩn bị thực phẩm, dự kiến sẽ được công bố để trưng cầu ý kiến xã hội trong thời gian tới.

Tờ Nhân Dân Nhật báo ngày 21-1 cho biết mục tiêu của thông báo này là bảo đảm quyền được biết và quyền lựa chọn của người tiêu dùng theo luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Trung Quốc, bảo đảm người tiêu dùng có thể nhận biết và đưa ra lựa chọn ngay từ đầu. 

Việc công bố rõ ràng phương thức chế biến tại các cơ sở dịch vụ ăn uống có nghĩa là dù món ăn xuất phát từ nhà máy hay bếp trung tâm, doanh nghiệp được khuyến khích phải thông báo cho khách hàng biết, thay vì nhập nhằng để né tránh trách nhiệm công bố thông tin.

Trước khi tranh luận liên quan chuỗi nhà hàng Tây Bối nổ ra, giới chuyên gia Trung Quốc đã nhiều lần cảnh báo rằng vấn đề cốt lõi của thực phẩm chế biến sẵn nằm ở sự thiếu thống nhất về tiêu chuẩn quản lý, chứ không phải ở bản thân sản phẩm.

Ông Viên Soái, Phó giám đốc bộ phận đầu tư của Viện Nghiên cứu phát triển đô thị Trung Quốc, nhận định trên Thời báo Chứng Khoán ngày 21-1 rằng việc ban hành tiêu chuẩn thống nhất sẽ dẫn đến một đợt sàng lọc mạnh mẽ trong ngành thực phẩm chế biến sẵn. 

Trong giai đoạn tới, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sẽ dựa vào mức độ minh bạch và khả năng xây dựng niềm tin với người tiêu dùng, thay vì ở quy mô hay giá cả.

Chiến lược kinh doanh mới của các ‘ông lớn’ ngành ẩm thực tại Trung Quốc

Không khó để nhận ra sự thay đổi trong chiến lược kinh doanh của những “ông lớn” ngành F&B tại Trung Quốc trong bối cảnh thị trường cạnh tranh gay gắt và người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu.